නැවුම් යුෂ ලබා ගැනීමෙන් පසු, ජූසර් යන්ත්රය පිරිසිදු කිරීම බොහෝ දෙනෙකුට අභියෝගයකි. මන්දගාමී ජූසර් (Slow Juicer) සහ වේගවත් ජූසර් (Centrifugal Juicer) ක්රියා කරන ආකාරය එකිනෙකට වෙනස් වන බැවින්, ඒවායේ රැඳෙන අපද්රව්ය ඉවත් කිරීමේ තාක්ෂණය ද සම්පූර්ණයෙන්ම වෙනස් වේ. මේ සඳහා ශාක පටකවල ඇති සෙලියුලෝස්, පෙක්ටීන් සහ වර්ණකවල රසායනික ස්වභාවය තේරුම් ගැනීම වැදගත් වේ.
වේගවත් ජූසර් පිරිසිදු කිරීම: ක්ෂුද්ර දැල සහ කේන්ද්රාපසාරී බලය
වේගවත් ජූසර් යන්ත්ර මිනිත්තු කිහිපයකින් යුෂ නිස්සාරණය කරන්නේ අධික වේගයෙන් කැරකෙන ලෝහමය තල සහ ඉතා සියුම් දැලක් භාවිතයෙනි. මෙහිදී කේන්ද්රාපසාරී බලය මගින් පළතුරු කැබලි තල මත වැදී කුඩු වී, යුෂ දැල හරහා පෙරී යයි. මෙහිදී සිදුවන ප්රධානතම ගැටලුව වන්නේ ශාක තන්තු (cellulose fibers) මෙම සියුම් දැලෙහි සිදුරු තුළ තදින් සිරවීමයි.
යුෂ නිස්සාරණය කර අවසන් වූ වහාම මෙම කොටස් පිරිසිදු කළ යුතුය. වියළීමට ඉඩ හැරියහොත්, පළතුරුවල ඇති පෙක්ටීන් (pectin) නැමැති ස්වාභාවික මැලියම් වර්ගය දැල මත වියළී ශක්තිමත් ස්ථරයක් සාදයි. මෙය පසුව ඉවත් කිරීම ඉතා අපහසු වේ. මුලින්ම මෙම දැල සිසිල් ජලයෙන් සේදිය යුතුය. උණුසුම් ජලය මුල් පියවරේදීම භාවිත කිරීමෙන් වළකින්න, මන්ද උණුසුම් ජලය මගින් පිෂ්ඨය සහ පෙක්ටීන් තවදුරටත් ඝන වී දැලට ඇලීමට ඉඩ ඇත. තද කෙඳි සහිත බුරුසුවක් ආධාරයෙන්, රවුම් චලිතයකින් දැල මැද සිට පිටතට මද පීඩනයක් යොදමින් තන්තු ඉවත් කරන්න.
මන්දගාමී ජූසර් පිරිසිදු කිරීම: ඉස්කුරුප්පු පීඩනය සහ තද වූ තන්තු
මන්දගාමී ජූසර් ක්රියා කරන්නේ පීඩනය ආධාරයෙනි. එහි ඇති විශාල පණු ඉස්කුරුප්පුව (auger) මගින් පළතුරු සහ එළවළු තද කර යුෂ මිරිකා ගනී. මෙහිදී අධික තාපයක් උත්පාදනය නොවන නමුත්, ශාක පටක දැඩි පීඩනයකට ලක්වන නිසා පල්ප් (pulp) පිටවන මාර්ගයේ සිලිකන් කපාටය (silicone valve) තුළ තන්තු තදින් ඇසිරී පවතී.
