මස් අඹරන යන්ත්‍රයක අභ්‍යන්තරයේ රැඳී පවතින අමු මස් කැබලි, සත්ව මේදය සහ ප්‍රෝටීන ක්ෂුද්‍ර ජීවීන්ට සහ බැක්ටීරියාවන්ට වේගයෙන් වර්ධනය වීමට සුදුසුම පරිසරයක් නිර්මාණය කරයි. මෙම අපද්‍රව්‍ය නිවැරදි උෂ්ණත්ව ක්‍රමවේද සහ රසායනික ප්‍රතික්‍රියා මගින් ඉවත් නොකළහොත්, එමගින් ආහාර විෂවීම් ඇතුළු බරපතල සෞඛ්‍ය ගැටලු ඇතිවිය හැක. මෙම ලිපියෙන් මස් අඹරන යන්ත්‍රයක් විද්‍යාත්මකව සහ සනීපාරක්ෂකව පිරිසිදු කරන ආකාරය පැහැදිලි කරයි.
ප්‍රෝටීන් බැඳීම් බිඳ දැමීම: පළමුව සිසිල් ජලය භාවිතා කිරීමේ විද්‍යාව
මස් අඹරන යන්ත්‍රය පිරිසිදු කිරීමේදී බොහෝ දෙනෙක් සිදුකරන පොදු වැರදීමක් වන්නේ මුලින්ම උණුසුම් ජලය භාවිත කිරීමයි. මස්වල අඩංගು වන ප්‍රෝටීන (මයිඕසින් සහ ඇක්ටින් වැනි) සෙල්සියස් අංශක 40ට වඩා වැඩි උෂ්ණත්වයකදී විකෘතිකරණයට (denaturation) ලක්වී ඝන වේ. මෙම ක්‍රියාවලියේදී ප්‍රෝටීන ලෝහ පෘෂ්ඨයන් මත තදින් ඇලී යන බැවින් ඒවා ඉවත් කිරීම අපහසු වේ.
එබැවින්, පළමු පියවර ලෙස සෙල්සියස් අංශක 20-25 අතර පවතින සිසිල් ජලය භාවිතයෙන් යන්ත්‍රයේ කොටස් හොඳින් සේදිය යුතුය. සිසිල් ජලය මගින් ලෝහ පෘෂ්ඨයට ඇලී නොමැති ප්‍රෝටීන සහ රුධිර සෛල පහසුවෙන් දියකර හරින අතර, ලෝහය මත ප්‍රෝටීන තට්ටු තැන්පත් වීම වළක්වයි. මෙමගින් පිරිසිදු කිරීමේ ක්‍රියාවලිය වඩාත් සරල සහ සාර්ථක වේ.
මේදය ඉමල්ෂනීකරණය: උණුසුම් ජලය සහ සර්ෆැක්ටන්ට් භාවිතය
ප්‍රෝටීන ඉවත් කිරීමෙන් පසු ඊළඟ අභියෝගය වන්නේ සත්ව මේදය ඉවත් කිරීමයි. සත්ව මේදය කාමර උෂ්ණත්වයේදී ඝන තත්වයේ පවතින අතර, ඒවා ලෝහ කොටස්වලින් ඉවත් කිරීම සඳහා සෙල්සියස් අංශක 50ත් 60ත් අතර උණුසුම් ජලය අවශ්‍ය වේ. මෙම උෂ්ණත්වයේදී මේදය ද්‍රව තත්වයට පත්වේ. නමුත් ජලය සහ තෙල් එකිනෙක මිශ්‍ර නොවන බැවින්, සර්ෆැක්ටන්ට් (surfactant) අඩංගು පිරිසිදුකාරකයක් භාවිතා කළ යුතුය.
සර්ෆැක්ටන්ට් අණු වලට ජලකාමී (hydrophilic) සහ මේදකාමී (lipophilic) අන්ත දෙකක් පවතී. මෙම අණු මගින් දියවූ මේද බිංදු වටකර "මිසෙල්ස්" (micelles) සාදන අතර, එමගින් මේදය ජලය සමග මිශ්‍ර වී පහසුවෙන් සේදී යයි. මේ සඳහා මෘදු, සුවඳකාරක රහිත සබන් දියරයක් සහ මෘදු බුරුසුවක් භාවිතයෙන් යන්ත්‍රයේ අභ්‍යන්තර නාල හොඳින් පිරිසිදු කළ යුතුය. මෙම ක්‍රියාවලියේදී නාල වල අභ්‍යන්තරය සීරීමට ලක් නොවන පරිදි ප්ලාස්ටික් හෝ ස්වභාවික කෙඳි සහිත බුරුසු පමණක් භාවිතා කිරීමට වගබලා ගන්න.
