පලතුරු සහ එළවළු වියළීමේදී පිටවන සීනි සහ පෙක්ටීන් තාපය හමුවේ වියළී තැටි මත ඇලෙන සුළු දැඩි ස්ථරයක් සාදයි. මෙම ලිපියෙන් රසායනික ප්‍රතික්‍රියා සහ නිවැරදි උෂ්ණත්වයන් භාවිතයෙන් ප්ලාස්ටික් තැටිවලට හානි නොකර මෙම ඇලෙන සුළු අපද්‍රව්‍ය පහසුවෙන් ඉවත් කරන ආකාරය පැහැදිලි කරයි.
ඇලෙන සුළු අපද්‍රව්‍ය සෑදීමේ විද්‍යාත්මක පසුබිම
පලතුරු සහ එළවළු විජලනය කිරීමේදී ඒවායේ අඩංගු ජල ප්‍රමාණය වාෂ්ප වී යයි. කෙසේ වෙතත්, සෛල බිත්ති බිඳ වැටීමත් සමඟ පලතුරුවල ඇති ෆෲක්ටෝස් (fructose) සහ ග්ලූකෝස් (glucose) වැනි ස්වභාවික සීනි මෙන්ම පෙක්ටීන් (pectin) ද්‍රාවණයක් ලෙස පිටතට පැමිණේ. තාපය හමුවේ මෙම සීනි සාන්ද්‍රණය වී, අවසානයේදී ජලය සම්පූර්ණයෙන්ම ඉවත් වූ පසු ඉතා ඇලෙන සුළු, ජලයේ පහසුවෙන් දිය නොවන බහුඅවයවීකෘත (polymerized) පටලයක් තැටි මතුපිට සාදයි. මෙම ක්‍රියාවලිය කැරමල්කරණයට (caramelization) සමාන වන අතර එය ප්ලාස්ටික් මතුපිටට තදින් ඇලී පවතී. මෙම සීනි ස්ථරය වියළි වාතය සමඟ දිගු වේලාවක් ස්පර්ශ වන විට එහි ඇති රසායනික බන්ධන තවත් ශක්තිමත් වී වීදුරු වැනි තත්ත්වයට පත්වේ. එම නිසා එය සාමාන්‍ය සේදීමකින් පමණක් ඉවත් කිරීම ඉතා අපහසු වේ.
ප්ලාස්ටික් තැටි ආරක්ෂා කර ගැනීමේ වැදගත්කම
බොහෝ විජලන යන්ත්‍රවල තැටි නිපදවා ඇත්තේ පොලිස්ටයිරින් (polystyrene) හෝ පොලිකාබනේට් (polycarbonate) වැනි ප්ලාස්ටික් වර්ගවලිනි. මෙම ද්‍රව්‍ය සීරීම්වලට ඉතා සංවේදී වේ. කටුක ස්ක්‍රබ් පෑඩ් හෝ කම්බි බුරුසු භාවිතයෙන් මෙම ඇලෙන සුළු ස්ථරය ඉවත් කිරීමට උත්සාහ කළහොත් ප්ලාස්ටික් මතුපිට සියුම් සීරීම් (micro-scratches) ඇති වේ. මෙම සීරීම් තුළ පසුව වියළන ආහාර කොටස් සහ බැක්ටීරියා තැන්පත් විය හැකි අතර, එය සෞඛ්‍යාරක්ෂිත නොවේ. එමනිසා, යාන්ත්‍රික බලයට වඩා රසායනික ද්‍රාව්‍යතාව (solubility) සහ උෂ්ණත්වය මත පදනම් වූ ක්‍රමවේද භාවිත කළ යුතුය. මතුපිට සිනිඳු බව ආරක්ෂා කර ගැනීමෙන් අනාගතයේදී ආහාර ඇලීමේ ප්‍රවණතාවද අඩු කරගත හැක.
පියවරෙන් පියවර පිරිසිදු කිරීමේ ක්‍රියාවලිය
1. මඳ උණුසුම් ජලයෙන් පොඟවා ගැනීම
පළමු සහ වැදගත්ම පියවර වන්නේ වියළි සීනි අණුවලට නැවත ජලය ලබා දීමයි (rehydration). තැටි සම්පූර්ණයෙන්ම ගිල්විය හැකි විශාල බඳුනකට මඳ උණුසුම් ජලය (සෙල්සියස් අංශක 40-50 අතර) පුරවන්න. කිසිවිටකත් නටන උණු වතුර භාවිතා නොකරන්න, මන්ද අධික තාපය නිසා ප්ලාස්ටික් තැටි ඇදවීම හෝ හැඩය වෙනස් වීම සිදුවිය හැක. විනාඩි 20-30 අතර කාලයක් තැටි ජලයේ පොඟවා ගැනීමට හැරීමෙන් සීනි පටලය මෘදු වේ. මෙමඟින් සීනි අණු අතර ඇති බන්ධන ලිහිල් වී ඒවා ජලයේ දියවීමට පටන් ගනී.