මෙම යන්ත්ර පිරිසිදු කිරීමේදී පළමු පියවර වන්නේ මෙම සිලිකන් ප්ලග් එක හෝ කපාටය සම්පූර්ණයෙන්ම විවෘත කිරීමයි. බොහෝ දෙනෙක් මෙය නොදැන සේදීම නිසා කපාටය තුළ තන්තු කුණුවී බැක්ටීරියා වර්ධනය විය හැක. ඉස්කුරුප්පුව සහ ප්ලාස්ටික් බඳුන පිරිසිදු කිරීම සඳහා මද උණුසුම් ජලය සහ මෘදු සර්ෆැක්ටන්ට් ද්රාවණයක් භාවිතා කරන්න. උණුසුම් ජලය මගින් පළතුරුවල ඇති ලිපිඩ සහ සීනි වර්ග දියකර හැරීම පහසු කරයි. ඉස්කුරුප්පුවේ ඇති සර්පිලාකාර කට්ට පිරිසිදු කිරීමට විශේෂිත හැඩැති බුරුසුවක් භාවිතා කිරීම අත්යවශ්ය වේ.
කැරොටිනොයිඩ් පැල්ලම් සහ ඛනිජ තැන්පතු ඉවත් කිරීමේ රසායන විද්යාව
කැරට්, බීට්රූට් වැනි එළවළු වර්ග මිරිකීමේදී ප්ලාස්ටික් කොටස් මත තද පැහැති තැඹිලි හෝ රතු පැහැති පැල්ලම් ඇති වේ. මෙම වර්ණක කැරොටිනොයිඩ් ලෙස හැඳින්වෙන අතර ඒවා ජලයේ දිය නොවන, මේදයේ දියවන (fat-soluble) කාබනික සංයෝග වේ. එමනිසා, කොපමණ ජලය සහ සබන් යොදා සේදුවද මෙම පැල්ලම් ඉවත් නොවේ.
මෙයට පිළියම වන්නේ භෞතික රසායන විද්යාත්මක මූලධර්මයක් භාවිත කිරීමයි. කුඩා රෙදි කැබැල්ලකට හෝ කඩදාසි තුවායකට පොල්තෙල් හෝ වෙනත් ආහාරයට ගන්නා එළවළු තෙල් ස්වල්පයක් ගෙන, පැල්ලම් සහිත ප්ලාස්ටික් මතුපිට මෘදුව අතුල්ලන්න. තෙල් මගින් කැරොටිනොයිඩ් වර්ණක දියකර ගන්නා අතර, පසුව සාමාන්ය පිඟන් සෝදන දියර යොදා තෙල් තට්ටුව සෝදා හැරිය හැක. එසේම, දෘඩ ජලය නිසා ප්ලාස්ටික් මත ඇතිවන සුදු පැහැති කැල්සියම් තැන්පතු ඉවත් කිරීමට සිට්රික් ඇසිඩ් (citric acid) හෝ සුදු විනාකිරි මිශ්ර ජලයේ විනාඩි 10ක් කොටස් ගිල්වා තැබීම ප්රමාණවත් වේ.
නිවැරදිව පිරිසිදු කිරීමේ පියවර සහ වියළීම
ඕනෑම ජූසර් යන්ත්රයක් දිගුකාලීනව භාවිත කිරීමට නම් පහත පියවර අනුගමනය කරන්න:
- භාවිතයෙන් පසු වහාම යන්ත්රය ගලවා කොටස් වෙන් කරන්න.
- සියුම් දැල් කොටස් සීතල ජලය යට රඳවා තන්තු ඉවත් කරන්න.
- පණු ඉස්කුරුප්පු සහ අනෙකුත් කොටස් මද උණුසුම් සබන් වතුරෙන් සෝදන්න.
- සියලුම කොටස් සේදීමෙන් පසු පිරිසිදු වියළි ස්ථානයක සම්පූර්ණයෙන්ම වියළීමට හරින්න.
- ප්ලාස්ටික් කොටස්වල හැඩය වෙනස් වීම වැළැක්වීම සඳහා අධික උණුසුම් වාතය සහිත වියළන යන්ත්ර භාවිතයෙන් වළකින්න.
