වාෂ්ප සහ සේදීමේ පහසුකම් සහිත වැකියුම් යන්ත්‍ර (Steam extraction vacuums) මඟින් රෙදිපිළිවල ගැඹුරින් තැන්පත් වී ඇති කුණු සහ දූවිලි පහසුවෙන් ඉවත් කළ හැකි වුවද, අධික තාපය සහ වැරදි භාවිතය නිසා සියුම් කෙඳිවලට හානි වීමේ අවදානමක් පවතී. රෙදිපිළිවල ස්වභාවය සුරකිමින්, නිවැරදි භෞතික විද්‍යාත්මක මූලධර්ම සහ නිවැරදි ක්‍රමවේද භාවිත කරමින් මෙම උපකරණ ආරක්ෂිතව ක්‍රියා කරවන ආකාරය මෙහි විස්තර කෙරේ.
කෙඳි වර්ගීකරණය සහ තාප ප්‍රතිචාරය හඳුනා ගැනීම
ඕනෑම රෙදිපිළි මතුපිටක් පිරිසිදු කිරීමට පෙර, එම රෙදි නිපදවා ඇති කෙඳි වර්ගය හඳුනා ගැනීම අත්‍යවශ්‍ය වේ. විවිධ කෙඳි වර්ග තාපය, ජලය සහ පීඩනයට දක්වන ප්‍රතිචාර එකිනෙකට වෙනස් වේ. මේවා ප්‍රධාන වශයෙන් කොටස් දෙකකට බෙදිය හැක:
- ස්වභාවික කෙඳි (Natural Fibers): ලොම් (Wool) සහ සේද (Silk) වැනි සත්ව කෙඳි තාපයට අතිශයින් සංවේදී වේ. අධික උෂ්ණත්වයේදී ලොම් කෙඳි හැකිලීමට (felting) ලක්වන අතර, සේද කෙඳිවල ඇති ප්‍රෝටීන ව්‍යුහය බිඳ වැටී එහි ස්වභාවික දීප්තිය අහිමි වේ. කපු (Cotton) සහ හණ (Linen) වැනි ශාකමය කෙඳිවලට වැඩි තාපයක් ඔරොත්තු දුන්නද, අධික තෙතමනය නිසා ඒවායේ වර්ණ වෙනස් වීමට හෝ හැකිලීමට ඉඩ ඇත.
- කෘතිම කෙඳි (Synthetic Fibers): පොලියෙස්ටර් (Polyester), නයිලෝන් (Nylon) සහ ඇක්‍රිලික් (Acrylic) වැනි කෙඳි තාප ප්ලාස්ටික් (thermoplastic) ගුණ පෙන්වයි. මෙයින් අදහස් කරන්නේ අධික උෂ්ණත්වයකදී මේවා දියවීමට හෝ හැඩය වෙනස් වීමට ඉඩ ඇති බවයි. විශේෂයෙන්ම ඇක්‍රිලික් කෙඳි අඩු උෂ්ණත්වයකදී පවා රළු වීමට පුළුවන.
උෂ්ණත්වය සහ චලන වේගය පාලනය කිරීමේ භෞතික විද්‍යාව
වාෂ්ප පිරිසිදුකාරකයක් භාවිතා කිරීමේදී උපකරණයේ තුණ්ඩය (nozzle) රෙදි මතුපිට තබා ගන්නා ආකාරය සහ එය චලනය කරන වේගය ඉතා වැදගත් වේ. තාපය එකම ස්ථානයක එක් රැස් වීම වැළැක්වීම සඳහා තුණ්ඩය නිරන්තරයෙන් ඒකාකාරී වේගයකින් චලනය කළ යුතුය. එකම ස්ථානයක තත්පර කිහිපයකට වඩා තුණ්ඩය රඳවා තැබීමෙන් කෙඳි පිළිස්සීමට හෝ තන්තු ඇඹරීමට ලක් විය හැක.