තල සහ සිදුරු සහිත තැටි පිරිසිදු කිරීමේ විශේෂ ක්‍රමවේද
යන්ත්‍රයේ පවතින කැපුම් තල (blades) සහ සිදුරු සහිත තැටි (grinding plates) වඩාත් සංවේදී සහ පිරිසිදු කිරීමට අපහසුම කොටස් වේ. මෙම කුඩා සිදුරු තුළ මස් කෙඳි සිරවී පවතී. මෙම කෙඳි යාන්ත්‍රිකව ඉවත් කිරීම සඳහා දෘඩ කෙඳි සහිත කුඩා බුරුසුවක් භාවිතා කළ යුතුය. සිදුරුවල දිශාවට බුරුසුව ගෙනයමින් තෙරපුම යෙදීමෙන් සිරවී ඇති ද්‍රව්‍ය පහසුවෙන් ඉවත් වේ. කිසිවිටකත් තල එකිනෙක ගැටීමට ඉඩ නොදෙන්න, මන්දයත් එමගින් ඒවායේ තියුණු බව අඩු විය හැක. තියුණු බව අඩු වූ තල මගින් මස් කැපීම වෙනුවට මස් පොඩි කිරීම සිදු කරන අතර, එමගින් වැඩිපුර මස් යුෂ සහ ප්‍රෝටීන මුදාහැර පිරිසිදු කිරීම වඩාත් සංකීර්ණ කරයි.
රසායනික විෂබීජහරණය සහ ක්ෂුද්‍ර ජීවීන් විනාශ කිරීම
භෞතිකව පිරිසිදු කිරීමෙන් පමණක් මතුපිට පවතින සියලුම බැක්ටීරියා (උදාහරණ ලෙස සැල්මොනෙල්ලා සහ ඊ-කෝලි) විනාශ නොවේ. මේ සඳහා රසායනික විෂබීජහරණ ක්‍රියාවලියක් අත්‍යවශ්‍ය වේ. ක්‍රෝලින් අඩංගು නොවන සක්‍රීය ඔක්සිජන් (oxygen bleach) හෝ සනීපාරක්ෂක දියරයක් මේ සඳහා යොදාගත හැක.
සක්‍රීය ඔක්සිජන් සාමාන්‍යයෙන් සෝඩියම් පර්කාබනේට් (sodium percarbonate) වැනි ද්‍රව්‍ය උණුසුම් ජලයේ දියකළ විට සක්‍රීය ඔක්සිජන් මුදාහරී. මෙම ඔක්සිජන් අයන බැක්ටීරියාවල සෛල බිත්ති ඔක්සිකරණය කර විනාශ කරයි. විනාකිරි (ඇසිටික් අම්ලය) යම් තාක් දුරකට බැක්ටීරියා වර්ධනය පාලනය කිරීමට උපකාරී වන නමුත්, එය කාර්මික විෂබීජ නාශකයක් තරම් ප්‍රබල නොවේ. විෂබීජහරණයෙන් පසුව, සියලුම රසායනික ද්‍රව්‍ය ඉවත් වන පරිදි පිරිසිදු ජලයෙන් යන්ත්‍රයේ කොටස් නැවත සේදිය යුතුය.
මලකඩ වැළැක්වීම සහ ආරක්ෂිතව ගබඩා කිරීම
මස් අඹරන යන්ත්‍රවල කොටස් බොහෝ විට නිපදවා ඇත්තේ වානේ (carbon steel) හෝ මල නොබැඳෙන වානේ (stainless steel) වලිනි. වානේ කොටස් වාතයේ ඇති ඔක්සිජන් සහ තෙතමනය සමග ප්‍රතික්‍රියා කර වේගයෙන් මලකඩ (iron oxide) සාදයි. මෙය වළක්වා ගැනීමට පියවර කිහිපයක් අනුගමනය කළ යුතුය.
- සම්පූර්ණයෙන් වියළීම: සේදීමෙන් පසු මයික්‍රෝෆයිබර් රෙදි කඩකින් යන්ත්‍රයේ කොටස්වල ඇති ජලය සම්පූර්ණයෙන්ම පිසදා දමන්න. පසුව ඒවා ස්වභාවිකව වියළීමට ඉඩ හරින්න.
- ආරක්ෂිත තෙල් ආලේපනය: ලෝහ කොටස් ඔක්සිකරණයෙන් ආරක්ෂා කිරීම සඳහා ආහාර සඳහා සුදුසු ඛනිජ තෙල් (food-grade mineral oil) හෝ පැරෆින් තෙල් ස්වල්පයක් සියුම්ව ආලේප කරන්න. මෙමගින් ලෝහ මතුපිට මත තෙතමනය රඳා පැවතීම වළක්වන ආරක්ෂිත පටලයක් නිර්මාණය වේ.
මෙම විද්‍යාත්මක ක්‍රමවේද නිවැරදිව අනුගමනය කිරීමෙන් ඔබේ මස් අඹරන යන්ත්‍රයේ කල්පැවැත්ම උපරිම වන අතර ආහාරවල සනීපාරක්ෂාවද තහවුරු වේ.
