නිවසක අභ්‍යන්තර පරිසරයේ සුවපහසුව, සෞඛ්‍යාරක්ෂිත බව සහ ගොඩනැඟිලි ද්‍රව්‍යවල කල්පැවැත්ම තීරණය කරන ප්‍රධානතම සාධකයක් වන්නේ සාපේක්ෂ වායු ආර්ද්‍රතාවයයි. ගෘහස්ථ වායුගෝලයේ පවතින ජල වාෂ්ප ප්‍රමාණය නිවැරදිව පාලනය කිරීම මඟින් සෞඛ්‍ය ගැටලු රැසක් වළක්වා ගත හැකි අතර, නිවසේ ව්‍යුහයට සිදුවන හානිද අවම කරගත හැකිය.
සාපේක්ෂ ආර්ද්‍රතාවය පිළිබඳ භෞතික විද්‍යාත්මක පසුබිම
සාපේක්ෂ ආර්ද්‍රතාවය (Relative Humidity) යනු යම් උෂ්ණත්වයකදී වාතය සතු උපරිම ජල වාෂ්ප ධාරිතාවයෙන් කොපමණ ප්‍රතිශතයක් දී ඇති මොහොතක පවතින්නේද යන්නයි. වාතයේ උෂ්ණත්වය ඉහළ යනවිට, ජල වාෂ්ප රඳවා ගැනීමේ ධාරිතාවද ඉහළ යයි. උදාහරණයක් ලෙස, සෙල්සියස් අංශක 20 ක උෂ්ණත්වයක පවතින වාතයට රඳවා ගත හැකි ජල වාෂ්ප ප්‍රමාණය, සෙල්සියස් අංශක 10 කදී රඳවා ගත හැකි ප්‍රමාණයට වඩා බෙහෙවින් වැඩිය. මේ නිසා, පිටත පවතින සීතල වාතය නිවස තුළට පැමිණ රත් වන විට එහි සාපේක්ෂ ආර්ද්‍රතාවය වේගයෙන් පහත වැටේ. මෙය ශීත සෘතුවේදී හෝ සීතල කාලගුණයකදී ගෘහස්ථ වාතය අධික ලෙස වියළි වීමට ප්‍රධානතම හේතුවයි.
මිනිස් සිරුරට සහ ගෘහස්ථ පරිසරයට වඩාත්ම හිතකර සාපේක්ෂ ආර්ද්‍රතා පරාසය 40% ත් 60% ත් අතර වේ. මෙම පරාසය තුළ බැක්ටීරියා, වෛරස් සහ දිලීර ව්‍යාප්ත වීමේ වේගය අවම වන අතර, ශ්වසන පද්ධතියේ සහ සමේ තෙතමනය සමතුලිතව පවත්වා ගැනීමට උපකාරී වේ. මෙම සීමාවෙන් බැහැර වන ඕනෑම අවස්ථාවක නිවසේ වෙසෙන්නන්ට මෙන්ම ගෘහ භාණ්ඩවලටද විවිධ බලපෑම් එල්ල වීමට පටන් ගනී.
අසමතුලිත ආර්ද්‍රතාවයේ අහිතකර බලපෑම් සහ පීඩනය
ගෘහස්ථ වායු ආර්ද්‍රතාවය 30% ට වඩා අඩු වූ විට, වාතය ඉතා වියළි ස්වභාවයක් ගනී. මෙමඟින් නාසයේ සහ උගුරේ ශ්ලේෂ්මල පටල වියළී යන අතර, ශ්වසන ආසාදන වැළඳීමේ අවදානම ඉහළ යයි. එසේම ලී බඩු සහ බිත්තිවල ඉරිතැලීම් ඇතිවීමටද මෙය හේතු විය හැක. විශේෂයෙන්ම ස්වභාවික ලීවලින් නිමවූ බිම් මහල් සහ ගෘහ භාණ්ඩවල අඩංගු තෙතමනය වාතයට මුදා හැරීම නිසා ඒවා ඇකිලීමට සහ හැඩය වෙනස් වීමට ලක්වේ.
අනෙක් අතට, ආර්ද්‍රතාවය 60% ඉක්මවා යන විට වෙනත් බරපතල ගැටලු පැනනඟී. අධික තෙතමනය සහිත පරිසරයක දිලීර (mold) වර්ධනය වීම ඉතා වේගයෙන් සිදුවේ. විශේෂයෙන්ම බිත්තිවල කොන්, ජනේල රාමු සහ වාතාශ්‍රය අඩු ස්ථානවල තෙතමනය ඝනීභවනය (condensation) වීම නිසා දිලීර බීජාණු වර්ධනය වේ. මෙය නේවාසිකයන්ගේ අසාත්මිකතා සහ ඇදුම වැනි රෝගී තත්ත්වයන් උත්සන්න කිරීමට බලපායි. එබැවින්, පිනි ලක්ෂ්‍යය (dew point) පිළිබඳව අවබෝධයක් තිබීම වැදගත් වේ. පිනි ලක්ෂ්‍යය යනු වාතයේ ඇති ජල වාෂ්ප ජල බිඳිති බවට පත්වන උෂ්ණත්වයයි. නිවසක සීතල බිත්ති මතුපිට උෂ්ණත්වය මෙම පිනි ලක්ෂ්‍යයට වඩා අඩු වුවහොත්, එහි ජලය ඝනීභවනය වීම අනිවාර්යයෙන්ම සිදුවේ. මෙය වළක්වා ගැනීමට නම් බිත්තිවල තාප පරිවරණය (thermal insulation) නිසි පරිදි පැවතිය යුතුය.
