කැරවෑන් (Caravan) හෝ මෝටර්හෝම් රථවල ඇති ශීතකරණ ක්‍රියා කරන්නේ සාමාන්‍ය ගෘහස්ථ ශීතකරණවලට වඩා වෙනස් තාප ගති විද්‍යාත්මක මූලධර්ම මතය. සංචාරයක් අතරතුර ඔබේ ආහාර ද්‍රව්‍ය නරක් නොවී සුරක්ෂිතව තබා ගැනීමට නම්, මෙම උපකරණවල සිසිලන ක්‍රියාවලිය සහ බලශක්ති කළමනාකරණය පිළිබඳ නිවැරදි තාක්ෂණික අවබෝධයක් තිබීම අතිශයින්ම වැදගත් වේ.
අවශෝෂණ ශීතකරණ පද්ධතියේ භෞතික විද්‍යාව
බොහෝ ජංගම නිවාසවල භාවිතා වන්නේ අවශෝෂණ (absorption) ක්‍රමයට ක්‍රියා කරන ත්‍රිත්ව බලශක්ති (3-way) ශීතකරණ වේ. සාමාන්‍ය ගෘහස්ථ ශීතකරණවල ඇති සම්පීඩකය (compressor) වෙනුවට මෙහිදී සිදුවන්නේ තාප ප්‍රභවයක් භාවිතයෙන් ඇමෝනියා, ජලය සහ හයිඩ්‍රජන් වායුව මිශ්‍රිත ද්‍රාවණයක් රත් කිරීමයි. මෙම තාපය මගින් ඇමෝනියා වාෂ්පීකරණය වී, පසුව ඝනීභවනය වෙමින් අභ්‍යන්තරයේ ඇති තාපය උරා ගනී. මෙම තාක්ෂණයේදී කිසිදු යාන්ත්‍රික චලනයක් සිදු නොවන බැවින් ක්‍රියාකාරී ශබ්දය ඉතා අවම වේ.
මෙම ක්‍රියාවලිය සම්පූර්ණයෙන්ම ස්වභාවික ගුරුත්වාකර්ෂණය සහ ද්‍රව සංසරණය මත පදනම් වන බැවින්, රථය නතර කර තබන මතුපිට මට්ටම්ව (perfectly level) තිබීම අතිශයින්ම තීරණාත්මක වේ. වාහනය ඇලවී තිබේ නම්, නල පද්ධතිය තුළ ද්‍රව්‍ය ගලායාම නතර වී, සිසිලන චක්‍රය අඩාල වනවා පමණක් නොව පද්ධතිය අධික ලෙස රත් වී හානි වීමටද ඉඩ ඇත. එම නිසා සංචාරයේදී රථය ගාල් කිරීමේදී සැමවිටම ආත්මීය මට්ටම් කරනයක් (spirit level) භාවිතයෙන් රථයේ සමතල බව තහවුරු කරගන්න.
පූර්ව සිසිලනය සහ තාප ධාරිතාව කළමනාකරණය
අවශෝෂණ ශීතකරණ ක්‍රියාත්මක වී උපරිම සිසිලන මට්ටමට පැමිණීමට සාමාන්‍ය ශීතකරණයකට වඩා වැඩි කාලයක් ගතවේ. මේ නිසා ගමන ආරම්භ කිරීමට අවම වශයෙන් පැය 12-24කට පෙර ශීතකරණය ප්‍රධාන විදුලි සැපයුමට (230V AC) සම්බන්ධ කර ක්‍රියාත්මක කළ යුතුය. හිස් ශීතකරණයක් තුළ උෂ්ණත්වය රඳවා ගැනීම ඉතා අපහසු කාර්යයකි.
තාප ගති විද්‍යාවේ එන තාප ධාරිතාව (thermal mass) පිළිබඳ නියමය මෙහිදී ප්‍රායෝගිකව යොදාගත හැක. ශීතකරණය තුළට තබන සියලුම ද්‍රව්‍ය කලින්ම හොඳින් සීතල කරන ලද ඒවා විය යුතුය. කිසිවිටකත් කාමර උෂ්ණත්වයේ ඇති ද්‍රව්‍ය හෝ උණුසුම් ආහාර කෙලින්ම සංචාරක ශීතකරණයකට ඇතුළත් නොකරන්න. දැනටමත් සිසිල් කරන ලද ආහාර සහ ශීත කළ වතුර බෝතල් අභ්‍යන්තරයේ තැබීමෙන්, ඒවා සිසිලන සංචිතයක් ලෙස ක්‍රියා කරමින් සමස්ත උෂ්ණත්වය ස්ථාවරව තබා ගැනීමට උපකාරී වේ.