වාෂ්පය කෙඳි තුළට විනිවිද යන අතරම, වහාම ක්‍රියාත්මක වන වැකියුම් පද්ධතිය මඟින් එම වාෂ්පය සමඟ දිය වූ කුණු සහ ජලය උරා ගත යුතුය. තද පැල්ලම් පිරිසිදු කිරීමේදී, උෂ්ණත්වය ඉහළ දැමීම වෙනුවට තුණ්ඩය සහ රෙදි මතුපිට අතර ඇති දුර ප්‍රමාණය තරමක් වැඩි කිරීම වඩාත් සුදුසුය. මේ මඟින් රෙදි මතුපිටට වදින වාෂ්පයේ උෂ්ණත්වය පාලනය කර ගත හැක.
තෙතමනය පාලනය සහ කාර්යක්ෂම වියළීමේ ක්‍රියාවලිය
රෙදිපිළි පිරිසිදු කිරීමේදී සිදුවන විශාලතම වැරැද්දක් වන්නේ රෙදි අධික ලෙස තෙත් කිරීමයි. රෙදිපිළිවල ගැඹුරු ස්ථරවල ජලය ඉතිරි වුවහොත්, එය බැක්ටීරියා සහ දිලීර (mold) වර්ධනයට මඟ පාදයි. මෙය රෙදිවලින් නරක ගන්ධයක් හැමීමට සහ තන්තු දිරාපත් වීමට හේතු වේ. මේ සඳහා පහත උපක්‍රම අනුගමනය කරන්න:
- වියළි වැකියුම් වාර (Dry Passes): වාෂ්ප මුදා හැරීමකින් තොරව, වැකියුම් තුණ්ඩය පමණක් රෙදි මතුපිට තදින් තබා අදිමින් ඉතිරි වී ඇති ජලය උපරිමයෙන් උරා ගන්න. මෙම පියවර කිහිප වතාවක් සිදු කිරීමෙන් රෙදි වියළීමට ගතවන කාලය 70% කින් පමණ අඩු කර ගත හැක.
- ප්‍රමාණවත් වාතාශ්‍රය: පිරිසිදු කිරීමෙන් පසු කාමරයේ ජනේල හැර තැබීමෙන් හෝ විදුලි පංකා ක්‍රියාත්මක කිරීමෙන් වායු සංසරණය වැඩි කර, රෙදි ඉක්මනින් වියළීමට සලස්වන්න.
ජලය මඟින් රෙදිපිළිවල ඇති මැලියම් හෝ අභ්‍යන්තර ආධාරක ස්ථර දිය කර හැරීමට ඉඩ ඇත. විශේෂයෙන්ම සෝෆා සහ මෙට්ට වැනි ගෘහ භාණ්ඩ පිරිසිදු කිරීමේදී, ජලය ඇතුළත ඇති ස්පන්ජ් ස්ථරයට විනිවිද ගියහොත් එය වියළීමට දින කිහිපයක් ගත විය හැක. මේ නිසා වැකියුම් යන්ත්‍රයේ උරා ගැනීමේ ශක්තිය (suction power) උපරිම මට්ටමක තබා ගත යුතු අතර, තුණ්ඩය මතුපිටට තදින් තබා ගනිමින් වාතය කාන්දු නොවන සේ ඇදීම කළ යුතුය. සවිවර කෙඳි සහිත රෙදි සඳහා මෙම වියළි වැකියුම් වාර කිහිපයක් අතිශයින් වැදගත් වේ.