වායු ආර්ද්‍රතාවය මැනීමේ විද්‍යාත්මක ක්‍රමවේදයන්
නිවසක ආර්ද්‍රතාවය නිවැරදිව හඳුනාගැනීම සඳහා විවිධ මට්ටමේ තාක්ෂණික උපකරණ භාවිතා කළ හැකිය. වඩාත් නිවැරදි ප්‍රතිඵල ලබාගැනීම සඳහා මෙම උපකරණ ක්‍රියාත්මක වන ආකාරය තේරුම් ගැනීම අත්‍යවශ්‍ය වේ:
- ඩිජිටල් ධාරිත්‍රක ආද්‍රතාමාන (Digital Capacitive Hygrometers): මේවා නූතන නිවාසවල බහුලවම භාවිතා වන උපකරණ වේ. මෙහි අඩංගු සංවේදකය මඟින් ලෝහමය නොවන පොලිමර් ද්‍රව්‍යයක විද්‍යුත් ධාරිතාව (capacitance) වාතයේ තෙතමනය අනුව වෙනස් වන ආකාරය මැන බලයි. මෙම උපකරණ ඉතා කුඩා වන අතර, කාමරයේ උෂ්ණත්වය සහ ආර්ද්‍රතාවය එකවර ඩිජිටල් තිරයක් මත පෙන්වනු ලබයි.
- කේශ ආද්‍රතාමාන (Hair Hygrometers): මේවා යාන්ත්‍රික උපකරණ වන අතර, මිනිස් හෝ සත්ව කෙස් ගසක දිග තෙතමනය අනුව වෙනස් වීමේ භෞතික ලක්ෂණය පදනම් කරගෙන ක්‍රියා කරයි. වාතයේ තෙතමනය වැඩි වන විට කෙස් ගස දිගින් වැඩි වන අතර, වියළි වන විට කෙටි වේ. වඩාත් සාම්ප්‍රදායික වුවද, නිසි පරිදි ක්‍රමාංකනය (calibrate) කළහොත් වසර ගණනාවක් පුරා විශ්වාසදායක දත්ත ලබාගත හැකිය.
- ලුණු පරීක්ෂණ ක්‍රමය (Salt Calibration Test): ආද්‍රතාමානයක නිරවද්‍යතාවය පරීක්ෂා කිරීම සඳහා නිවසේදීම කළ හැකි සරල ක්‍රමයකි. මේ සඳහා සාමාන්‍ය ලුණු ස්වල්පයකට වතුර බින්දු කිහිපයක් එකතු කර තෙත පේස්ට් එකක් සාදා, එය ආද්‍රතාමානය සමඟ වාතය කාන්දු නොවන ප්ලාස්ටික් බෑගයක දමා පැය කිහිපයක් තැබිය යුතුය. එවිට බෑගය තුළ සාපේක්ෂ ආර්ද්‍රතාවය හරියටම 75% ක් විය යුතුය. උපකරණයේ කියවීම මඟින් මෙයට වඩා වෙනස් අගයක් පෙන්වන්නේ නම්, එය නැවත ක්‍රමාංකනය කළ යුතුය.
ප්‍රශස්ත ආර්ද්‍රතාවය පවත්වා ගැනීමට ප්‍රායෝගික උපදෙස්
නිවසේ වායු ආර්ද්‍රතාවය නිසි මට්ටමක තබා ගැනීමට දෛනිකව සිදු කළ හැකි සරල පියවර කිහිපයක් මෙන්න:
- නිසි වාතාශ්‍රය (Cross Ventilation): දිනකට කිහිප වතාවක් ජනේල සහ දොරවල් විනාඩි 5-10ක් පුරා සම්පූර්ණයෙන්ම විවෘත කර තැබීමෙන් (shock ventilation) ගෘහස්ථ තෙත් වාතය පිටත වියළි වාතය සමඟ වේගයෙන් හුවමාරු වේ. මෙහිදී කාමරවල උෂ්ණත්වය අධික ලෙස පහත වැටීම වළක්වා ගනිමින් තෙතමනය පමණක් ඉවත් කරගත හැක.
- මුළුතැන්ගෙය සහ නානකාමර භාවිතය: ආහාර පිසීමේදී සහ ස්නානය කිරීමේදී විශාල ජල වාෂ්ප ප්‍රමාණයක් ජනනය වේ. මෙම ස්ථානවල සෘජුවම පිටතට විවෘත වන පිටාර පංකා (extraction fans) ක්‍රියාත්මක කිරීමෙන් තෙතමනය නිවස පුරා පැතිරී යාම වළක්වා ගත හැකිය.
- උෂ්ණත්ව සමතුලිතතාවය: නිවසේ සියලුම කාමර ඒකාකාරී උෂ්ණත්වයක පවත්වා ගැනීමෙන් සීතල බිත්ති මතුපිට ජලය ඝනීභවනය වීම වළක්වා ගත හැකිය. විශේෂයෙන්ම උණුසුම් නොකරන ලද කාමරවල දොරවල් වසා තැබීමෙන් වෙනත් කාමරවලින් පැමිණෙන උණුසුම් තෙත් වාතය එහි ඝනීභවනය වීම වැළකේ.
