ආහාර උණුසුම් කිරීමේදී හෝ පිසීමේදී ආහාර දවටන ප්ලාස්ටික් (Cling film) භාවිතය මුළුතැන්ගෙයි බහුලව දක්නට ලැබෙන නමුත්, ඉහළ උෂ්ණත්වයන් යටතේ එහි රසායනික ව්යුහය හැසිරෙන ආකාරය පිළිබඳව නිසි අවබෝධයක් තිබීම අත්යවශ්ය වේ. තාපය හමුවේ ප්ලාස්ටික් අණු ප්රතික්රියා කරන ආකාරය සහ රසායනික සංක්රමණය අවම කරගන්නා ආකාරය පිළිබඳ විද්යාත්මක පදනම මෙහිදී විස්තර කෙරේ.
ප්ලාස්ටික් දවටන වර්ග සහ ඒවායේ තාප සීමාවන්
වෙළඳපොලේ ඇති ආහාර දවටන ප්රධාන වශයෙන් පොලිඑතිලීන් (Polyethylene) හෝ පොලිවයිනයිල් ක්ලෝරයිඩ් (Polyvinyl Chloride) වැනි සංයෝග මඟින් නිපදවනු ලැබේ. මෙම බහුඅවයවික (polymers) වල අණුක ව්යුහය උෂ්ණත්වය ඉහළ යාමේදී සෘජු බලපෑමකට ලක් වේ. උදාහරණයක් ලෙස, අඩු ඝනත්ව පොලිඑතිලීන් (LDPE) සාමාන්යයෙන් සෙල්සියස් අංශක 100 ත් 115 ත් අතර උෂ්ණත්වයකදී එහි ස්ඵටිකරූපී ව්යුහය අහිමි වී දිය වීමට පටන් ගනී. PVC දවටන සඳහා තාප ස්ථායීකාරක එක් කර තිබුණද, ඉහළ උෂ්ණත්වවලදී ඒවායේ අණුක බන්ධන ලිහිල් වීම වේගවත් වේ. මේ නිසා, කිසිදු අවස්ථාවක සාමාන්ය උඳුනක (convection oven) ඇති සෘජු තාපන මූලද්රව්ය (heating elements) සමඟ හෝ ටෝස්ටර් උඳුන් තුළ මෙම ප්ලාස්ටික් දවටන භාවිතා නොකළ යුතුය. මයික්රෝවේව් උඳුනක් තුළ භාවිතා කිරීමේදී ද එම උපකරණයේ ඇති උපරිම තාප ධාරිතාවය සහ ක්රියාකාරී කාලය පිළිබඳව දැඩි අවධානයක් යොමු කිරීම අත්යවශ්ය වේ.
රසායනික සංක්රමණය පිළිබඳ විද්යාව
තාප ගති විද්යාවට (thermodynamics) අනුව, උෂ්ණත්වය ඉහළ යාමත් සමඟ රසායනික ද්රව්යවල විසරණ වේගය (diffusion rate) වේගයෙන් වැඩි වේ. ප්ලාස්ටික් දවටන නිෂ්පාදනයේදී ඒවාට නම්යශීලී බව ලබා දීම සඳහා ප්ලාස්ටික්කාරක (plasticizers) එකතු කරනු ලැබේ. මෙම අණු ප්ලාස්ටික් බහුඅවයවික දාම අතර රඳවා තබා ඇති නමුත්, තාපය ලැබුණු විට ඒවා පහසුවෙන් නිදහස් වේ. විශේෂයෙන්ම තෙල්, සත්ව මේදය, බටර් හෝ අධික සීනි අඩංගු ආහාර සමඟ ප්ලාස්ටික් දවටනය සෘජුවම ස්පර්ශ වන විට, මෙම ලිපොෆිලික් (lipophilic - මේදයට ලැදි) රසායනික ද්රව්ය ඉතා කෙටි කාලයකදී ආහාරය තුළට සංක්රමණය වේ. මෙම ක්රියාවලිය සම්පූර්ණයෙන්ම භෞතික රසායනික ස්වභාවයක් ගන්නා අතර, උෂ්ණත්වය සෙල්සියස් අංශක 60 සීමාව පසු කරන විට මෙම සංක්රමණ වේගය කිහිප ගුණයකින් වැඩි වන බව පර්යේෂණ මඟින් තහවුරු කර ඇත. එබැවින්, ආහාරයේ අඩංගු මේද මට්ටම කුමක් වුවත්, ප්ලාස්ටික් සහ ආහාර අතර සෘජු ස්පර්ශය වැළැක්වීම අනිවාර්ය වේ.
