වාෂ්ප ස්තිරිප්පුවක කාලයක් තිස්සේ එකතු වන ඛනිජ ලවණ තැන්පතු (කිවුල) සහ එහි අඩියේ ඇති වන පිළිස්සුම් පැල්ලම් මඟින් ඇඳුම්වලට හානි සිදු විය හැකි අතර උපකරණයේ කාර්යක්ෂමතාව ද අඩු වේ. නිවැරදි රසායනික හා භෞතික ක්රමවේදයන් භාවිතයෙන් ස්තිරිප්පුවට හානි නොකර මෙම අපද්රව්ය ක්රමවත්ව ඉවත් කරගන්නා ආකාරය මෙහි දැක්වේ.
ස්තිරිප්පුව තුළ කිවුල සහ ඛනිජ තැන්පතු ඇතිවීමට හේතු
අප එදිනෙදා භාවිත කරන නළ ජලයේ කැල්සියම් සහ මැග්නීසියම් වැනි ඛනිජ ලවණ අධික සාන්ද්රණයකින් අඩංගු වේ. ස්තිරිප්පුව තුළ ඇති ජලය ඉහළ උෂ්ණත්වයකට රත් වන විට, මෙම ලවණ රසායනික ප්රතික්රියාවකට භාජනය වී කැල්සියම් කාබනයිට් (කිවුල) ලෙස ඝන තැන්පතු බවට පත් වේ. මෙම තැන්පතු වාෂ්ප කුටීරයේ සහ වාෂ්ප පිටවන සිදුරු වසා දැමීම නිසා වාෂ්ප පීඩනය අඩු වන අතර, ඇඳුම් මත සුදු පැහැති කුඩු වැනි පැල්ලම් ඇති වීමට හේතු වේ. මෙම රසායනික ක්රියාවලිය වළක්වා ගැනීමට හෝ පාලනය කිරීමට නම් ආම්ලික ද්රාවණ භාවිතයෙන් එම ලවණ දියකර හැරිය යුතුය.
සිට්රික් අම්ලය භාවිතයෙන් අභ්යන්තර කිවුල ඉවත් කිරීමේ රසායනික ක්රමය
ස්තිරිප්පුව තුළ ඇති කැල්සියම් කාබනයිට් තැන්පතු දිය කර හැරීම සඳහා වඩාත්ම ආරක්ෂිත සහ සාර්ථක ක්රමවේදය වන්නේ දුර්වල ආම්ලික ද්රාවණයක් භාවිත කිරීමයි. මෙහිදී සිට්රික් අම්ලය (citric acid) ඉතා විශිෂ්ට ප්රතිඵල ලබා දෙයි. සිට්රික් අම්ලය මඟින් කැල්සියම් කාබනයිට් සමඟ රසායනිකව ප්රතික්රියා කර ජලයේ දියවන කැල්සියම් සිට්රේට් සහ කාබන් ඩයොක්සයිඩ් වායුව සාදයි.
- පළමුව, උණුසුම් ජලය මිලිලීටර් 200 කට සිට්රික් අම්ල කුඩු තේ හැඳි දෙකක් දමා හොඳින් දියකර ගන්න.
- මෙම ද්රාවණය ස්තිරිප්පුවේ ජල ටැංකියට වත් කරන්න.
- ස්තිරිප්පුව උපරිම උෂ්ණත්වයට සකසා සිරස් අතට තබා රත් වීමට හරින්න.
- උපාංගය හොඳින් රත් වූ පසු, එය බේසමක් මතට හරවා වාෂ්ප බොත්තම (steam button) කිහිප වරක් තද කරමින් වාෂ්ප සමඟ දිය වූ කිවුල සිදුරුවලින් පිටතට ගලා යාමට සලස්වන්න.
- අවසානයේදී, සාමාන්ය පිරිසිදු ජලය නැවත ටැංකියට පුරවා එම ක්රියාවලියම නැවත සිදු කිරීමෙන් අම්ල ඉතිරි කොටස් සම්පූර්ණයෙන්ම ඉවත් කරගන්න.
ස්තිරිප්පු තහඩුවේ පිළිස්සුම් පැල්ලම් ඉවත් කිරීමේ ක්රමවේදය
කෘතිම රෙදි වර්ග අධික උෂ්ණත්වයෙන් මැදීමේදී ඒවායේ ඇති කෙඳි දියවී ස්තිරිප්පු තහඩුවේ (soleplate) ඇලීමට පුළුවන. මීට අමතරව රෙදි මදින විට භාවිත කරන පිෂ්ඨය (starch) වර්ගද තහඩුව මත තැන්පත් වී පිළිස්සීමට ලක් වේ. මෙම පැල්ලම් ඉවත් කිරීම සඳහා ලෝහමය සූරන භාවිත නොකළ යුතුය. මන්දයත් ඉන් තහඩුවේ ඇති නොඇලෙන සුළු (non-stick) ආලේපනය සීරීමට ලක් විය හැකි බැවිනි.
