වැකියුම් ක්ලීනර් එකක් (spray-extraction cleaner) භාවිතයෙන් කාපට් පිරිසිදු කිරීම මතුපිට කුණු ඉවත් කිරීමට වඩා ගැඹුරු ක්‍රියාවලියකි. නිවැරදි උෂ්ණත්වය, පීඩනය සහ රසායනික ප්‍රතික්‍රියා භාවිතයෙන් කාපට් කෙඳි අතර රැඳී ඇති කුණු සහ ලප සම්පූර්ණයෙන්ම ඉවත් කරන්නේ කෙසේදැයි මෙම ලිපියෙන් පැහැදිලි කෙරේ.
කාපට් කෙඳිවල ව්‍යුහය සහ රසායනික ක්‍රියාවලිය
කාපට් සේදීමේදී අප ප්‍රථමයෙන්ම තේරුම් ගත යුත්තේ එහි ඇති කෙඳිවල (fibers) ස්වභාවයයි. බොහෝ කාපට් නිපදවා ඇත්තේ නයිලෝන්, පොලියෙස්ටර් හෝ ලොම් (wool) වැනි ද්‍රව්‍ය වලිනි. මෙම කෙඳි අතර දූවිලි, තෙල් සහ වියළි කුණු තදින් බැඳී පවතී. සාමාන්‍ය වැකියුම් කිරීමකින් මතුපිට දූවිලි පමණක් ඉවත් වන නමුත්, තන්තු ඇතුළත ඇති තෙල් සහිත කුණු ඉවත් කිරීමට ජලය සහ විශේෂිත පිරිසිදුකාරක දියරයක් (surfactants) අවශ්‍ය වේ. මෙහිදී ක්‍රියාත්මක වන රසායනික විද්‍යාව සරල ය. පිරිසිදුකාරක ද්‍රව්‍යවල ඇති අණු, තෙල් සහ ජලය එකිනෙක මිශ්‍ර කිරීමට උපකාරී වේ. මෙමගින් කෙඳිවල බැඳී ඇති කුණු අංශු ලිහිල් වන අතර, වැකියුම් ක්ලීනර් එකෙහි ඇති අධි පීඩන ජල ප්‍රවාහය මගින් ඒවා පහසුවෙන් උරා ගත හැකිය.
පූර්ව සූදානම: වියළි පිරිසිදු කිරීමේ වැදගත්කම
තෙත ක්‍රමයට සේදීම ආරම්භ කිරීමට පෙර, කාපට් එකෙහි ඇති සියලුම වියළි දූවිලි හා වැලි අංශු සම්පූර්ණයෙන්ම ඉවත් කළ යුතුය. මෙම පියවර මඟ හැරියහොත්, ජලය එකතු වූ වහාම වියළි දූවිලි මඩ බවට පත් වී කෙඳි අතර තවත් තදින් තැන්පත් වේ. එබැවින්, ප්‍රබල වියළි වැකියුම් ක්ලීනර් එකක් භාවිතයෙන් ක්‍රමානුකූලව කාපට් එක පිරිසිදු කරන්න. මෙහිදී කෙඳි පිහිටා ඇති දිශාවට සහ ඊට ප්‍රතිවිරුද්ධ දිශාවට වැකියුම් කිරීම වඩාත් සුදුසුය. මෙමඟින් කෙඳි අතර සැඟවී ඇති සියුම් වැලි කැට පවා ඉවත් කරගත හැකි අතර, සේදීමේ ක්‍රියාවලිය වඩාත් සාර්ථක කර ගැනීමට මග පාදයි.
