ග්‍රයින්ඩරයක් සහිත එස්ප්‍රෙසෝ කෝපි යන්ත්‍රයක කැල්සියම් තැන්පතු ඉවත් කිරීමේ නිවැරදි ක්‍රමවේදය

කෝපි යන්ත්‍රයක අභ්‍යන්තර තාපන පද්ධතිය තුළ කැල්සියම් තැන්පත් වීම එහි ක්‍රියාකාරිත්වයට සහ කෝපි වල රසයට සෘජුවම බලපායි. නිවැරදි රසායනික ප්‍රතික්‍රියා සහ පියවර අනුගමනය කරමින් කැල්සියම් තැන්පතු ඉවත් කිරීම (Descaling) මඟින් යන්ත්‍රයේ ආයු කාලය මෙන්ම තාප කාර්යක්ෂමතාවද උපරිම මට්ටමක පවත්වා ගත හැක.

කැල්සියම් තැන්පත් වීමේ රසායනික ක්‍රියාවලිය සහ තාප සන්නායකතාවය

කෝපි සෑදීම සඳහා භාවිතා කරන ජලයේ කැල්සියම් (Ca2+) සහ මැග්නීසියම් (Mg2+) අයන දිය වී පවතී. ජලය සෙල්සියස් අංශක 90 ට වඩා රත් වන විට, මෙම ද්‍රාව්‍ය බයිකාබනේට් අයන තාප වියෝජනයට ලක් වී අද්‍රාව්‍ය කැල්සියම් කාබනේට් (CaCO3) බවට පරිවර්තනය වේ. මෙම හුණුගල් තැන්පතු බොයිලේරුවේ තාපන මූලද්‍රව්‍ය (Heating elements) සහ සිහින් තඹ නල තුළ තට්ටුවක් ලෙස බැඳේ.

කැල්සියම් කාබනේට් යනු ඉතා දුර්වල තාප සන්නායකයකි. තඹ හෝ මල නොබැඳෙන වානේ වලට සාපේක්ෂව එහි තාප සන්නායකතාවය ඉතා අවම බැවින්, තාපන මූලද්‍රව්‍යයේ සිට ජලයට තාපය ගමන් කිරීම බාධා වේ. මෙහි ප්‍රතිඵලයක් ලෙස කෝපි නිවැරදි උෂ්ණත්වයේදී (සෙල්සියස් අංශක 90 - 95) නිස්සාරණය නොවන අතර, පීඩනය අඩාල වීමද සිදුවේ. එබැවින් මෙම රසායනික තැන්පතු ඉවත් කිරීම අත්‍යවශ්‍ය වේ.

සුදුසු ඩීස්කේල් රසායනික ද්‍රව්‍ය තෝරාගැනීම

නිවෙස්වල බහුලව භාවිත වන ඇසිටික් ඇසිඩ් (විනාකිරි) කෝපි යන්ත්‍ර සඳහා නිර්දේශ නොකරයි. විනාකිරි වල ඇති රසායනික තීව්‍රතාවය නිසා යන්ත්‍රය තුළ ඇති පිත්තල (Brass) කොටස් සහ සිලිකන් මුද්‍රා (Gaskets) ඉක්මනින් දිරාපත් විය හැක. එසේම එහි පවතින තද ගන්ධය ඉවත් කිරීම අතිශය අපහසුය.

කැල්සියම් කාබනේට් දියකර හැරීම සඳහා වඩාත් සුදුසු වන්නේ සිට්‍රික් ඇසිඩ් (Citric Acid) හෝ ලැක්ටික් ඇසිඩ් (Lactic Acid) ය. මෙම දුර්වල කාබනික අම්ල කැල්සියම් අයන සමඟ ප්‍රතික්‍රියා කර ජලයේ ද්‍රාව්‍ය වන කැල්සියම් සිට්‍රේට් හෝ කැල්සියම් ලැක්ටේට් සාදන අතර එමඟින් ලෝහ කොටස් වලට හානි නොකර තැන්පතු ඉවත් කරයි. රසායනික ප්‍රතික්‍රියාවේ ප්‍රතිලාභ කිහිපයක් පහත පරිදි වේ:

• සිට්‍රික් ඇසිඩ් කැල්සියම් කාබනේට් සමඟ ප්‍රතික්‍රියා කර ජලය සහ කාබන් ඩයොක්සයිඩ් වායුව සාදයි.
• මෙමඟින් නල මාර්ග අවහිර නොකර කැල්සියම් ද්‍රව බවට පත් කර සෝදා හැරේ.
• නියමිත සාන්ද්‍රණයෙන් යුත් ඩීස්කේල් කුඩු හෝ දියර වර්ග මේ සඳහා යොදා ගත යුතුය.

