නානකාමරය යනු නිවසක නිරන්තරයෙන්ම අධික තෙතමනයක් සහ ජල වාෂ්ප පවතින සුවිශේෂී ස්ථානයකි. එවැනි තෙත් පරිසරයක රඳවා තබන ලී රාක්කයක් තෙතමනයෙන්, දිලීරවලින් සහ දිරාපත්වීමෙන් ආරක්ෂා කර ගැනීම සඳහා විද්යාත්මකව නිවැරදි ක්රමවේද අනුගමනය කිරීම අත්යවශ්ය වේ.
ලී සහ තෙතමනය අතර පවතින භෞතික විද්යාත්මක සබඳතාව
ලී යනු ස්වභාවික හයිග්රොස්කොපික් (hygroscopic) ද්රව්යයකි. මෙයින් අදහස් කරන්නේ අවට පරිසරයේ පවතින සාපේක්ෂ ආර්ද්රතාවය අනුව වාතයෙන් ජල වාෂ්ප අවශෝෂණය කිරීමට හෝ මුදා හැරීමට ලී සෛලවලට ස්වභාවික හැකියාවක් පවතින බවයි. නානකාමරයක් තුළ උණුසුම් ජලය භාවිතයේදී ඇතිවන වාෂ්ප ලීයේ සෛලීය බිත්ති තුළට කාන්දු වේ. මෙහිදී ලී සෛල ප්රසාරණය වන අතර, නැවත වියළීමේදී ඒවා හැකිලීමට ලක් වේ. මෙම නිරන්තර හැකිලීම සහ ප්රසාරණය වීම හේතුවෙන් ලීයේ හැඩය වෙනස් වීම (warping), ඉරිතැලීම් ඇතිවීම සහ සන්ධි බුරුල් වීම සිදු වේ. මීට අමතරව, නිරන්තර තෙත් ස්වභාවය නිසා පුස් සහ අනෙකුත් දිලීර වර්ග වර්ධනය වීමට කදිම පරිසරයක් නිර්මාණය වේ. එබැවින්, ලීයේ ස්වභාවික සිදුරු වසා දැමීම සහ ජලයට ඔරොත්තු දෙන බාධකයක් නිර්මාණය කිරීම ආරක්ෂණ ක්රියාවලියේ මූලික පියවර වේ.
සුදුසු ආරක්ෂණ ආලේපන ද්රව්යයක් තෝරාගැනීම
නානකාමර ලී රාක්කයක් ආරක්ෂා කිරීම සඳහා ප්රධාන වශයෙන් රසායනික ප්රවේශයන් දෙකක් භාවිතා කළ හැකිය. ඒ එක් එක් ක්රමයේ ක්රියාකාරිත්වය සහ රසායනික ගුණාංග වෙනස් වේ:
- කාන්දු වන ස්වභාවික තෙල් වර්ග (Penetrating Oils): ටං තෙල් (Tung oil) හෝ ලිනseed තෙල් (Linseed oil) වැනි ස්වභාවික වියළන තෙල් වර්ග ලී පෘෂ්ඨය මතුපිට පමණක් රැඳී නොසිට ලී සිදුරු තුළට ගැඹුරින් අවශෝෂණය වේ. මෙම තෙල් වර්ග වාතයේ ඇති ඔක්සිජන් සමඟ ප්රතික්රියා කර බහුඅවයවීකරණය (polymerization) වන අතර, එමඟින් ලී සෛල තුළම ජලයට ඔරොත්තු දෙන අර්ධ ඝන ස්ථරයක් සාදයි. මෙය ලීයේ ස්වභාවික පෙනුම සහ වයනය ආරක්ෂා කරන අතරම ඇතුළතින්ම ආරක්ෂාව සපයයි.
- මතුපිට ආරක්ෂිත පටල සාදන ද්රව්ය (Film-Forming Sealants): පොලියුරේතන් (Polyurethane) හෝ ඇක්රිලික් මත පදනම් වූ ජල ආරක්ෂිත ආලේපන ලී මතුපිට ශක්තිමත්, විනිවිද පෙනෙන ප්ලාස්ටික් වැනි ආරක්ෂිත ස්ථරයක් නිර්මාණය කරයි. මෙම පටලය මගින් ජල බින්දු ලීයට ළඟාවීම සම්පූර්ණයෙන්ම වළක්වයි. කෙසේ වෙතත්, මෙම ස්ථරයෙහි සීරීමක් හෝ කුඩා සිදුරක් ඇති වුවහොත්, ඒ තුළින් ජලය කාන්දු වී ආලේපන ස්ථරය ගැලවී යාමට ඉඩ ඇත.
