ගෘහස්ථ ශාක නිරෝගීව තබා ගැනීමට ප්‍රමාණවත් වායු ආර්ද්‍රතාවයක් අවශ්‍ය වුවද, එම තෙතමනය නිසා ජනෙල් කවුළු මත දිලීර මතු වීම හෝ දිරාපත් වීම සිදුවිය හැක. මෙම ගැටලුව මඟහරවා ගනිමින් ශාකවලට අවශ්‍ය තෙතමනය ලබා දෙන අතරතුර ජනෙල් කවුළු ආරක්ෂා කර ගන්නා විද්‍යාත්මක ක්‍රමවේදයන් මෙම ලිපියෙන් පැහැදිලි කෙරේ.
ආර්ද්‍රතාවය, ශාක පටක සහ ඝනීභවනය අතර භෞතික විද්‍යාත්මක සම්බන්ධය
ශාක පත්‍ර මඟින් උත්ස්වේදනය (transpiration) ක්‍රියාවලිය හරහා වායුගෝලයට නිරන්තරයෙන් ජල වාෂ්ප මුදා හරිනු ලබයි. වියළි ගෘහස්ථ වාතාවරණයකදී ශාක පත්‍රවල සෛල වියළී යාම වැළැක්වීම සඳහා අවට වාතයේ සාපේක්ෂ ආර්ද්‍රතාවය (relative humidity) 50% ත් 60% ත් අතර මට්ටමක පැවතීම අත්‍යවශ්‍ය වේ. කෙසේ වෙතත්, ශීතල කාලගුණයකදී ජනෙල් වීදුරු සහ කවුළු මතුපිට සීතල වන අතර, එම මතුපිට ස්පර්ශ වන උණුසුම් ජල වාෂ්ප ඝනීභවනය වී ද්‍රව ජලය බවට පත්වේ. මෙම සංසිද්ධිය භෞතික විද්‍යාවේදී පිනි ලක්ෂ්‍යය (dew point) ලෙස හැඳින්වේ. ජනෙල් කවුළුව මත නිරන්තරයෙන් ජලය රැඳී තිබීමෙන් ලී කුණුවීම, ගල් මත සලකුණු ඇතිවීම සහ බිත්තිවල දිලීර වර්ධනය වීම සිදුවිය හැක. මේ නිසා වාතයේ ආර්ද්‍රතාවය වැඩි කිරීමේදී ජනෙල් කවුළුවල මතුපිට ස්වභාවය පිළිබඳව සැලකිලිමත් වීම අතිශයින්ම වැදගත් වේ.
ආරක්ෂිත ක්‍රමවේදයන් හරහා වාතයේ ආර්ද්‍රතාවය වැඩි කිරීම
ශාක අවට පරිසරයේ ආර්ද්‍රතාවය දේශීයව (microclimate) වැඩි කිරීම සඳහා ජනෙල් කවුළුව සෘජුවම තෙත් නොකරන විද්‍යාත්මක උපක්‍රම භාවිත කළ යුතුය. පහත සඳහන් තාක්ෂණික පියවර ඒ සඳහා ඉතා සුදුසු වේ:
- ගල්කැට සහිත තැටි ක්‍රමය (Pebble Trays): නොගැඹුරු තැටියක් ගෙන ඒ මතට ගල්කැට හෝ මැටි බෝල (clay pebbles) දමා, ගල්කැට වැසෙන ප්‍රමාණයට වඩා අඩුවෙන් ජලය පුරවන්න. ඉන්පසු ශාක බඳුන මෙම ගල්කැට මත තබන්න. මෙහිදී බඳුනේ පතුල සෘජුවම ජලයේ නොගෑවෙන බැවින් කේශාකර්ෂණ බලය (capillary action) මඟින් මුල්වලට අධික ලෙස ජලය ඇදී යාම වැළකේ. එමෙන්ම ජලය සෙමින් වාෂ්පීභවනය වීමෙන් ශාකය වටා ඇති වාතයේ ආර්ද්‍රතාවය ස්වාභාවිකව ඉහළ යයි.
- ශාක කණ්ඩායම් ගත කිරීම (Grouping): ශාක කිහිපයක් එකිනෙකට සමීපව තැබීමෙන් ඒවායින් පිටවන තෙතමනය එකතු වී ඉහළ ආර්ද්‍රතා කලාපයක් නිර්මාණය කරයි. මෙහිදී ජනෙල් කවුළුවට සෘජු බලපෑමක් ඇති නොවන අතර ශාකවලින් පිටවන වාෂ්ප ස්වාභාවිකවම පරිසරයට මුසු වේ.
