කෝපි බඳුනක ඇති දුඹුරු පැහැති පැල්ලම් පහසුවෙන් පිරිසිදු කරන්නේ කෙසේද

කෝපි බඳුන්වල කාලයත් සමඟ බැඳෙන දුඹුරු පැහැති පැල්ලම් සාමාන්‍ය සේදුම් දියරවලින් පමණක් ඉවත් කිරීම අපහසුය. මෙම ලිපියෙන් භෞතික විද්‍යාත්මක හා රසායනික ක්‍රමවේදයන් භාවිතයෙන් වීදුරු සහ ලෝහ කෝපි බඳුන්වල ඇති මුරණ්ඩු පැල්ලම් පහසුවෙන් ඉවත් කරන ආකාරය පැහැදිලි කරයි.

කෝපි පැල්ලම් ඇතිවීමට හේතුවන රසායන විද්‍යාව

කෝපි සකස් කිරීමේදී කෝපි ඇටවල අඩංගු කාබනික සංයෝග, විශේෂයෙන්ම ටැනින් (tannins), ලිපිඩ (lipids) සහ විවිධ ප්‍රෝටීන වර්ග ජලය සමඟ මිශ්‍ර වේ. කාලයත් සමඟ මෙම ද්‍රව්‍ය ඔක්සිකරණය වී (oxidation) බඳුනේ මතුපිට පෘෂ්ඨය මත රසායනිකව බැඳී තද ස්ථරයක් සාදයි. විශේෂයෙන්ම ජලයේ අඩංගು කැල්සියම් සහ මැග්නීසියම් වැනි ඛනිජ ලවණ මෙම කාබනික ද්‍රව්‍ය සමඟ එකතු වූ විට, එම පැල්ලම් වීදුරු මතුපිටට තදින් ඇලී පවතී. සාමාන්‍ය සබන් හෝ පිඟන් සෝදන දියරවලට මෙම බහුඅවයවීකරණය වූ (polymerized) තෙල් සහිත ස්ථරය සම්පූර්ණයෙන්ම දියකර හැරීමට හැකියාවක් නැත.

තෙල් සහිත පටල සහ වීදුරු පෘෂ්ඨය අතර ඇති ආකර්ෂණ බලය

වීදුරු යනු සිලිකන් ඩයොක්සයිඩ් (silicon dioxide) අඩංගු අතිශය සුමට මතුපිටක් සහිත ද්‍රව්‍යයකි. කෙසේ වෙතත්, අන්වීක්ෂීය මට්ටමින් බලන විට එහි සුළු සිදුරු පවතී. කෝපිවල අඩංගු අත්‍යවශ්‍ය තෙල් වර්ග (essential oils) සහ ලිපිඩ මෙම ක්ෂුද්‍ර සිදුරු තුළ තැන්පත් වේ. මෙම තෙල් වර්ග වාතයේ ඇති ඔක්සිජන් සමඟ ප්‍රතික්‍රියා කර ඝන, ජලයට ඔරොත්තු දෙන (hydrophobic) පටලයක් සාදයි. මෙම හේතුව නිසා සාමාන්‍ය සීතල ජලය භාවිතයෙන් මෙම පටලය ඉවත් කිරීමට උත්සාහ කිරීම නිෂ්ඵල වේ. සාර්ථක පිරිසිදු කිරීමක් සඳහා ජලයේ උෂ්ණත්වය ඉහළ නැංවීම මඟින් මෙම ලිපිඩ ස්ථරයේ දුස්ස්‍රාවිතාව (viscosity) අඩු කළ යුතු අතර, පසුව රසායනික ක්‍රියාවලියක් මඟින් එය බිඳ හෙලිය යුතුය.

සෝඩියම් බයිකාබනේට් (බේකින් සෝඩා) මඟින් පැල්ලම් දියකර හැරීම

සෝඩියම් බයිකාබනේට් යනු මෘදු භාෂ්මික (alkaline) ද්‍රව්‍යයකි. කෝපිවල ඇති ආම්ලික සංයෝග සහ ලිපිඩ උදාසීන කිරීමට මෙයට ඉහළ හැකියාවක් ඇත. එහි ඇති රසායනික ගුණාංග මඟින් කෝපි තෙල්වල ඇති එස්ටර බන්ධන බිඳදමමින් ඒවා ජලයේ ද්‍රාව්‍ය තත්ත්වයට පත් කරයි.