ත්‍රිත්ව බලශක්ති පද්ධතිය නිවැරදිව භාවිතය
කැරවෑන් ශීතකරණයක ඇති ප්‍රධානතම වාසියක් වන්නේ එය බලශක්ති ප්‍රභව තුනකින් ක්‍රියා කරවීමට ඇති හැකියාවයි. නමුත් මේ සෑම ක්‍රමයකටම අනන්‍ය වූ භාවිත නීති පවතී:
- 230V AC (ප්‍රධාන විදුලිය): කඳවුරු බිමකදී (campsite) හෝ නිවසේදී මෙම ක්‍රමය භාවිතා කරන්න. මෙය වඩාත්ම කාර්යක්ෂම සහ නියත උෂ්ණත්වයක් ලබා දෙන ක්‍රමයයි.
- 12V DC (වාහනයේ බැටරිය): මෙම ක්‍රමය භාවිතා කළ යුත්තේ වාහනයේ එන්ජිම ක්‍රියාත්මක වන විට (ධාවනය වන විට) පමණි. 12V බලයෙන් අලුතින් සිසිලනය නිපදවීමක් සිදු නොවන තරම් වන අතර, එය කරන්නේ දැනට පවතින උෂ්ණත්වය එලෙසම පවත්වා ගැනීම පමණි. එන්ජිම ක්‍රියා විරහිත කර ඇති විට මෙම ක්‍රමය ක්‍රියාත්මක කර තිබුණහොත්, වාහනයේ බැටරිය ඉතා කෙටි කාලයකින් සම්පූර්ණයෙන්ම බැස යනු ඇත.
- LPG ගෑස් (Gas Mode): විදුලි සැපයුමක් නොමැති තැන්වලදී (off-grid) මෙම ක්‍රමය ඉතා විශිෂ්ට සිසිලනයක් ලබා දෙයි. නමුත් ගමනේ යෙදෙන අතරතුර (ධාවනයේදී) ගෑස් ක්‍රියාකාරිත්වය සම්පූර්ණයෙන්ම අක්‍රිය කර සිලින්ඩරය වසා දැමිය යුතුය. එය ආරක්ෂක නීතිවලට අනුව අනිවාර්ය වේ.
වායු සංසරණය සහ බාහිර වාතාශ්‍රය උපරිම කිරීම
ශීතකරණය තුළ සිසිලනය ඒකාකාරව පැතිරීමට නම් වාතය සංසරණය (convection currents) විය යුතුය. ආහාර ද්‍රව්‍ය එකිනෙකට තද වන සේ සහ රාක්ක සම්පූර්ණයෙන්ම වැසෙන සේ ඇසිරීමෙන් වළකින්න. වාතය ගමන් කිරීමට ඉඩ තැබීමෙන් මුළු අවකාශයම එකම උෂ්ණත්වයක තබා ගත හැක.
එමෙන්ම, ශීතකරණය මගින් ඇතුළත ඇති තාපය පිටතට මුදා හරින්නේ වාහනයේ පිටත බිත්තියේ ඇති වාතාශ්‍රය විවරයන් (ventilation vents) හරහාය. බාහිර උෂ්ණත්වය සෙල්සියස් අංශක 30 ඉක්මවන විට, මෙම තාප හුවමාරු ක්‍රියාවලිය මන්දගාමී වේ. මේ සඳහා පහත උපක්‍රම භාවිතා කරන්න:
- වාහනය නතර කරන විට, මෙම වාතාශ්‍රය විවරයන් ඇති පැත්ත සෙවන සහිත දෙසට හැරවීමට වගබලා ගන්න.
- විවරයන් තුළ දූවිලි, කොළ රොඩු හෝ මකුළු දැල් බැඳී ඇත්නම් ඒවා නිතිපතා පිරිසිදු කරන්න.
- වැඩි දියුණු කළ සිසිලනයක් සඳහා මෙම විවරයන් අසල කුඩා 12V විදුලි පංකාවක් (ventilation fan) සවි කිරීම මගින් තාපය පිට කිරීමේ වේගය සැලකිය යුතු ලෙස වැඩි කළ හැක.
භාවිතයෙන් පසු නඩත්තුව
සංචාරය නිමවීමෙන් පසු ශීතකරණය අක්‍රිය කර එහි ඇති සියලුම ද්‍රව්‍ය ඉවත් කරන්න. ඉන්පසු ඇතුළත ඇති තෙතමනය සම්පූර්ණයෙන්ම පිසදා වියළා ගන්න. කිසිවිටකත් භාවිතයෙන් පසු ශීතකරණයේ දොර සම්පූර්ණයෙන්ම වසා නොතබන්න. දොර මඳක් විවෘත කර තැබීම සඳහා ඇති විශේෂ අගුල (ventilation lock) භාවිතා කරන්න. මෙමගින් අභ්‍යන්තරයේ වාතය සංසරණය වී දිලීර (mold) සහ නරක ගන්ධයන් ඇතිවීම වළක්වයි.