- පාලිත ජලය ඉසීම (Fine Misting): ඉතා සියුම් බින්දු (fine mist) නිකුත් කරන ඉසින බෝතලයක් භාවිත කරන්න. ජලය විශාල බිංදු ලෙස පත්‍ර මත රැඳුණහොත් ඒවා ගුරුත්වාකර්ෂණය නිසා පහළට ගලා ගොස් කවුළුව මත එකතු විය හැක. ජලය ඉසීම උදෑසන කාලයේදී සිදු කිරීමෙන් දහවල් වන විට අතිරික්ත තෙතමනය වාෂ්ප වී යයි.
විවිධ ජනෙල් කවුළු ද්‍රව්‍ය ආරක්ෂා කර ගැනීම
ජනෙල් කවුළුව සාදා ඇති ද්‍රව්‍යය අනුව තෙතමනයට දක්වන ප්‍රතිචාරය වෙනස් වේ. එමනිසා ඒ ඒ ද්‍රව්‍යයට ගැළපෙන රසායනික හා භෞතික ආරක්ෂණ පියවර අනුගමනය කළ යුතුය:
ලී ජනෙල් කවුළු (Wooden Windowsills)
ලී යනු සවිවර (porous) ද්‍රව්‍යයක් වන අතර එය පහසුවෙන් තෙතමනය අවශෝෂණය කර ඉදිමීම සහ දිරාපත් වීම සිදු කරයි. මෙය වැළැක්වීම සඳහා ස්වාභාවික මී ඉටි (beeswax) හෝ විශේෂිත දැව ආරක්ෂණ තෙල් වර්ගයක් මතුපිට ආලේප කළ යුතුය. මෙමඟින් ජලයට ඔරොත්තු දෙන බාධකයක් (hydrophobic barrier) නිර්මාණය වන අතර, ජල බිංදු ලී තුළට කාන්දු වීම සම්පූර්ණයෙන්ම වළක්වයි.
ස්වාභාවික ගල් සහ කිරිගරුඬ (Stone and Marble)
ගල් සහ කිරිගරුඬ මතුපිට ශක්තිමත් ලෙස පෙනුනද, ඒවායේ ඇති සියුම් සිදුරු නිසා ජලයේ දියවී ඇති ඛනිජ ලවණ මතුපිට තැන්පත් වී සුදු පැහැති සලකුණු (efflorescence) ඇති කරයි. මේ සඳහා සුදුසු සිලිකොන් පාදක සීලර් (silicone-based sealer) වර්ගයක් ආලේප කිරීමෙන් සිදුරු වැසී යන අතර, ජලය කාන්දු වීම සම්පූර්ණයෙන්ම වළක්වා ගත හැක.
ප්ලාස්ටික් සහ PVC මතුපිට
ප්ලාස්ටික් මතුපිට ජලය අවශෝෂණය නොකරන නමුත්, දිගුකාලීනව ජලය රැඳී තිබීමෙන් කහ පැහැති පැල්ලම් සහ පුස් වර්ග ඇතිවිය හැක. නිරන්තරයෙන් මතුපිට වියළි රෙදි කඩකින් පිසදැමීම මෙයට ඇති සරලම විසඳුමයි.
අතිරේක ආරක්ෂක උපක්‍රම සහ නඩත්තුව
භෞතික බාධක භාවිත කිරීම ජනෙල් කවුළුව ආරක්ෂා කර ගැනීමේ වඩාත් සාර්ථකම ක්‍රමයයි. ශාක බඳුන් යටින් තැබීමට ජලයට ඔරොත්තු දෙන කෝක් (cork) හෝ සිලිකොන් පෑඩ් (silicone pads) භාවිත කරන්න. මේවා මඟින් ඝනීභවනය වන ජලය සෘජුවම කවුළුව මත තැන්පත් වීම වළක්වයි. එසේම, කාමරය තුළ වාතය හොඳින් සංසරණය වීමට සැලැස්වීම (air circulation) මඟින් ජනෙල් වීදුරු අසල තෙතමනය එකතු වීම සැලකිය යුතු ලෙස අඩු කර ගත හැක. මෙමඟින් දිලීර හා බැක්ටීරියා වර්ධනය වීමේ අවදානමද අවම වේ.