ලී පෘෂ්ඨය සකස් කිරීමේ වැදගත් පියවර
ඕනෑම ආරක්ෂිත ආලේපනයක් යෙදීමට පෙර ලී මතුපිට ක්රමවත්ව සකස් කිරීම අත්යවශ්ය වේ. නිසි පරිදි සකස් නොකළ පෘෂ්ඨයක් මත ආලේපන යෙදීමෙන් බලාපොරොත්තු වන ආරක්ෂාව නොලැබේ:
1. වැලි කඩදාසි භාවිතයෙන් පෘෂ්ඨය සිනිඳු කිරීම (Sanding)
ලී මතුපිට ඇති රළු බව නැති කර ආලේපන ද්රව්යය ඒකාකාරීව උරා ගැනීමට හැකි වන පරිදි වැලි කඩදාසි මඟින් මතුපිට මැදීම කළ යුතුය. මෙහිදී එකවරම සියුම් වැලි කඩදාසි භාවිත නොකර, ක්රමයෙන් සියුම් බව වැඩි වන වැලි කඩදාසි අනුපිළිවෙලක් භාවිත කළ යුතුය (උදාහරණයක් ලෙස මුලින්ම Grit 120, පසුව Grit 180 සහ අවසානයේ Grit 240). මෙමගින් ලීයේ තන්තු මතුපිට ඒකාකාරී ලෙස විවෘත වන අතර රසායනික ද්රව්යවලට ලීයට හොඳින් බැඳීමට අවස්ථාව ලැබේ.
2. දූවිලි සහ අපද්රව්ය ඉවත් කිරීම
වැලි ගැසීමෙන් පසු මතුපිට ඉතිරි වන අන්වීක්ෂීය ලී කුඩු සම්පූර්ණයෙන්ම ඉවත් කළ යුතුය. මේ සඳහා කිසිවිටකත් ජලය භාවිත නොකළ යුතුය. මන්දයත් ජලය නිසා ලීයේ තන්තු නැවත පිම්බීමට ලක් විය හැකි බැවිනි. ඒ වෙනුවට වියළි මයික්රොෆයිබර් رෙදි කඩක් හෝ කාබනික ද්රාවකයක් (mineral spirits) සහිත රෙදි කඩක් භාවිතයෙන් මතුපිට සම්පූර්ණයෙන්ම පිරිසිදු කර ගත යුතුය.
ආරක්ෂිත ආලේපනය ක්රමවත්ව යෙදීමේ තාක්ෂණය
ආලේපනය යෙදීමේදී එක් ඝන ස්ථරයක් යෙදීම වෙනුවට තුනී ස්ථර කිහිපයක් යෙදීම මඟින් උපරිම ප්රතිඵල ලබා ගත හැක. තෙල් වර්ගයක් භාවිතා කරන්නේ නම්, පින්සලක් හෝ පිරිසිදු කපු රෙදි කඩක් භාවිතයෙන් ලීයේ තන්තු පිහිටා ඇති දිශාවට (along the grain) ආලේප කරන්න. ආලේප කර විනාඩි 20-30ක් පමණ ගත වූ පසු, ලීයට අවශෝෂණය නොවී ඉතිරි වී ඇති අතිරික්ත තෙල් ප්රමාණය පිරිසිදු වියළි රෙදි කඩකින් සම්පූර්ණයෙන්ම පිස දමා ඉවත් කළ යුතුය. මෙම අතිරික්ත තෙල් ඉවත් නොකළහොත්, වාතය සමඟ ප්රතික්රියා කර මතුපිට ඇලෙන සුළු ස්වභාවයක් ඇති වේ.
පළමු ස්ථරය වියළීම සඳහා අවම වශයෙන් පැය 24ක කාලයක් ලබා දිය යුතුය. ඉන්පසු ඉතා සියුම් වැලි කඩදාසියකින් (Grit 320 හෝ 400) මතුපිට සැහැල්ලුවෙන් මැදීම සිදු කරයි. මෙමගින් මතුපිට ඇති විය හැකි කුඩා ගැටිති ඉවත් වන අතර, ඊළඟ ස්ථරය සඳහා හොඳ යාන්ත්රික බැඳීමක් (mechanical bond) නිර්මාණය වේ. නානකාමර පරිසරයක් සඳහා අවම වශයෙන් මෙවැනි ස්ථර තුනක්වත් යෙදීම අත්යවශ්ය වේ.
දිගුකාලීන නඩත්තුව සහ සැලකිලිමත් විය යුතු කරුණු
නිරන්තරයෙන් තෙතමනයට නිරාවරණය වන බැවින්, නානකාමර ලී රාක්කය නඩත්තු කිරීම අඛණ්ඩව කළ යුතුය. රාක්කය මත තෙත් තුවා හෝ වතුර රැඳී ඇති ආලේපන බෝතල් සෘජුවම තැබීමෙන් වළකින්න. රාක්කය මත ජලය වැගිරුනහොත් එය වහාම පිස දමන්න. වසරකට වරක් හෝ දෙවරක් ලී මතුපිටෙහි ජල ප්රතිරෝධීතාව පරීක්ෂා කරන්න. මතුපිටට ජල බින්දුවක් දැමූ විට එය පබළු මෙන් මතුපිට රැඳී නොසිට ලීයට උරා ගන්නේ නම්, එයින් අදහස් වන්නේ නැවතත් ආරක්ෂිත තෙල් ආලේපනයක් යෙදීමට කාලය පැමිණ ඇති බවයි.
