විදුලි කේතලයක් යනු සෑම නිවසකම පාහේ දිනපතා භාවිත වන උපකරණයකි. කෙසේ වෙතත්, එහි කාර්යක්ෂමතාව උපරිම මට්ටමක පවත්වා ගැනීමට සහ විදුලි බිල අවම කර ගැනීමට නම්, කේතලයේ කිවුල (scale) බැඳීම පාලනය කිරීම සහ නිවැරදි භාවිත ක්‍රමවේද අනුගමනය කිරීම අත්‍යවශ්‍ය වේ.
කිවුල බැඳීමේ විද්‍යාත්මක පදනම සහ ඉන් සිදුවන හානිය
නළ ජලයේ ස්වභාවිකවම කැල්සියම් (Calcium) සහ මැග්නීසියම් (Magnesium) බයිකාබනේට් වැනි ඛනිජ ලවණ දියවී පවතී. ජලය රත් වන විට, මෙම බයිකාබනේට් තාප විච්ඡේදනයට ලක්වී දිය නොවන කැල්සියම් කාබනේට් (CaCO3) බවට පරිවර්තනය වේ. මෙම ඝන අවක්ෂේපය කේතලයේ රත් වන මතුපිට සහ තාපක මූලද්‍රව්‍යය (heating element) මත තැන්පත් වන අතර, එය අප සාමාන්‍යයෙන් "කිවුල" ලෙස හඳුන්වනු ලබයි.
කිවුල යනු ඉතා දුර්වල තාප සන්නායකයකි. තාපක මූලද්‍රව්‍යය වටා කිවුල තට්ටුවක් බැඳුණු විට, ජලයට තාපය ගලා යාම අවහිර වේ. මෙහි ප්‍රතිඵලයක් ලෙස, ජලය නටන උෂ්ණත්වයට පැමිණීමට වැඩි කාලයක් ගතවන අතර, ඒ සඳහා වැඩි විදුලි ශක්තියක් වැය වේ. අධ්‍යයනවලට අනුව මිලිමීටර කිහිපයක කිවුල තට්ටුවක් නිසා කේතලයේ බලශක්ති කාර්යක්ෂමතාව සැලකිය යුතු ප්‍රතිශතයකින් පහත වැටිය හැකිය. එසේම, තාපකය අධික ලෙස රත් වීම නිසා කේතලයේ ආයු කාලයද කෙටියෙන් අවසන් වේ.
විදුලි පරිභෝජනය අවම කර ගැනීම සඳහා නිවැරදි භාවිත ක්‍රමවේද
කේතලය භාවිතා කිරීමේදී සරල නමුත් විද්‍යාත්මක පියවර කිහිපයක් අනුගමනය කිරීමෙන් විදුලි පරිභෝජනය විශාල වශයෙන් අඩු කර ගත හැකිය:
- අවශ්‍ය ප්‍රමාණය පමණක් රත් කිරීම: සැමවිටම ඔබට අවශ්‍ය ජල ප්‍රමාණය පමණක් මැන කේතලයට දමන්න. අනවශ්‍ය ලෙස ජලය වැඩිපුර රත් කිරීම සඳහා වැඩි කාලයක් සහ ශක්තියක් වැය වන අතර, එමඟින් තාප නාස්තියක් සිදුවේ. කෙසේ වෙතත්, අවම ජල මට්ටම (minimum level) පිළිබඳ සීමාව ඉක්මවා නොයෑමට වගබලා ගත යුතුය.
- උෂ්ණත්ව පාලනය: සියලුම උණුසුම් බීම වර්ග සඳහා සෙල්සියස් අංශක 100 ක උෂ්ණත්වයක් අවශ්‍ය නොවේ. උදාහරණයක් ලෙස, හරිත තේ (green tea) සඳහා සෙල්සියස් අංශක 80 ක උෂ්ණත්වය ප්‍රමාණවත්ය. උෂ්ණත්ව පාලකයක් සහිත කේතලයක් නම්, නියමිත උෂ්ණත්වයට පමණක් ජලය රත් කිරීමෙන් ශක්තිය ඉතිරි වේ.
- ඉතිරි වූ ජලය ඉවත් කිරීම: කේතලය භාවිතයෙන් පසු ඉතිරි වන ජලය එහිම තිබෙන්නට හරින්න එපා. ජලය සිසිල් වන විට සහ වාෂ්ප වන විට ඉතිරි වන ඛනිජ ලවණ පහසුවෙන් කේතලයේ පතුලේ තැන්පත් වේ. භාවිතයෙන් පසු කේතලය සම්පූර්ණයෙන්ම හිස් කර වියළිව තැබීමෙන් කිවුල බැඳීම බොහෝ දුරට වළක්වා ගත හැකිය.