නිවැරදි උෂ්ණත්වය සහ ජල පීඩනය යෙදීම
කාපට් සෝදන යන්ත්‍රයක ක්‍රියාකාරිත්වය රඳා පවතින්නේ ජලයේ උෂ්ණත්වය සහ එය විදින පීඩනය මතය. සාමාන්‍යයෙන් සෙල්සියස් අංශක 40 ත් 50 ත් අතර මද උණුසුම් ජලය භාවිතය වඩාත් සුදුසු වේ. අධික උණුසුම් ජලය භාවිතයෙන් ලොම් (wool) වැනි ස්වභාවික කෙඳි හැකිලීමට හෝ විකෘති වීමට ඉඩ ඇත. මද උණුසුම් ජලය මගින් පිරිසිදුකාරක දියරයේ ක්‍රියාකාරිත්වය වේගවත් කරන අතර, තෙල් පැල්ලම් පහසුවෙන් දියකර හරියි. විවිධ කාපට් වර්ග සඳහා උෂ්ණත්වය තෝරා ගැනීමේදී පහත කරුණු කෙරෙහි අවධානය යොමු කරන්න:
- ස්වභාවික කෙඳි (ලොම්, සේද): සෙල්සියස් අංශක 30 ත් 40 ත් අතර අඩු උෂ්ණත්වයක් පමණක් භාවිතා කරන්න. මෙය කෙඳිවල ස්වභාවික දීප්තිය සහ හැඩය ආරක්ෂා කරයි.
- කෘතිම කෙඳි (නයිලෝන්, ඇක්‍රිලික්): සෙල්සියස් අංශක 50 දක්වා උණුසුම් ජලය භාවිතා කළ හැක. මෙමඟින් තද පැල්ලම් පහසුවෙන් ඉවත් කරගත හැක.
ක්‍රමානුකූලව සේදීමේ තාක්ෂණය සහ චලනයන්
කාපට් සේදීම ආරම්භ කළ යුත්තේ කාමරයේ කෙළවරක සිට දොර දෙසටය. යන්ත්‍රයේ තුණ්ඩය (nozzle) කාපට් එක මත තබා සෙමින්, ඒකාකාරී වේගයකින් ඔබ දෙසට ඇද ගත යුතුය. මෙහිදී තුණ්ඩය ඉදිරියට තල්ලු කිරීමේදී ජලය සහ පිරිසිදුකාරක මිශ්‍රණය විදින අතර, ආපසු ඇදීමේදී එම අපිරිසිදු ජලය නැවත උරා ගනු ලැබේ. ප්‍රධාන රීතියක් වන්නේ එකම ස්ථානයක් කිහිප වතාවක් ඕනෑවට වඩා තෙත් නොකිරීමයි. අධික ලෙස ජලය රැඳීමෙන් කාපට් එකෙහි යටි කොටසෙහි දිලීර සහ බැක්ටීරියා වර්ධනය විය හැක. එබැවින්, එක් වරක් ජලය විදීමෙන් පසු, දෙතුන් වතාවක් ජලය විදීමකින් තොරව (dry passes) තුණ්ඩය මඟින් උපරිම ජල ප්‍රමාණය උරා ගැනීමට කටයුතු කරන්න. මෙය කාපට් එක ඉක්මනින් වියළීමට උපකාරී වේ.
වියලීමේ ක්‍රියාවලිය සහ පසු නඩත්තුව
සේදීම අවසන් වූ පසු කාපට් එක සම්පූර්ණයෙන්ම වියළීමට ඉඩ හැරීම අත්‍යවශ්‍ය වේ. මේ සඳහා කාමරයේ වාතාශ්‍රය උපරිමව තබා ගන්න. ජනේල විවෘත කිරීම හෝ පංකා (fans) ක්‍රියාත්මක කිරීම මඟින් වියලීමේ ක්‍රියාවලිය වේගවත් කළ හැක. කාපට් එක සම්පූර්ණයෙන්ම වියළීමට සාමාන්‍යයෙන් පැය 12 ත් 24 ත් අතර කාලයක් ගත වේ. වියළී යන තෙක් ඒ මත ඇවිදීමෙන් වළකින්න, මන්ද තෙත් කෙඳිවලට නැවත දූවිලි පහසුවෙන් ඇලිය හැකි බැවිනි. සම්පූර්ණයෙන්ම වියළීමෙන් පසු නැවත වරක් සාමාන්‍ය වියළි වැකියුම් කිරීමක් සිදු කිරීමෙන් කෙඳි නැවත ප්‍රකෘති තත්ත්වයට පත් කරගත හැක.
