කේතලයක පරිමාණය ඉවත් කරන්නේ කෙසේද සහ ආරක්ෂිත පරිමාණ ඉවත් කරන්නෙකු තෝරා ගන්නේ කෙසේද

කේතලයක පතුලේ සහ අභ්‍යන්තර බිත්තිවල කාලයත් සමඟ බැඳෙන සුදු හෝ අළු පැහැති ඝන ලවණ තට්ටුව ජලය රත් කිරීමේ කාර්යක්ෂමතාව අඩු කරන ප්‍රධානතම හේතුවයි. මෙම තැන්පතු ඉවත් කිරීම සඳහා රසායනික ද්‍රව්‍යවල ක්‍රියාකාරිත්වය සහ නිවැරදි උෂ්ණත්වය භාවිත කරන ආකාරය අවබෝධ කර ගැනීමෙන් කේතලයට හානියක් නොකර පහසුවෙන් එය පිරිසිදු කරගත හැකිය.

ලවණ තැන්පතු ඇතිවීමේ විද්‍යාත්මක පසුබිම

භූගත ජලයේ හෝ නළ ජලයේ ස්වභාවිකවම කැල්සියම් සහ මැග්නීසියම් වැනි ඛනිජ ලවණ අඩංගು වේ. ජලය උණුසුම් වන විට, ජලයේ දියවී පවතින කැල්සියම් බයිකාබනේට් (calcium bicarbonate) තාපය නිසා කැල්සියම් කාබනේට් (calcium carbonate) බවට පරිවර්තනය වේ. මෙම කැල්සියම් කාබනේට් ජලයේ දිය නොවන බැවින්, ඒවා කේතලයේ ලෝහමය පතුලේ සහ තාපක මූලද්‍රව්‍යයේ (heating element) තැන්පත් වේ. කාලයත් සමඟ මෙම තැන්පතු ඝන වී තාපය ගමන් කිරීමට බාධා පමුණුවන අතර, එමගින් ජලය රත් වීමට වැඩි කාලයක් හා වැඩි විදුලි බලයක් වැය වේ.

ආරක්ෂිත පරිමාණ ඉවත් කරන්නෙකු තෝරාගැනීම සහ එහි රසායන විද්‍යාව

කැල්සියම් කාබනේට් යනු ක්ෂාරීය (alkaline) ද්‍රව්‍යයකි. එම නිසා එය දියකර හැරීම සඳහා ආම්ලික (acidic) මාධ්‍යයක් අවශ්‍ය වේ. ගෘහස්ථව භාවිතා කළ හැකි ආරක්ෂිතම සහ කාර්යක්ෂම අම්ල වර්ග දෙක වන්නේ සිට්‍රික් ඇසිඩ් (citric acid) සහ ඇසิตික් ඇසිඩ් (acetic acid - විනාකිරි) ය. සිට්‍රික් ඇසිඩ් කුඩු ජලයේ දිය කර භාවිත කිරීම වඩාත් සුදුසු ක්‍රමය ලෙස සැලකේ. එයට හේතුව විනාකිරි මෙන් නොව සිට්‍රික් ඇසිඩ්වලින් දැඩි जिदඟන්ධයක් නිකුත් නොවීම සහ කේතලයේ ඇති රබර් මුද්‍රා (rubber seals) වලට හානි නොවීමයි.

පිරිසිදු කිරීමේදී ප්‍රබල ඛනිජ අම්ල (hydrochloric acid වැනි දෑ) කිසිවිටෙකත් භාවිතා නොකළ යුතුය. මේවා මගින් කේතලයේ මල නොබැඳෙන වානේ (stainless steel) මතුපිට සීරීමට ලක්වන අතර, කෑමට ගන්නා ජලය සමඟ මිශ්‍ර වීමෙන් සෞඛ්‍යයටද අහිතකර බලපෑම් ඇති කළ හැකිය. එබැවින් කාබනික අම්ල භාවිතය සැමවිටම ආරක්ෂිත වේ.

පිරිසිදු කිරීමේ පියවර සහ නිවැරදි උෂ්ණත්ව පාලනය

කේතලයේ පරිමාණය ඉවත් කිරීමේදී රසායනික ප්‍රතික්‍රියාවේ වේගය පාලනය කිරීම සඳහා උෂ්ණත්වය වැදගත් සාධකයකි. ප්‍රතික්‍රියාව වේගවත් කිරීම සඳහා පහත සඳහන් පියවර අනුගමනය කරන්න:

• මිශ්‍රණය සකස් කිරීම: කේතලයට ජලය ලීටර් භාගයක් පමණ එකතු කර, එයට සිට්‍රික් ඇසිඩ් කුඩු මේස හැඳි දෙකක් හෝ තුනක් එකතු කරන්න.
• උෂ්ණත්වය ඉහළ නැංවීම: කේතලය ක්‍රියාත්මක කර ජලය සෙල්සියස් අංශක 60 ත් 70 ත් අතර උෂ්ණත්වයකට රත් කරන්න. ජලය සම්පූර්ණයෙන්ම උතුරා යාමට ඉඩ නොදෙන්න, මන්ද අධික ලෙස උතුරන විට ඇසිඩ් වාෂ්ප කාමරය පුරා පැතිර යා හැකි බැවිනි.
• ප්‍රතික්‍රියා වීමට කාලය දීම: රත් වූ මිශ්‍රණය විනාඩි 15 ත් 30 ත් අතර කාලයක් කේතලය තුළ තිබෙන්නට හරින්න. මෙම කාලය තුළ අම්ලය මගින් කැල්සියම් කාබනේට් දිය කර හැරීමේ රසායනික ක්‍රියාවලිය සිදුවේ.
• සේදීම සහ අවසන් කිරීම: පසුව එම ජලය ඉවත් කර, පිරිසිදු සීතල ජලයෙන් කේතලය කිහිප වරක් හොඳින් සෝදා හරින්න. අවශ්‍ය නම්, ඉතිරි වී ඇති සුළු අම්ල කොටස් ඉවත් කිරීම සඳහා පිරිසිදු ජලය පමණක් දමා වරක් උණු කර ඉවත් කරන්න.

කැල්සියම් තැන්පතු ඉවත් නොකිරීමෙන් සිදුවන හානිය

කේතලයේ පතුලේ බැඳෙන ලවණ තට්ටුව හුදෙක් පෙනුමට පමණක් බලපාන ගැටලුවක් නොවේ. තාප සන්නායකතාව අතින් කැල්සියම් කාබනේට් ඉතා දුර්වල ද්‍රව්‍යයකි. මෙහි අර්ථය වන්නේ කේතලයේ තාපක මූලද්‍රව්‍යයෙන් නිකුත් වන තාපය ජලයට ගලා යාම මෙම ඝන තට්ටුව මගින් වළක්වන බවයි. මෙහි ප්‍රතිඵලයක් ලෙස, තාපක මූලද්‍රව්‍යය අධික ලෙස රත් වන අතර, එය කේතලයේ ආයු කාලය කෙටි කිරීමට සෘජුවම බලපායි. තවද, නිතර නිතර අධික ලෙස රත් වීම නිසා කේතලයේ ස්වයංක්‍රීය විසන්ධි වීමේ පද්ධතිය (automatic shut-off) ක්‍රියාවිරහිත වීමටද ඉඩ ඇත. එමනිසා, අවම වශයෙන් මසකට වරක්වත් කේතලයේ පරිමාණය ඉවත් කිරීම උපකරණයේ කල්පැවැත්ම සඳහා අත්‍යවශ්‍ය වේ.

ජලයේ දෘඪතාව (water hardness) වැඩි ප්‍රදේශවල ජීවත් වන අයට මෙම ගැටලුව නිතරම ඇති වේ. එවැනි අවස්ථාවලදී ජලය පෙරා භාවිත කිරීමෙන් හෝ කේතලය භාවිත කළ වහාම එහි ඉතිරි වන ජලය ඉවත් කර වියළිව තැබීමෙන් ලවණ තැන්පත් වීම යම් ප්‍රමාණයකට අවම කරගත හැකිය.

විවිධ ද්‍රව්‍යවලින් තැනූ කේතල සඳහා වන උපදෙස්

වර්තමානයේ වෙළඳපොලේ ප්ලාස්ටික්, වීදුරු සහ මල නොබැඳෙන වානේ කේතල දැකිය හැකිය. මල නොබැඳෙන වානේ කේතල සඳහා සිට්‍රික් ඇසිඩ් ඉතාමත් ආරක්ෂිත වේ. නමුත් ප්ලාස්ටික් කේතල පිරිසිදු කිරීමේදී විනාකිරි භාවිතයෙන් වැළකී සිටීම වඩාත් සුදුසුය. මන්ද විනාකිරිවල අඩංගು ඇසิตික් ඇසිඩ් මගින් ඇතැම් බාල ගණයේ ප්ලාස්ටික් වර්ග සමඟ ප්‍රතික්‍රියා කර ඒවායේ ගුණාත්මකභාවය බිඳ දැමිය හැකි බැවිනි. වීදුරු කේතල සඳහා මෙම ක්‍රම දෙකම ආරක්ෂිතව භාවිතා කළ හැකි අතර, වීදුරු මතුපිට සීරීම් ඇති නොවන පරිදි මෘදු ස්පොන්ජ් එකක් පමණක් භාවිතා කිරීමට වගබලා ගත යුතුය.