කාබනික අම්ල ඇසුරින් කිවුල පිරිසිදු කිරීමේ රසායනික ක්‍රියාවලිය
කේතලයේ පතුලේ බැඳී ඇති කැල්සියම් කාබනේට් ඉවත් කිරීම සඳහා රසායනික ප්‍රතික්‍රියාවක් භාවිතා කළ හැකිය. මෙහිදී ක්ලෝරීන් අඩංගු සැර රසායනික ද්‍රව්‍ය වෙනුවට වඩාත් ආරක්ෂිත සහ පරිසර හිතකාමී කාබනික අම්ල (organic acids) භාවිතා කිරීම වඩාත් යෝග්‍ය වේ. සිට්‍රික් ඇසිඩ් (citric acid) හෝ තනුක ඇසිටික් ඇසිඩ් (acetic acid - සුදු විනාකිරි) මේ සඳහා ඉතා සුදුසුය.
අම්ලයක් සහ කාබනේට් ලවණයක් අතර සිදුවන ප්‍රතික්‍රියාව මෙහි මූලධර්මයයි. සිට්‍රික් ඇසිඩ් හෝ විනාකිරි, කැල්සියම් කාබනේට් සමඟ ප්‍රතික්‍රියා කර ජලයේ දියවන කැල්සියම් ලවණ, ජලය සහ කාබන් ඩයොක්සයිඩ් වායුව සාදයි. මෙමඟින් ඝන කිවුල තට්ටුව පහසුවෙන් දියවී යයි.
පිරිසිදු කිරීමේ පියවර:
- කේතලයට ජලය අඩක් පමණ පුරවා, එයට සිට්‍රික් ඇසිඩ් කුඩු මේස හැඳි දෙකක් හෝ සුදු විනාකිරි කෝප්ප භාගයක් එකතු කරන්න.
- මෙම ද්‍රාවණය මඳක් රත් කරන්න (සම්පූර්ණයෙන්ම නැටවීමට අවශ්‍ය නැත, සෙල්සියස් අංශක 60-70 ප්‍රමාණවත්ය). රත් කිරීමෙන් රසායනික ප්‍රතික්‍රියාවේ වේගය වැඩි වේ.
- මිනිත්තු 15 ත් 30 ත් අතර කාලයක් කේතලය නිසලව තබන්න. කිවුල තට්ටුව ඝනකම් නම් වැඩි වේලාවක් තැබීමට සිදු විය හැකිය.
- ද්‍රාවණය ඉවත් කර, මෘදු ස්පොන්ජ් එකක් භාවිතයෙන් ඉතිරි වී ඇති මතුපිට මෘදු ලෙස පිසදමන්න. කිසිවිටකත් ලෝහමය කම්බි හෝ රළු ද්‍රව්‍ය භාවිතා නොකරන්න.
- පිරිසිදු ජලයෙන් කේතලය හොඳින් සෝදා හැර, නැවත වරක් සාමාන්‍ය ජලය පමණක් දමා නටවා එම ජලය ඉවත් කරන්න. එමඟින් අම්ලයේ ඉතිරි සේයා සහ ගන්ධය සම්පූර්ණයෙන්ම ඉවත් වේ.
කේතලයේ කාර්යක්ෂමතාව දිගුකාලීනව පවත්වා ගැනීම
ඔබ ජීවත් වන ප්‍රදේශයේ ජලයේ දෘඪතාව (hardness) අනුව මෙම පිරිසිදු කිරීමේ ක්‍රියාවලිය සති දෙකකට හෝ මසකට වරක් සිදු කිරීම සුදුසුය. නිවැරදි කාල පරාසයන්හිදී නඩත්තු කිරීම මඟින් කේතලය සැමවිටම උපරිම බලශක්ති කාර්යක්ෂමතාවයකින් ක්‍රියාත්මක වන අතර, ඔබේ විදුලි බිල අවම කර ගැනීමටද එය සෘජුවම දායක වේ. භෞතික සහ රසායනික ක්‍රමවේද නිවැරදිව ඒකාබද්ධ කිරීමෙන් ගෘහස්ත උපකරණවල කාර්යක්ෂමතාව මෙන්ම ආයු කාලයද ඉහළ නංවා ගත හැකිය.
