මස් අඹරන යන්ත්‍රයක රැඳී ඇති මේදය සහ මස් කොටස් නිසි ලෙස පිරිසිදු නොකිරීමෙන් බැක්ටීරියා වර්ධනය විය හැකි අතර, එය ආහාර විෂවීමට මග පාදයි. මෙම ලිපියෙන් මස් අඹරන යන්ත්‍රය ක්‍රමවත්ව සහ සෞඛ්‍යාරක්ෂිතව පිරිසිදු කරගන්නා ආකාරය භෞතික විද්‍යාත්මක සහ රසායනික සිද්ධාන්ත ඇසුරින් පැහැදිලි කරයි.
මස් අඹරන යන්ත්‍රය වහාම පිරිසිදු කිරීමේ වැදගත්කම
මස් ඇඹරීමෙන් පසු යන්ත්‍රය තුළ ඉතිරි වන මේදය සහ ප්‍රෝටීන කාමර උෂ්ණත්වයේදී ඉතා ඉක්මනින් බැක්ටීරියා (Listeria සහ Salmonella වැනි) වර්ධනය වීමට සුදුසු පරිසරයක් නිර්මාණය කරයි. සත්ව මේදය සිසිල් වන විට ඝන වන අතර, එය යන්ත්‍රයේ සියුම් කොටස් සහ සිදුරු තුළ තදින් ඇලී පවතී. මෙය පසුව පිරිසිදු කිරීම අපහසු කරනවා පමණක් නොව, ඊළඟ වතාවේ මස් අඹරන විට නැවුම් මස් දූෂණය වීමට හේතු වේ. එම නිසා, ඇඹරීමේ ක්‍රියාවලිය අවසන් වූ වහාම යන්ත්‍රය කොටස් කර පිරිසිදු කිරීම අත්‍යවශ්‍ය වේ.
මේදය ඉවත් කිරීමේ රසායන විද්‍යාව සහ උෂ්ණත්වය
සත්ව මේදය ජලයේ ද්‍රාව්‍ය නොවේ. එම නිසා සාමාන්‍ය ජලයෙන් පමණක් එය සෝදා හැරිය නොහැක. මෙහිදී සර්ෆැක්ටන්ට් (surfactants) අඩංගု මෘදු පිඟන් සෝදන දියරයක් සහ උණුසුම් ජලය (සෙල්සියස් අංශක 50-60 පමණ) භාවිතා කිරීම වැදගත් වේ. උණුසුම් ජලය මගින් ඝන වී ඇති මේදය ද්‍රව බවට පත් කරන අතර, සර්ෆැක්ටන්ට් අණු මගින් එම මේද අංශු වට කර ජලය සමග මිශ්‍ර වී පහසුවෙන් ඉවත් වීමට සලස්වයි. ඉතා අධික උණුසුම් ජලය භාවිතයෙන් වළකින්න, මන්ද එය යන්ත්‍රයේ ඇති ලෝහ කොටස්වල තාප ප්‍රසාරණයට බලපෑම් කළ හැකි බැවිනි.
යන්ත්‍රය කොටස් කිරීම සහ පිරිසිදු කිරීමේ පියවර
පිරිසිදු කිරීමේ ක්‍රියාවලිය ක්‍රමානුකූලව සිදු කිරීමෙන් යන්ත්‍රයේ ආයු කාලය දීර්ඝ කරගත හැක. පහත පියවර අනුගමනය කරන්න:
- වියළි පාන් කැබැල්ලක් ඇඹරීම: යන්ත්‍රය ගැලවීමට පෙර, වියළි පාන් කැබැල්ලක් හෝ බනිස් ගෙඩියක් යන්ත්‍රය තුළට දමා අඹරන්න. මෙමගින් ඇතුළත ඉතිරි වී ඇති අතිරික්ත මේදය සහ මස් කොටස් පාන් කුඩු මගින් අවශෝෂණය කර පිටතට ඇද ගනී.
- කොටස් ගැලවීම: බලශක්ති ප්‍රභවයෙන් යන්ත්‍රය විසන්ධි කර (විදුලි යන්ත්‍රයක් නම්), බ්ලේඩ්, තැටි (plates), සහ ඉස්කුරුප්පු ඇණ (auger) ප්‍රවේශමෙන් ගලවා ගන්න.
- සේදීම: ගලවා ගත් සියලුම ලෝහ කොටස් උණුසුම් සබන් වතුරේ විනාඩි කිහිපයක් පොඟවා ගන්න. පසුව මෘදු බුරුසුවක් හෝ ස්පොන්ජ් එකක් භාවිතයෙන් සීරීම් සිදු නොවන සේ පිරිසිදු කරන්න. සිදුරු සහිත තැටි පිරිසිදු කිරීමට කුඩා බුරුසුවක් භාවිතා කරන්න.
ඇලුමිනියම් කොටස් සහ පිඟන් සෝදන යන්ත්‍රයේ රසායන විද්‍යාව
මස් අඹරන යන්ත්‍රයේ සමහර කොටස් වාත්තු ඇලුමිනියම් (cast aluminum) වලින් නිපදවා ඇත. පිඟන් සෝදන යන්ත්‍රවල භාවිතා කරන රසායනික ද්‍රව්‍ය අධික ක්ෂාරීය (highly alkaline) ගුණයෙන් යුක්ත වේ. ඇලුමිනියම් ක්ෂාර සමග ප්‍රතික්‍රියා කළ විට, එහි මතුපිට ඇති ආරක්ෂිත ඔක්සයිඩ් ස්ථරය විනාශ වී කළු පැහැති කුඩු වැනි ස්ථරයක් (aluminum oxide) සාදයි. මෙය සෞඛ්‍යයට අහිතකර වන අතර ලෝහයේ දීප්තිය සදහටම නැති කර දමයි. එම නිසා, ඇලුමිනියම් කොටස් කිසිවිටෙකත් පිඟන් සෝදන යන්ත්‍රයක නොදමා, සෑම විටම මෘදු උදාසීන (neutral pH) සබන් දියරයකින් අතින් සේදිය යුතුය.
මලකඩ කෑම වැළැක්වීම සහ වියළීම
බොහෝ මස් අඹරන යන්ත්‍රවල කොටස් සාදා ඇත්තේ කාබන් වානේ (carbon steel) හෝ වාත්තු යකඩ (cast iron) වලිනි. මෙම ද්‍රව්‍ය ජලය සහ ඔක්සිජන් සමග ප්‍රතික්‍රියා කර ඉතා ඉක්මනින් මලකඩ (iron oxide) සාදයි. මෙය වැළැක්වීම සඳහා සේදූ වහාම වියළි පිරිසිදු රෙදි කඩකින් සියලුම කොටස් තෙතමනය සම්පූර්ණයෙන්ම යන තෙක් පිසදා ගත යුතුය. වියළි කොටස් එකලස් කිරීමට පෙර, ආහාර සඳහා සුදුසු ඛනිජ තෙල් (food-grade mineral oil) හෝ සූරියකාන්ත තෙල් ස්වල්පයක් බ්ලේඩ් සහ තැටිවල ආලේප කිරීමෙන් ඔක්සිජන් සමග ඇති වන ප්‍රතික්‍රියාව වළක්වා ගත හැක.
