රෙදි මිරිකන යන්ත්‍රයක් (Spin Dryer) මගින් රෙදිවල අඩංගු ජලය ඉවත් කිරීමේදී සිදුවන භෞතික ක්‍රියාවලිය නිසි ලෙස අවබෝධ කර ගැනීමෙන් රෙදිපිළිවල ආයු කාලය සැලකිය යුතු ලෙස වැඩි කර ගත හැකිය. මෙම ලිපියෙන් රෙදිවල නූල් ව්‍යුහයට හානි නොකර, කේන්ද්‍රාපසාරී බලය කාර්යක්ෂමව භාවිතා කරන ආකාරය පිළිබඳ විද්‍යාත්මක සහ ප්‍රායෝගික කරුණු පැහැදිලි කෙරේ.
කේන්ද්‍රාපසාරී බලය සහ රෙදිවල ක්ෂුද්‍ර ව්‍යුහය අතර සම්බන්ධය
රෙදි මිරිකන යන්ත්‍රයක් ක්‍රියා කරන්නේ කේන්ද්‍රාපසාරී බලය (Centrifugal force) පදනම් කරගෙනය. යන්ත්‍රයේ බෙරය (Drum) අධික වේගයෙන් කැරකෙන විට, රෙදිවල රැඳී ඇති ජල අංශු රේඛීයව පිටතට විසිවීමට උත්සාහ කරයි. එහිදී බෙරයේ ඇති කුඩා සිදුරු හරහා ජලය පිටතට ගලා යයි. කෙසේ වෙතත්, මෙම ක්‍රියාවලියේදී රෙදිපිළි මත අධික ආතතියක් (Tensile stress) ඇති වේ. විශේෂයෙන්ම තෙත් වූ විට ස්වාභාවික තන්තු (උදාහරණයක් ලෙස ලොම් හෝ සිල්ක්) වල ශක්තිමත්භාවය අඩු වේ. අධික වේගයෙන් කැරකැවීම නිසා මෙම තන්තු එකිනෙකට තෙරපීමෙන් සහ ඇදීමෙන් ඒවායේ ක්ෂුද්‍ර ව්‍යුහය බිඳවැටීමට ලක්විය හැකිය. මෙය රෙදි ඇකිලීමට (Shrinkage) හෝ නූල් ඇදී යාමට ප්‍රධානතම හේතුවයි.
තෙත් තන්තු සහ හයිඩ්‍රජන් බන්ධන: රසායනික ක්‍රියාවලිය
කපු සහ ලිනන් වැනි ස්වාභාවික සෙලියුලෝස් තන්තු ජලයේ පොඟවා ඇති විට, ඒවායේ අණුක ව්‍යුහය වෙනස් වේ. ජල අණු මගින් සෙලියුලෝස් දාම අතර ඇති හයිඩ්‍රජන් බන්ධන තාවකාලිකව බිඳ දමයි. මෙයින් අදහස් කරන්නේ රෙදි තෙත් වී ඇති අවස්ථාවලදී ඒවායේ නම්‍යශීලීභාවය වැඩි වන අතරම, යාන්ත්‍රික හානිවලට ඇති ගොදුරු වීමේ ප්‍රවණතාවද ඉතා ඉහළ මට්ටමක පවතින බවයි. අධික වේගයෙන් මිරිකීමේදී සිදුවන දැඩි ඝර්ෂණය හේතුවෙන් මෙම තන්තු ස්ථිර ලෙසම ඇදීමට හෝ විකෘති වීමට ඉඩ ඇත. එබැවින්, ලිනන් සහ උසස් තත්ත්වයේ කපු රෙදි මිරිකීමේදී උපරිම වේගය සීමා කිරීම සහ මෘදු මිරිකීමේ ක්‍රමවේදයන් (Gentle spin cycles) භාවිතා කිරීම විද්‍යාත්මකව අත්‍යවශ්‍ය කරුණකි.
