එස්ප්‍රෙසෝ කෝපි යන්ත්‍රයක් ආරක්ෂිතව පරිමාණහරණය කරන්නේ කෙසේද

කෝපි යන්ත්‍රයේ දිගුකාලීන පැවැත්ම සහ කෝපි වල නියම රසය රැකගැනීම සඳහා එහි තැන්පත් වන කැල්සියම් සහ මැග්නීසියම් ලවණ ආරක්ෂිතව ඉවත් කිරීම අත්‍යවශ්‍ය වේ. නිවැරදි රසායනික ක්‍රමවේදයන් සහ නිසි තාක්ෂණික පියවර අනුගමනය කිරීමෙන් යන්ත්‍රයේ ඇතුළත සංවේදී කොටස්වලට හානි නොකර මෙම පිරිසිදු කිරීම් සිදු කළ හැකිය.

කැල්සියම් තැන්පතු ඇතිවීමේ රසායන විද්‍යාව සහ ඉන් සිදුවන බලපෑම

ජලය රත් කිරීමේදී එහි දියවී ඇති කැල්සියම් සහ මැග්නීසියම් බයිකාබනේට් ලවණ තාප වියෝජනයට ලක් වේ. මෙහි ප්‍රතිඵලයක් ලෙස ජලයේ දිය නොවන කැල්සියම් කාබනේට් (Calcium Carbonate) පරිමාණයන් ලෙස යන්ත්‍රයේ තාපන මූලද්‍රව්‍ය (heating elements) සහ නල මාර්ග තුළ තැන්පත් වේ. මෙම ස්ථරය තාප සන්නායකතාවය අඩු කරන අතර, එමඟින් ජලය නිසි උෂ්ණත්වයට රත් කිරීමට වැඩි ශක්තියක් සහ කාලයක් අවශ්‍ය වේ. තවද, මෙමගින් කෝපි සාරය නිසි ලෙස නිස්සාරණය කිරීමට අවශ්‍ය පීඩනය අඩාල වන අතර කෝපි වල රසයද වෙනස් වේ. යන්ත්‍රය තුළ සිදුවන රසායනික ක්‍රියාවලිය වඩාත් පැහැදිලි කරන්නේ නම්, දෘඪ ජලයේ අඩංගු කැල්සියම් සහ මැග්නීසියම් අයන තාපය හමුවේ කාබනේට් අයන සමඟ බන්ධනය වී ස්ඵටිකීකරණය වේ. මෙම ස්ඵටික පයිප්පවල ඇතුළු බිත්ති මත තදින් ඇලී පවතින බැවින් සාමාන්‍ය ජල ප්‍රවාහයකින් පමණක් ඒවා ඉවත් කළ නොහැක. අම්ල මගින් සිදු කරන්නේ මෙම දිය නොවන කාබනේට් ලවණ දියවන සුළු ලවණ සහ කාබන් ඩයොක්සයිඩ් වායුව බවට පත් කිරීමයි.

විනාකිරි භාවිතය නුසුදුසු ඇයි?

බොහෝ දෙනෙකු නිවෙස්වලදී පරිමාණහරණය සඳහා විනාකිරි (ඇසිටික් අම්ලය) භාවිතා කිරීමට පෙළඹේ. නමුත් මෙය කෝපි යන්ත්‍ර සඳහා ඉතා අහිතකර විය හැකිය. ඇසිටික් අම්ලය මගින් යන්ත්‍රයේ ඇති තඹ සහ පිත්තල කොටස් ඉක්මනින් විඛාදනයට (corrosion) ලක් කරයි. මීට අමතරව, විනාකිරි වල ඇති තද ගන්ධය සහ රසය යන්ත්‍රයේ රබර් මුද්‍රා (gaskets) මගින් උරාගන්නා අතර, එය පසුව සාදන කෝපි කෝප්පවල රසයට දිගුකාලීනව බලපෑම් ඇති කරයි. එසේම රබර් මුද්‍රා වල නම්‍යශීලී බව නැති කර ඒවා ඉක්මනින් දිරාපත් වීමටද ඇසිටික් අම්ලය හේතු වේ.

ආරක්ෂිත සහ සක්‍රීය රසායනික ද්‍රව්‍ය: සිට්‍රික් සහ ලැක්ටික් අම්ලය

කෝපි යන්ත්‍රයක් ආරක්ෂිතව පිරිසිදු කිරීම සඳහා වඩාත්ම සුදුසු වන්නේ සිට්‍රික් අම්ලය (Citric Acid) සහ ලැක්ටික් අම්ලය (Lactic Acid) ය. මෙම කාබනික අම්ල ලෝහමය කොටස් වලට හානි නොකර කැල්සියම් කාබනේට් කාර්යක්ෂමව දියකර හැරීමට සමත් වේ.

• සිට්‍රික් අම්ලය: මෙය කුඩු වශයෙන් ලබාගත හැකි අතර උණුසුම් ජලයේ දියකර පහසුවෙන් භාවිතා කළ හැකිය. මෙහිදී ජලයේ උෂ්ණත්වය සෙල්සියස් අංශක 40 ත් 50 ත් අතර මට්ටමක තබා ගැනීම වැදගත්ය. උෂ්ණත්වය සෙල්සියස් අංශක 60 ට වඩා වැඩි වුවහොත්, සිට්‍රික් අම්ලය කැල්සියම් සමඟ ප්‍රතික්‍රියා කර දිය නොවන කැල්සියම් සිට්‍රේට් (Calcium Citrate) සාදන අතර එය යන්ත්‍රය තුළ තවදුරටත් තැන්පත් විය හැකිය.
• ලැක්ටික් අම්ලය: මෙය දියරමය ස්වරූපයෙන් පවතින අතර, ලෝහමය සංරචක ආරක්ෂා කිරීම අතින් ඉතා විශිෂ්ටය. එය කැල්සියම් සමඟ සාදන ලැක්ටේට් ලවණ ජලයේ ඉතා හොඳින් දියවන බැවින් යන්ත්‍රයෙන් පහසුවෙන් සේදී යයි.

