ඉස්තිරික්කයේ අඩි තහඩුවට සහ වාෂ්ප සිදුරුවලට හානි නොකර පරිමාණයන් ඉවත් කරන්නේ කෙසේද

ස්ටීම් ඉස්තිරික්කයක කාර්යක්ෂමතාව කාලයත් සමඟ අඩු වීමට ප්‍රධානතම හේතුව වන්නේ එහි අභ්‍යන්තරයේ තැන්පත් වන ඛනිජ ලවණ හෙවත් පරිමාණයන් (scale) ය. නිවැරදි පරිමාණයන් ඉවත් කිරීමේ රසායනික ද්‍රව්‍යයක් තෝරා නොගතහොත්, ඉස්තිරික්කයේ අභ්‍යන්තර තාපන මූලද්‍රව්‍ය, රබර් සීල් සහ අඩි තහඩුව (soleplate) සදහටම විනාශ විය හැකිය.

කැල්සියම් තැන්පත් වීමේ රසායනික ක්‍රියාවලිය

අප භාවිතා කරන සාමාන්‍ය ජලයේ කැල්සියම් (Ca) සහ මැග්නීසියම් (Mg) අයන බහුලව පවතී. ඉස්තිරික්කය තුළ ජලය වාෂ්ප වන විට, මෙම අයන බයිකාබනේට් සමඟ ප්‍රතික්‍රියා කර කැල්සියම් කාබනේට් (CaCO3) සාදයි. මෙය ජලයේ දිය නොවන සුදු පැහැති තැන්පතුවකි. උෂ්ණත්වය සෙල්සියස් අංශක 100 ඉක්මවන විට මෙම රසායනික ක්‍රියාවලිය වේගවත් වේ. මෙම තැන්පතු වාෂ්ප සිදුරු අවහිර කරන අතර තාපය සන්නයනය කිරීමේ හැකියාව සීමා කරයි. එහි ප්‍රතිඵලයක් ලෙස ඉස්තිරික්කය rath වීමට වැඩි කාලයක් ගත වන අතර වැඩි විදුලි ප්‍රමාණයක් වැය වේ.

අම්ල වර්ග සහ ඒවායේ රසායනික බලපෑම

පරිමාණයන් ඉවත් කිරීම සඳහා විවිධ අම්ල වර්ග භාවිතා කළ හැකි වුවද, ඒවායේ ක්‍රියාකාරිත්වය එකිනෙකට වෙනස් වේ:

• සිට්‍රික් ඇසිඩ් (Citric Acid): මෙය කාබනික අම්ලයක් වන අතර ගෘහස්ථ උපකරණ සඳහා වඩාත් සුදුසු ආරක්ෂිතම තේරීමකි. එය කැල්සියම් කාබනේට් සමඟ මෘදු ලෙස ප්‍රතික්‍රියා කර ද්‍රාව්‍ය කැල්සියම් සිට්‍රේට් සාදයි. මෙය ලෝහ කොටස්වලට හානි නොකරයි.
• ඇසිටික් ඇසිඩ් (Acetic Acid / විනාකිරි): බොහෝ දෙනෙක් විනාකිරි භාවිතා කිරීමට පෙළඹුණද, එහි අඩංගු ඇසිටික් ඇසිඩ් වාෂ්පශීලී වන අතර ඉස්තිරික්කය තුළ ඇති සිලිකොන් සහ රබර් සීල් (elastomers) ඉක්මනින් දිරාපත් වීමට සලස්වයි. එසේම එය තඹ සහ පිත්තල කොටස් විඛාදනයට ලක් කරයි.
• සල්ෆැමික් ඇසිඩ් (Sulfamic Acid): කාර්මික මට්ටමේ පරිමාණයන් ඉවත් කරන්නන් තුළ මෙය අඩංගු වේ. එය ඉතා වේගයෙන් ක්‍රියා කරන නමුත් අධික සාන්ද්‍රණයන් භාවිතා කළහොත් ඇලුමිනියම් අඩි තහඩුවලට හානි සිදු විය හැකිය.

අඩි තහඩුවේ ලෝහ වර්ගය අනුව රසායනික ද්‍රව්‍ය තේරීම

ඉස්තිරික්කයේ අඩි තහඩුව සාදා ඇති ද්‍රව්‍ය රසායනික ද්‍රව්‍යවලට දක්වන ප්‍රතිචාරය වෙනස් වේ. එබැවින් ඔබේ ඉස්තිරික්කයේ වර්ගය හඳුනා ගැනීම අත්‍යවශ්‍ය වේ:

ඇලුමිනියම් අඩි තහඩු (Aluminum Soleplates)

ඇලුමිනියම් යනු ක්‍රියාකාරී ලෝහයකි. ප්‍රබල අම්ල හෝ ක්ෂාරීය ද්‍රව්‍ය ඇලුමිනියම් සමඟ ප්‍රතික්‍රියා කර එහි මතුපිට කළු කිරීමට හෝ කුඩා සිදුරු (pitting corrosion) ඇති කිරීමට සමත් වේ. ඇලුමිනියම් සඳහා සෑම විටම මෘදු සිට්‍රික් ඇසිඩ් මත පදනම් වූ ද්‍රාවණයක් තනුක කර භාවිතා කළ යුතුය.