මේ සඳහා වඩාත්ම යෝග්ය වන්නේ සෝඩියම් බයිකාබනේට් (sodium bicarbonate) හෙවත් බේකින් සෝඩා පේස්ට් එකක් භාවිත කිරීමයි. බේකින් සෝඩා යනු ඉතා මෘදු ඝර්ෂණ කාරකයක් (mild abrasive) වන අතර එය ලෝහයට හානි නොකර තද පැල්ලම් මෘදු ලෙස ඉවත් කරයි.
- බේකින් සෝඩා තේ හැඳි දෙකකට ජලය ස්වල්පයක් මිශ්ර කර උකු පේස්ට් එකක් සාදා ගන්න.
- ස්තිරිප්පුව සම්පූර්ණයෙන්ම නිවා, සිසිල් වූ පසුව මෙම පේස්ට් එක පිළිස්සුණු ස්ථානවල ආලේප කරන්න.
- විනාඩි 5ක් පමණ තිබෙන්නට හැර, මෘදු මයික්රෝෆයිබර් (microfiber) රෙදි කැබැල්ලකින් වෘත්තාකාර චලිතයන් භාවිත කරමින් මෘදු ලෙස අතුල්ලන්න.
- ඉන්පසුව තෙත් රෙදි කඩකින් තහඩුව සම්පූර්ණයෙන්ම පිසදා පිරිසිදු කරගන්න.
තහඩු වර්ගීකරණය සහ ද්රව්ය විද්යාවට අනුව ආරක්ෂිත පියවර
නවීන වාෂ්ප ස්තිරිප්පු විවිධ වර්ගයේ තහඩු මතුපිටවල් සහිතව නිපදවනු ලැබේ. සෙරමික් (ceramic), මල නොබැඳෙන වානේ (stainless steel) සහ ටෙෆ්ලෝන් (non-stick Teflon) මේ අතරින් ප්රධාන වේ. මෙම සෑම ද්රව්යයකටම ආවේණික වූ රසායනික ප්රතිරෝධීතාවයක් පවතී. උදාහරණයක් ලෙස, සෙරමික් තහඩු ඉතා සීරීම් ප්රතිරෝධී වුවද, අධික ආම්ලිකතාවයෙන් යුතු ප්රබල රසායනික ද්රව්ය නිසා එහි දීප්තිය නැති විය හැක. ටෙෆ්ලෝන් ආලේපිත තහඩු ඉතා පහසුවෙන් සීරීමට ලක් වන බැවින් කිසිදු රළු කුඩු වර්ගයක් හෝ රළු ස්පන්ච් වර්ගයක් පිරිසිදු කිරීමට භාවිත නොකළ යුතුය. එම නිසා, ඕනෑම පිරිසිදු කිරීමේ ක්රියාවලියකදී මෘදු මයික්රෝෆයිබර් රෙදි සහ දියරමය පිරිසිදුකාරක පමණක් භාවිත කිරීමෙන් ස්තිරිප්පුවේ ආයු කාලය සැලකිය යුතු ලෙස වැඩි කරගත හැකිය.
වාෂ්ප සිදුරු යාන්ත්රිකව පිරිසිදු කිරීම
සමහර අවස්ථාවලදී රසායනික පිරිසිදු කිරීමෙන් පසුවද වාෂ්ප සිදුරුවල කුඩා කිවුල කැබලි ඉතිරි විය හැක. මේවා ඉවත් කිරීම සඳහා කපු පුළුන් කූරු (cotton swabs) භාවිත කළ හැකිය. කිසිම විටක කටු හෝ ලෝහ කම්බි සිදුරු තුළට දැමීමෙන් වළකින්න, මන්දයත් ඉන් අභ්යන්තර උපාංගවලට හානි සිදු විය හැකි බැවිනි. පුළුන් කූරක් ගෙන එය ජලයෙන් හෝ පෙර සකස් කළ සිට්රික් අම්ල ද්රාවණයෙන් තෙත් කර, එක් එක් සිදුර තුළට දමා සෙමින් කරකවමින් අපද්රව්ය ඉවත් කරන්න.
දිගුකාලීන නඩත්තුව සඳහා වැදගත් උපදෙස්
නිරන්තරයෙන් ස්තිරිප්පුව පිරිසිදු කිරීමට සිදුවීම වළක්වා ගැනීමට පහත සරල පුරුදු අනුගමනය කළ හැකිය:
- හැකි සෑම විටම ස්තිරිප්පුව සඳහා ආස්රැත ජලය (distilled water) හෝ ඛනිජ රහිත ජලය (demineralized water) භාවිත කරන්න. මෙයින් කිවුල බැඳීම සම්පූර්ණයෙන්ම පාහේ වළක්වා ගත හැක.
- ඇඳුම් මැදීම අවසන් වූ වහාම ටැංකියේ ඉතිරි වී ඇති ජලය සම්පූර්ණයෙන්ම ඉවත් කර වියළෙන්නට හරින්න.
- රෙදි වර්ගයට අදාළ නියමිත උෂ්ණත්වය සැමවිටම තෝරාගන්න. එමඟින් කෘතිම කෙඳි පිළිස්සීම වළක්වා ගත හැකිය.