පියවරෙන් පියවර ආරක්ෂිතව පරිමාණහරණය කිරීමේ ක්‍රියාවලිය

යන්ත්‍රයේ ආරක්ෂාව සහ උපරිම පිරිසිදුතාවය සඳහා පහත සඳහන් තාක්ෂණික පියවර අනුගමනය කරන්න:

• ද්‍රාවණය සකස් කිරීම: ප්‍රථමයෙන් සිට්‍රික් අම්ල කුඩු ග්‍රෑම් 30 ක් පමණ මඳ උණුසුම් ජලය ලීටරයක දියකර 3% ක සාන්ද්‍රණයකින් යුත් ද්‍රාවණයක් සාදා ගන්න. ලැක්ටික් අම්ලය භාවිතා කරන්නේ නම් නිෂ්පාදකයාගේ උපදෙස් පරිදි නිවැරදි අනුපාතයට ජලය මිශ්‍ර කරන්න.
• ද්‍රාවණය පිරවීම සහ ක්‍රියාත්මක කිරීම: සාදාගත් ද්‍රාවණය යන්ත්‍රයේ ජල ටැංකියට දමා යන්ත්‍රය ක්‍රියාත්මක කරන්න. ද්‍රාවණයෙන් අඩක් පමණ උණුසුම් ජල කරාමය සහ කෝපි පිටවන මාර්ගය හරහා පිටතට ගලා යාමට සලස්වන්න.
• රසායනික ප්‍රතික්‍රියාව සඳහා කාලය දීම: යන්ත්‍රය ක්‍රියා විරහිත කර විනාඩි 15 ත් 20 ත් අතර කාලයක් තබන්න. මෙම කාලය තුළ අම්ලය මගින් යන්ත්‍රය තුළ ඇති කැල්සියම් තැන්පතු සම්පූර්ණයෙන්ම දියකර හරිනු ලබයි.
• ඉතිරි ද්‍රාවණය ඉවත් කිරීම: ඉන්පසු නැවත යන්ත්‍රය ක්‍රියාත්මක කර ඉතිරි ද්‍රාවණය සම්පූර්ණයෙන්ම පද්ධතිය හරහා පිටතට යවන්න.
• සේදීමේ ක්‍රියාවලිය (Rinsing): මෙය ඉතා වැදගත් පියවරකි. ජල ටැංකිය පිරිසිදු ජලයෙන් පුරවා, අවම වශයෙන් දෙවතාවක්වත් සම්පූර්ණ ජල ප්‍රමාණය යන්ත්‍රය හරහා ගලා යාමට සලස්වන්න. මෙමගින් ඉතිරි වී ඇති අම්ල කොටස් සහ දියවූ ලවණ සම්පූර්ණයෙන්ම ඉවත් වේ.

පරිමාණහරණයේදී සැලකිලිමත් විය යුතු ආරක්ෂිත උපදෙස්

රසායනික ද්‍රාවණ හැසිරවීමේදී සහ යන්ත්‍රය පිරිසිදු කිරීමේදී අනුගමනය කළ යුතු විශේෂ උපදෙස් කිහිපයක් මෙන්න:

• කිසිවිටකත් කාර්මික අම්ල වර්ග (උදාහරණ ලෙස හයිඩ්‍රොක්ලෝරික් අම්ලය වැනි ප්‍රබල අම්ල) කෝපි යන්ත්‍ර පිරිසිදු කිරීමට භාවිතා නොකරන්න. ඒවායින් යන්ත්‍රයේ ලෝහ සම්පූර්ණයෙන්ම විනාශ විය හැකිය.
• යන්ත්‍රය පිරිසිදු කරන අතරතුර පිටවන උණුසුම් වාෂ්ප හා ජලය ශරීරයේ නොගෑවෙන සේ ප්‍රවේශම් වන්න.
• පරිමාණහරණ ද්‍රාවණය සාදා ගැනීමේදී සෑම විටම පිරිසිදු, මඳ උණුසුම් ජලය භාවිතා කරන්න. සීතල ජලයේ සිට්‍රික් අම්ල ස්ඵටික ඉක්මනින් දිය නොවන බැවින්, නිසි සාන්ද්‍රණය ලබා ගැනීමට අපහසු විය හැකිය.
• සේදීමේ ක්‍රියාවලියේදී යන්ත්‍රයෙන් පිටවන ජලයේ රසය සහ ගන්ධය සාමාන්‍ය තත්වයට පත්වන තුරු හොඳින් සෝදා හැරීමට වගබලා ගන්න.

නිරන්තර නඩත්තුව සඳහා උපදෙස්

කෝපි යන්ත්‍රයේ ආයු කාලය වැඩි කර ගැනීමට මෘදු කළ ජලය (Softened water) හෝ පෙරන ලද ජලය භාවිතා කිරීම වඩාත් සුදුසුය. සාමාන්‍යයෙන් ඔබ ජීවත් වන ප්‍රදේශයේ ජලයේ දෘඪතාවය අනුව සෑම මාස 2 ත් 3 ත් අතර කාලයකදී මෙම පරිමාණහරණ ක්‍රියාවලිය සිදු කිරීම අත්‍යවශ්‍ය වේ. මෙමගින් යන්ත්‍රයේ ක්‍රියාකාරිත්වය නිරන්තරයෙන් ඉහළ මට්ටමක පවත්වා ගත හැකිය.