විවිධ තන්තු වර්ග සඳහා නිවැරදි භ්‍රමණ වේගය (RPM) තෝරාගැනීම
රෙදිපිළි ආරක්ෂා කර ගැනීම සඳහා භ්‍රමණ වේගය හෙවත් මිනිත්තුවට වට ගණන (Revolutions Per Minute - RPM) නිවැරදිව තෝරාගැනීම අත්‍යවශ්‍ය වේ. එක් එක් රෙදි වර්ගය සඳහා නිර්දේශිත උපරිම වේගයන් පහත පරිදි වේ:
- සියුම් රෙදිපිළි (Delicates): සිල්ක්, ලේස් සහ ලොම් (Wool) වැනි සියුම් රෙදි සඳහා උපරිම වේගය විනාඩියකට වට 400 ත් 600 ත් අතර මට්ටමක තබා ගත යුතුය. මෙමගින් තන්තු මත ඇතිවන යාන්ත්‍රික පීඩනය අවම වේ.
- මධ්‍යම මට්ටමේ රෙදිපිළි (Medium Fabrics): කපු (Cotton) ඇඳුම්, කමිස සහ කෘතිම තන්තු (Synthetic fibers) සහිත ඇඳුම් සඳහා විනාඩියකට වට 800 ත් 1000 ත් අතර වේගයක් වඩාත් සුදුසුය. මෙය ඇඳුම්වල හැඩය විකෘති නොකර ජලය සැලකිය යුතු ප්‍රමාණයක් ඉවත් කරයි.
- ඝන රෙදිපිළි (Heavy Fabrics): තුවා, ජීන්ස් (Denim) සහ ඇඳ ඇතිරිලි වැනි වැඩි ජල ප්‍රමාණයක් රඳවා ගන්නා ඝන රෙදි සඳහා විනාඩියකට වට 1200 ත් 1400 ත් අතර ඉහළ වේගයක් භාවිතා කළ හැකිය. මෙම තන්තු ඉහළ ආතතියකට ඔරොත්තු දීමේ හැකියාව ඇත.
බෙරය තුළ රෙදි සමතුලිතව සැකසීමේ වැදගත්කම
රෙදි මිරිකන යන්ත්‍රයක බෙරය තුළ රෙදි අසමතුලිත ලෙස පැවතීම (Uneven load distribution) රෙදිපිළිවලට මෙන්ම යන්ත්‍රයටද දැඩි හානි පමුණුවයි. රෙදි එක පැත්තකට පමණක් බර වන සේ තිබේ නම්, කැරකෙන විට ඇතිවන කම්පනය (Vibration) හේතුවෙන් රෙදි අධික ලෙස එකිනෙක ගැටී තන්තු ඇදී යයි. මෙය වළක්වා ගැනීමට රෙදි යන්ත්‍රයට දැමීමේදී පහත ක්‍රමවේද අනුගමනය කරන්න:
- විශාල සහ කුඩා රෙදි මිශ්‍ර කර බෙරය පුරා සමතුලිතව විසුරුවා හරින්න.
- රෙදි එකිනෙක පටලැවීම වැළැක්වීම සඳහා සිපර් (Zippers) සහ බොත්තම් වසා දැමීමට වගබලා ගන්න.
- සියුම් ඇඳුම් සේදීම සඳහා නිපදවා ඇති සිදුරු සහිත රෙදි බෑග් (Mesh laundry bags) භාවිත කිරීමෙන් අනෙකුත් රෙදි සමඟ ඇතිවන ඝර්ෂණය වළක්වා ගත හැකිය.
රෙදිපිළිවල දිගුකාලීන පැවැත්ම සඳහා වන ප්‍රායෝගික පියවර
නූල් අතර ඇතිවන යාන්ත්‍රික ඝර්ෂණය අවම කිරීම සඳහා රෙදි සේදීමේදී නිසි ප්‍රමාණයට මෘදුකාරක (Fabric softeners) හෝ ස්වාභාවික විකල්පයක් ලෙස සුදු විනාකිරි ස්වල්පයක් භාවිතා කළ හැකිය. මෙමගින් තන්තු ලිහිල් වන අතර මිරිකීමේදී සිදුවන හානිය අවම වේ. එමෙන්ම, සියයට සියයක්ම වියළන තෙක් මිරිකන යන්ත්‍රය ක්‍රියාත්මක නොකර, රෙදිවල යම් තෙතමනයක් ඉතිරි වන සේ මිරිකීම නතර කිරීම වඩාත් සුදුසුය. මෙය ස්වාභාවිකව වියළීමේදී රෙදිවල රැළි වැටීම වළක්වන අතර ස්ථිතික විද්‍යුතය (Static electricity) නිසා තන්තු දුර්වල වීම වළක්වයි.