මයික්රෝවේව් උඳුන තුළ ආරක්ෂිතව භාවිතා කිරීමේ ක්රමවේදය
මයික්රෝවේව් උඳුනක් තුළ ක්ලින් ෆිල්ම් (Cling film) භාවිතයෙන් ආහාර රත් කිරීමේදී වාෂ්ප පීඩනය සහ තාප සංවහනය පාලනය කිරීම සඳහා විද්යාත්මක ක්රමවේදයන් අනුගමනය කළ යුතුය. පළමුවෙන්ම, ආහාර බඳුන තුළ ඇති ආහාර මතුපිට සහ ප්ලාස්ටික් දවටනය අතර අවම වශයෙන් සෙන්ටිමීටර 2.5 ක (අඟලක් පමණ) පරතරයක් පැවතිය යුතුය. ආහාරයෙන් නිකුත් වන ජල වාෂ්ප ඉහළට නැගී දවටනයේ වැදී ඝනීභවනය (condensation) වන අතර, පරතරය ප්රමාණවත් නොවුණහොත් උණුසුම් ආහාරය කෙලින්ම ප්ලාස්ටික් දවටනය සමඟ ස්පර්ශ වේ. දෙවනුව, බඳුන සම්පූර්ණයෙන්ම වාතය නොයන සේ වසා දැමීමෙන් වළකින්න. වාෂ්ප පීඩනය සමතුලිත කිරීම සඳහා දවටනයේ කෙළවරක් සුළු වශයෙන් විවෘතව තැබීම හෝ දන්ත කූරක් වැනි සිහින් උපකරණයකින් සිදුරු කිහිපයක් සෑදීම කළ යුතුය. මෙයින් වාෂ්ප පීඩනය නිසා ඇති වන පිපිරීම් සහ ප්ලාස්ටික් දියවී ආහාර මතට වැටීමේ අවදානම සම්පූර්ණයෙන්ම නැති වේ.
තාපය සමඟ වැඩ කිරීමේදී අනුපිළිවෙල සහ පියවර
උෂ්ණත්වය පාලනය කරමින් ආහාර දවටන නිවැරදිව හැසිරවීම සඳහා පියවරෙන් පියවර ක්රියාවලියක් අනුගමනය කිරීම වඩාත් සුදුසුය. ප්රථමයෙන්, තාපයට ඔරොත්තු දෙන සහ රසායනිකව නිෂ්ක්රීය (inert) වීදුරු හෝ සෙරමික් බඳුනක් තෝරාගන්න. ප්ලාස්ටික් බඳුන් තාපය යටතේ තවදුරටත් රසායනික අස්ථාවරත්වයක් පෙන්වන බැවින් ඒවා භාවිතයෙන් වළකින්න. බඳුනට ආහාර දැමීමෙන් පසු, ප්ලාස්ටික් දවටනය බඳුනේ දාර වටා හොඳින් අලවා, මැද කොටස හොඳින් ඇදී පවතින සේ සකසන්න. රත් කිරීමේ ක්රියාවලිය අවසන් වූ පසු, බඳුන මයික්රෝවේව් උඳුනෙන් පිටතට ගෙන අවම වශයෙන් විනාඩියක් පමණ සිසිල් වීමට හරින්න. දවටනය ඉවත් කිරීමේදී, මුහුණට වාෂ්ප වැදීම වැළැක්වීම සඳහා සැමවිටම බඳුනේ ඔබට ප්රතිවිරුද්ධ පැත්තෙන් දවටනය ඉවත් කිරීම ආරම්භ කරන්න. මෙයින් තාප අනතුරු සහ වාෂ්ප පිළිස්සීම් වළක්වා ගත හැක.
විකල්ප සහ ආරක්ෂිත ගබඩා ක්රමවේද
දීර්ඝ කාලීනව සලකා බලන විට, ඉහළ උෂ්ණත්ව යටතේ ආහාර දවටන භාවිතය වෙනුවට තාපයට ඔරොත්තු දෙන සිලිකොන් පියන් හෝ වීදුරු පියන් භාවිත කිරීම වඩාත් සුදුසු වේ. ප්ලාස්ටික් භාවිතය අවම කිරීමෙන් පරිසරයට මෙන්ම සෞඛ්යයට සිදුවන අවදානමද අවම කරගත හැක. කෙසේ වෙතත්, ක්ලින් ෆිල්ම් (Cling film) භාවිතා කරන්නේ නම්, සැමවිටම එහි ඇසුරුමේ සඳහන් උපරිම උෂ්ණත්ව සීමාවන් කියවා බැලීමට වගබලා ගන්න.