2. සෝඩියම් බයිකාබනේට් (බේකින් සෝඩා) භාවිතය
සීනි සහ පෙක්ටීන් බැඳීම් ලිහිල් කිරීම සඳහා මෘදු ක්ෂාරීය (alkaline) මාධ්‍යයක් අවශ්‍ය වේ. සෝඩියම් බයිකාබනේට් යනු මේ සඳහා කදිම රසායනිකයකි. පොඟවා ගත් තැටි මතට බේකින් සෝඩා ස්වල්පයක් ඉසින්න. එය ජලය සමඟ එකතු වී මෘදු පේස්ට් එකක් සාදයි. බේකින් සෝඩා සතු සියුම් ක්ෂාරීය ගුණය ප්ලාස්ටික් මතුපිට සීරීමකින් තොරව ඇලෙන සුළු බව බිඳ හෙළීමට උපකාරී වේ. එය ස්වභාවිකවම ගන්ධයන් ඉවත් කිරීමටද දායක වේ.
3. මෘදු ලෙස පිරිසිදු කිරීම සහ සේදීම
දැන් මෘදු මයික්‍රෝෆයිබර් රෙදි කඩක් හෝ නයිලෝන් කෙඳි සහිත මෘදු බුරුසුවක් භාවිතයෙන් වෘත්තාකාර චලිතයන් (circular motions) ඔස්සේ තැටි පිරිසිදු කරන්න. දැලක් වැනි සිදුරු සහිත තැටිවල සිදුරු අතර ඇති අපද්‍රව්‍ය ඉවත් කිරීමට මෘදු බුරුසුවක් වඩාත් සුදුසුය. කිසිදු රළු බලයක් යෙදීමෙන් තොරව, බුරුසුවේ කෙඳි මඟින් සිදුරු තුළ ඇති ඇලෙන සුළු කොටස් මෘදු ලෙස තල්ලු කර හැරිය යුතුය. අවසානයේදී පිරිසිදු ඇල්මැරුණු ජලයෙන් තැටි හොඳින් සෝදා හරින්න.
දැඩි පැල්ලම් සඳහා ස්වභාවික අම්ල භාවිතය
සමහර පලතුරු (උදාහරණයක් ලෙස ඇපල් හෝ තක්කාලි) වල ඇති ඛනිජ ලවණ සහ සීනි එකතු වී ඉතා දැඩි ස්ථර සාදයි. සෝඩියම් බයිකාබනේට් මඟින් මෙය ඉවත් නොවුණහොත්, දුර්වල අම්ලයක් වන ලෙමන් යුෂ හෝ විනාකිරි (ඇසිටික් අම්ලය) භාවිත කළ හැක. අම්ලය මඟින් සීනි සහ ප්ලාස්ටික් අතර ඇති රසායනික බන්ධන බිඳ දමයි. ඇල්මැරුණු ජලයට විනාකිරි කෝප්ප භාගයක් එකතු කර තැටි විනාඩි 15ක් පොඟවා තැබීමෙන් පසුව පහසුවෙන් සෝදා හැරිය හැක. මෙය ප්ලාස්ටික් මතුපිට ඇති විය හැකි කැල්සියම් තැන්පතු ඉවත් කිරීමටද උදවු වේ.
නඩත්තුව සහ අනාගතයේදී ඇලීම වැළැක්වීම
විජලන යන්ත්‍රය භාවිතයෙන් පසු වහාම තැටි පිරිසිදු කිරීම අත්‍යවශ්‍ය වේ. සීනි පටලය පැය කිහිපයක් තැටි මත තිබීමට හැරියහොත් එය වාතය සමඟ ප්‍රතික්‍රියා කර වඩාත් දැඩි වේ. එසේම, පලතුරු වියළීමට පෙර තැටි මත සිලිකොන් නොඇලෙන පත්‍ර (silicone non-stick sheets) භාවිත කිරීමෙන් සෘජුවම සීනි තැටි මත තැන්පත් වීම වළක්වා ගත හැක. පිරිසිදු කිරීමෙන් පසු තැටි සම්පූර්ණයෙන්ම වියළා ගබඩා කිරීම මඟින් දිලීර හෝ බැක්ටීරියා වර්ධනය වීම වැළැක්විය හැක. කිසිවිටකත් තැටි තෙතමනය සහිතව සංවෘත අවකාශයන්හි ගබඩා නොකරන්න.