පිරිසිදු කිරීමේ ද්‍රව්‍යවල pH අගය සහ රසායනික බලපෑම
රෙදි සේදීමේ ද්‍රාවණ තෝරා ගැනීමේදී pH අගය කෙරෙහි විශේෂ අවධානයක් යොමු කළ යුතුය. ස්වභාවික සත්ව කෙඳි (ලොම්, සේද) සඳහා ආම්ලික හෝ උදාසීන pH අගයක් (pH 5.5 - 7) සහිත මෘදු ද්‍රව්‍ය භාවිතා කළ යුතුය. භෂ්මීය (alkaline) ද්‍රව්‍ය මඟින් කෙඳිවල ව්‍යුහය දුර්වල කරයි. කෘතිම කෙඳි සඳහා තරමක් භෂ්මීය ද්‍රව්‍ය භාවිතා කළ හැකි වුවද, පිරිසිදු කිරීමෙන් පසු ඉතිරි වන රසායනික කොටස් උදාසීන කිරීම සඳහා පිරිසිදු ජලයෙන් නැවත සේදීම අත්‍යවශ්‍ය වේ. කිසිවිටකත් ක්ලෝරීන් අඩංගು සැර රසායනික ද්‍රව්‍ය භාවිතා නොකරන්න.
රසායනිකව බලන කල, පිරිසිදු කිරීමේ ද්‍රව්‍යවල අඩංගು මතුපිට ආතතිය අඩු කරන ද්‍රව්‍ය (surfactants) මඟින් කුණු අංශු වට කර ඒවා රෙදි කෙඳිවලින් වෙන් කරයි. නමුත් මෙම ද්‍රව්‍ය රෙදි මතුපිට වියළී ගියහොත්, ඒවා නැවතත් දූවිලි ආකර්ෂණය කර ගැනීමට පටන් ගනී. එබැවින්, වාෂ්පයෙන් පසු පිරිසිදු ජලය පමණක් යොදා කෙරෙන "සේදීමේ වාරයක්" (rinse pass) සිදු කිරීමෙන් මෙම රසායනික ද්‍රව්‍ය ඉතිරි වීම වළක්වා ගත හැක. ඔක්සිජන් බ්ලීච් (oxygen bleach) වැනි මෘදු ඔක්සිකාරක ද්‍රව්‍ය පැල්ලම් ඉවත් කිරීමට සුදුසු වුවද, ඒවා භාවිතා කළ යුත්තේ රෙදි වර්ගය අනුව නිර්දේශිත උෂ්ණත්ව සීමාවන් තුළ පමණි.
ආරක්ෂිතව පිරිසිදු කිරීම සඳහා ප්‍රායෝගික පියවර
උපරිම ප්‍රතිඵල ලබා ගැනීම සහ රෙදිපිළිවල ආරක්ෂාව තහවුරු කිරීම සඳහා පිරිසිදු කිරීමේ ක්‍රියාවලිය පියවරෙන් පියවර සිදු කරන්න:
- පූර්ව පරීක්ෂාව (Spot Test): රෙදිවල නොපෙනෙන කුඩා කොටසක පරීක්ෂණයක් කරන්න. සුදු පැහැති පිරිසිදු කපු රෙදි kැබැල්ලක් ගෙන, එය මදක් තෙත් කර පරීක්ෂා කරන ස්ථානය මත තද කරන්න. වර්ණය එම රෙදි කැබැල්ලට ගලා එන්නේ නම්, එම රෙදි වර්ගය සඳහා වාෂ්ප පිරිසිදු කිරීම නොකළ යුතුය.
- වියළි දූවිලි ඉවත් කිරීම: වාෂ්ප යෙදීමට පෙර සාමාන්‍ය වැකියුම් යන්ත්‍රයකින් මතුපිට ඇති වියළි දූවිලි සහ කසළ සම්පූර්ණයෙන්ම ඉවත් කරන්න. නැතහොත් වාෂ්ප වැදීමේදී එම දූවිලි මඩ බවට පත් වී කෙඳි අතර තදින් තැන්පත් විය හැක.
- ඒකාකාරී චලනය: තුණ්ඩය අංශක 45ක කෝණයකින් රෙදි මත තබා, ඉහළ සිට පහළට ඒකාකාරී වේගයකින් අදින්න. වාෂ්ප මුදා හැරීමත් සමඟම වැකියුම් පද්ධතිය ක්‍රියාත්මක වන බව තහවුරු කරගන්න.