ග්‍රයින්ඩරය සහිත යන්ත්‍රයක් සඳහා පියවරෙන් පියවර ක්‍රියාවලිය

ග්‍රයින්ඩරයක් (මෝලක්) සහිත ඒකාබද්ධ කෝපි යන්ත්‍ර පිරිසිදු කිරීමේදී විශේෂයෙන් සැලකිලිමත් විය යුතුය. ග්‍රයින්ඩරයේ වානේ තල (Burrs) වලට කිසිසේත්ම තෙතමනය ළඟා නොවිය යුතුය. තෙතමනය කාන්දු වුවහොත් තල මලකඩ කෑමට සහ කෝපි කුඩු ඇලී යන්ත්‍රය අවහිර වීමට ඉඩ ඇත.

පියවර 1: සූදානම් වීම

පළමුව කෝපි බෝංචි රඳවනය (Bean Hopper) හිස් කරන්න. යන්ත්‍රයේ ජල ටැංකියේ ඇති ජල පෙරහන (Water filter) ඉවත් කරන්න. පෙරහන ඉවත් නොකළහොත් ඩීස්කේල් රසායනික ද්‍රව්‍ය එහි රඳා පැවතීමෙන් පෙරහන විනාශ වේ.

පියවර 2: රසායනික ද්‍රාවණය පිරවීම සහ ප්‍රතික්‍රියා කාලය

නිෂ්පාදකයාගේ උපදෙස් අනුව සිට්‍රික් හෝ ලැක්ටික් ඇසිඩ් අඩංගු ද්‍රාවණය උණුසුම් ජලයේ දියකර ජල ටැංකියට පුරවන්න. ඉන්පසු යන්ත්‍රය ක්‍රියාත්මක කර ප්‍රධාන කෝපි පිටවන මාර්ගයෙන් (Brew group) සහ හුමාල නලයෙන් (Steam wand) ද්‍රාවණයෙන් ස්වල්පයක් පිටතට ගන්න. මෙයින් අභ්‍යන්තර නල පද්ධතිය රසායනික ද්‍රාවණයෙන් පිරී යයි. පද්ධතිය තුළ රසායනික ප්‍රතික්‍රියාව සිදුවීම සඳහා විනාඩි 10 ත් 15 ත් අතර කාලයක් යන්ත්‍රය ක්‍රියා විරහිත කර තබන්න.

පියවර 3: සේදීම සහ අපද්‍රව්‍ය ඉවත් කිරීම

කාලය අවසන් වූ පසු, ඉතිරි ද්‍රාවණය සම්පූර්ණයෙන්ම කෝපි පිටවන මාර්ගය සහ හුමාල නලය හරහා පිටතට ධාවනය කරන්න. මෙය සිදු කරන්නේ තාපන කුටීරයේ ඇති ලිහිල් වූ කැල්සියම් කොටස් සෝදා හැරීමටය.

පියවර 4: පිරිසිදු ජලයෙන් සේදීම (Flushing)

රසායනික ද්‍රව්‍යවල ඉතිරි කොටස් ඉවත් කිරීම සඳහා ජල ටැංකිය හොඳින් සෝදා පිරිසිදු ජලයෙන් පුරවන්න. අවම වශයෙන් පිරිසිදු ජල ටැංකි දෙකක්වත් සම්පූර්ණයෙන් යන්ත්‍රය හරහා ධාවනය කළ යුතුය. මෙය අම්ල රසය කෝපි වලට එකතු වීම වළක්වන අතර අභ්‍යන්තර නල ආරක්ෂා කරයි.

නඩත්තු වාර ගණන සහ වැළැක්වීමේ පියවර

ඩීස්කේල් කළ යුතු වාර ගණන තීරණය වන්නේ ඔබ භාවිතා කරන ජලයේ දෘඪතාව (Water Hardness) මතය. දෘඪ ජලය (කැල්සියම් අධික ජලය) භාවිතා කරන්නේ නම් සෑම මාස 2 කට වරක්වත්, මෘදු ජලය නම් සෑම මාස 4-6 කට වරක්වත් මෙය කළ යුතුය. යන්ත්‍රයට ජලය දැමීමට පෙර අයන හුවමාරු පෙරහනක් (Ion-exchange filter) භාවිත කිරීමෙන් කැල්සියම් ප්‍රමාණය කලින්ම අඩු කර ගත හැක.