• පළමුව, කෝපි බඳුනට මඳ උණුසුම් ජලය ස්වල්පයක් එක් කරන්න.
• ඉන්පසු සෝඩියම් බයිකාබනේට් මේස හැඳි දෙකක් හෝ තුනක් එයට එකතු කර හොඳින් මිශ්‍ර කරන්න.
• මෙම මිශ්‍රණය විනාඩි 20ක් පමණ බඳුන තුළ තිබෙන්නට හරින්න. මෙම කාලය තුළ භාෂ්මික ප්‍රතික්‍රියාව මඟින් තද වී ඇති පැල්ලම් මෘදු කරයි.
• අවසානයේදී, මෘදු ස්පොන්ජ් එකක් හෝ මයික්‍රොෆයිබර් රෙදි කැබැල්ලක් භාවිතයෙන් මෘදු ලෙස පිසදමා පිරිසිදු ජලයෙන් සෝදා හරින්න.

සිට්‍රික් ඇසිඩ් ආධාරයෙන් ඛනිජ ලවණ සහ පැල්ලම් ඉවත් කිරීම

ඔබ ජීවත්වන ප්‍රදේශයේ පවතින්නේ තද ජලය (hard water) නම්, කෝපි බඳුනේ ඇති පැල්ලම් ඛනිජ ලවණ සමඟ බැඳී පවතී. මෙවැනි අවස්ථාවලදී සිට්‍රික් ඇසිඩ් (citric acid) වැනි මෘදු අම්ලයක් භාවිත කිරීම වඩාත් සාර්ථක වේ. අම්ලය මඟින් කැල්සියම් කාබනයිට් සහ ටැනින් අතර ඇති බන්ධන බිඳහෙලනු ලබයි.

මේ සඳහා කෝපි බඳුන උණුසුම් ජලයෙන් පුරවා, එයට සිට්‍රික් ඇසිඩ් කුඩු තේ හැඳි එකක් හෝ දෙකක් එක් කරන්න. අම්ලයේ රසායනික ක්‍රියාකාරිත්වය වේගවත් කිරීම සඳහා ජලයේ උෂ්ණත්වය සෙල්සියස් අංශක 60-70 අතර පැවතීම වඩාත් සුදුසුය. විනාඩි 15කට පමණ පසු බඳුන හොඳින් සොලවා සෝදා හරින්න. වීදුරු මතුපිටට කිසිදු හානියක් නොකර මුරණ්ඩු පැල්ලම් ඉවත් කිරීමට මෙම ක්‍රමය ඉතා ආරක්ෂිතය.

භෞතික විද්‍යාත්මක ක්‍රමවේදය: ලුණු සහ අයිස් කැට භාවිතය

කිසිදු රසායනික ද්‍රව්‍යයක් භාවිත නොකර, ඝර්ෂණ බලය (friction) සහ තාපගති විද්‍යාත්මක ලක්ෂණ භාවිතයෙන්ද කෝපි බඳුනක් පිරිසිදු කළ හැකිය. මේ සඳහා කුඩු නොකරන ලද රළු ලුණු (coarse salt) සහ අයිස් කැට කිහිපයක් භාවිත කෙරේ. ලුණු ජලයේ සම්පූර්ණයෙන්ම දිය නොවන පරිදි ඉතා සිසිල් තත්ත්වයක් පවත්වා ගැනීම මෙහි රහසයි.

• සිසිල් කෝපි බඳුනට අයිස් කැට 4ක් හෝ 5ක් දමන්න.
• එයට රළු ලුණු කුඩු මේස හැන්දක් එක් කරන්න.
• බඳුන වටකුරු චලිතයකින් (circular motion) වේගයෙන් සොලවන්න.
• මෙහිදී සිදුවන්නේ අයිස් කැට මඟින් ලුණු කැට වීදුරු මතුපිට දිගේ තල්ලු කිරීමයි. ලුණු කැටවල ඇති රළු පෘෂ්ඨය මඟින් වීදුරුව සීරීමකට ලක් නොකර, එය මත ඇති කෝපි ස්ථරය භෞතිකව ඉවත් කරයි.
• පැල්ලම් ඉවත් වූ පසු සාමාන්‍ය ජලයෙන් බඳුන හොඳින් සෝදා හරින්න.

නිවැරදි නඩත්තුව මඟින් පැල්ලම් නැවත ඇතිවීම වැළැක්වීම

කෝපි බඳුනක පැල්ලම් බැඳීම වැළැක්වීම සඳහා සෑම භාවිතයකින්ම පසුව එය නිවැරදිව පිරිසිදු කිරීම අත්‍යවශ්‍ය වේ. කෝපි සාදා අවසන් වූ වහාම ඉතිරි වූ කෝපි ඉවත් කර බඳුන මඳ උණුසුම් ජලයෙන් සෝදා හරින්න. ජල බිංදු වියළී යාමට පෙර මෘදු මයික්‍රොෆයිබර් රෙදි කඩකින් බඳුන පිසදැමීම මඟින් ඛනිජ ලවණ තැන්පත් වීම සම්පූර්ණයෙන්ම වළක්වා ගත හැකිය.