ටෙෆ්ලෝන් නොඇලෙන ආලේපන (Teflon/Non-stick)

නොඇලෙන ආලේපන රසායනිකව ඉතා ස්ථායී වේ. නමුත් අම්ල ද්‍රාවණය වාෂ්ප සිදුරු හරහා ආලේපනයට යටින් ඇති ලෝහ මතුපිටට ගියහොත්, එමඟින් ආලේපනය ගැලවී යාමට පටන් ගත හැකිය. එබැවින් පිරිසිදු කිරීමෙන් පසු හොඳින් ජලයෙන් සේදීම අත්‍යවශ්‍ය වේ.

සෙරමික් සහ මල නොබැඳෙන වානේ (Ceramic and Stainless Steel)

මල නොබැඳෙන වානේ සහ සෙරමික් අම්ලවලට ඉහළ ප්‍රතිරෝධයක් දක්වයි. කෙසේ වෙතත්, සීරීම් වළක්වා ගැනීම සඳහා පිරිසිදු කිරීමේදී කිසිදු භෞතික හෝ ඝර්ෂණ ද්‍රව්‍ය (abrasive scrubbers) භාවිතා නොකළ යුතුය. රසායනික ද්‍රාවණය පමණක් සිදුරු හරහා ගලා යාමට සැලැස්වීම ප්‍රමාණවත්ය.

පියවරෙන් පියවර නිවැරදිව පිරිසිදු කිරීමේ ක්‍රියාවලිය

ඉස්තිරික්කයට හානි නොකර පරිමාණයන් පිරිසිදු කිරීම සඳහා පහත සඳහන් තාක්ෂණික පියවර අනුගමනය කරන්න:

• ද්‍රාවණය සකස් කිරීම: පිරිසිදු ජලය ලීටරයකට සිට්‍රික් ඇසිඩ් ග්‍රෑම් 20-30ක් (තේ හැඳි 2ක් පමණ) එකතු කර හොඳින් දිය කරන්න. කිසිවිටකත් අධික සාන්ද්‍රණයන් භාවිතා නොකරන්න.
• ඉස්තිරික්කය පිරවීම: සකස් කළ ද්‍රාවණය ඉස්තිරික්කයේ ජල ටැංකියට දමන්න.
• රත් කිරීම සහ වාෂ්ප කිරීම: ඉස්තිරික්කය උපරිම උෂ්ණත්වයට රත් කරන්න. ඉන්පසු එය තිරස් අතට තබා (පරණ රෙදිකඩක් හෝ බේසමක් මත) වාෂ්ප මුදා හැරීමේ බොත්තම නැවත නැවත ක්‍රියාත්මක කරන්න. මෙමඟින් රසායනික ක්‍රියාවලිය වේගවත් වී කැල්සියම් දිය වී සිදුරු හරහා පිටතට පැමිණේ.
• පිරිසිදු ජලයෙන් සේදීම (Flushing): රසායනික ද්‍රාවණය ඉවත් කර, ටැංකිය පිරිසිදු ජලයෙන් පුරවා නැවත වරක් වාෂ්ප මුදා හරින්න. මෙම පියවර අම්ල ඉතිරිවීම් සම්පූර්ණයෙන්ම ඉවත් කිරීමට අත්‍යවශ්‍ය වේ.

මෙම ක්‍රියාවලියේදී කිසිවිටකත් ලෝහමය කූරු හෝ ඉඳිකටු වාෂ්ප සිදුරු තුළට දැමීමෙන් වළකින්න. එමඟින් සිදුරු ඇතුළත ඇති සියුම් පාලක වැල්ව්වලට හානි සිදු විය හැකිය.

පරිමාණයන් ඇතිවීම වැළැක්වීම සඳහා ජලයේ ගුණාත්මකභාවය

නිරන්තරයෙන් පිරිසිදු කිරීමට වඩා පරිමාණයන් ඇතිවීම වළක්වා ගැනීම පහසුය. මේ සඳහා ඔබ භාවිතා කරන ජලයේ ගුණාත්මකභාවය පාලනය කළ යුතුය. සම්පූර්ණයෙන්ම ආස්‍රැත ජලය (distilled water) පමණක් භාවිතා කිරීම ද නිර්දේශ නොකරයි, මන්ද ආස්‍රැත ජලයෙහි ඛනිජ ලවණ නොමැති වීම නිසා එය වාෂ්ප කාමරයේ ඇති ලෝහවලින් ඛනිජ ලබා ගැනීමට උත්සාහ කරයි (මෙය රසායනිකව 'aggressive water' ලෙස හැඳින්වේ), එමඟින් ලෝහ කොටස් දිරාපත් විය හැකිය. වඩාත්ම සුදුසු ක්‍රමය වන්නේ කරාම ජලය (tap water) සහ ආස්‍රැත ජලය 1:1 අනුපාතයකින් මිශ්‍ර කර භාවිතා කිරීමයි. මෙය ජලයේ දෘඪතාව අඩු කරන අතරම ලෝහ විඛාදනය වළක්වයි.