කඳවුරු බැඳීමෙන් පසු ගෑස් මත ක්‍රියා කරන සංචාරක ශීතකරණයක් ආරක්ෂිතව පිරිසිදු කරන්නේ කෙසේද

කඳවුරු බැඳීමේ චාරිකාවකින් පසු ගෑස් මගින් ක්‍රියාත්මක වන සංචාරක ශීතකරණයක් (Gas absorption camping cooler) නිසි පරිදි පිරිසිදු කිරීම එහි කල්පැවැත්ම, සනීපාරක්ෂාව සහ උපරිම කාර්යක්ෂමතාව රැක ගැනීමට අත්‍යවශ්‍ය වේ. සාමාන්‍ය සම්පීඩක (compressor) සහිත ගෘහස්ත ශීතකරණ මෙන් නොව, ගෑස් ශීතකරණ ක්‍රියා කරන්නේ තාප ගති විද්‍යාත්මක අවශෝෂණ මූලධර්මයක් මත බැවින්, ඒවායේ නඩත්තුව සහ පිරිසිදු කිරීමේ ක්‍රියාවලිය සඳහා සුවිශේෂී ප්‍රවේශයක් අවශ්‍ය වේ. භෞතික විද්‍යාත්මක හා රසායනික නියමයන්ට අනුකූලව මෙම කාර්යය නිවැරදිව සිදු කරන්නේ කෙසේද යන්න පිළිබඳව මෙම ලිපියෙන් පැහැදිලි කෙරේ.

පළමු පියවර: තාප සමතුලිතතාවය සහ ගෑස් ආරක්ෂාව

ගෑස් මත ක්‍රියා කරන ශීතකරණ භාවිත කරන්නේ ඇමෝනියා-ජලය මිශ්‍රණයක සංසරණ පද්ධතියකි. මෙම පද්ධතිය ක්‍රියා කරවීමට අවශ්‍ය තාපය සපයනු ලබන්නේ කුඩා ගෑස් දහන කුටීරයක් (gas burner) මගිනි. එබැවින්, පිරිසිදු කිරීම ආරම්භ කිරීමට පෙර ගෑස් සිලින්ඩරය හෝ ගෑස් සැපයුම සම්පූර්ණයෙන්ම විසන්ධි කළ යුතුය. ඉන්පසුව, ශීතකරණයේ පසුපස ඇති තාප හුවමාරු පද්ධතිය (condenser and absorber coils) කාමර උෂ්ණත්වයට පත්වන තෙක් අවම වශයෙන් පැයක පමණ කාලයක් තිබෙන්නට හැරීම අත්‍යවශ්‍ය වේ. උණුසුම්ව පවතින ලෝහ නල මතට සීතල ජලය වැදීමෙන් ලෝහයේ ක්ෂණික සංකෝචනයක් සිදුවිය හැක. මෙම තාප කම්පනය (thermal shock) හේතුවෙන් නලවල සියුම් ඉරيتැලීම් ඇතිවී, අතිශය විෂ සහිත ඇමෝනියා වායුව කාන්දු වීමේ අවදානමක් පවතී.

අභ්‍යන්තර ප්ලාස්ටික් කොටස් සහ මුද්‍රා පටි ආරක්ෂා කරමින් පිරිසිදු කිරීමේ රසායන විද්‍යාව

සංචාරක ශීතකරණවල අභ්‍යන්තර මතුපිට නිපදවා ඇත්තේ Acrylonitrile Butadiene Styrene (ABS) ප්ලාස්ටික් හෝ Polypropylene (PP) ද්‍රව්‍යවලිනි. මෙම පොලිමර් ද්‍රව්‍ය සැහැල්ලු සහ ශක්තිමත් වුවද, ඇතැම් රසායනික ද්‍රව්‍ය හමුවේ දිරාපත් වීමේ ප්‍රවණතාවක් දක්වයි. විශේෂයෙන්ම ඛනිජ තෙල් අඩංගු ද්‍රාවක, ඇසිටෝන්, හෝ ශක්තිමත් ක්ලෝරීන් අඩංගු බ්ලීච් වර්ග ප්ලාස්ටික්වල අණුක ව්‍යුහයට හානි පමුණුවයි. එමගින් ප්ලාස්ටික් මතුපිට අවපැහැ ගැන්වීම, වියළි වීම සහ කල් යත්ම ඉරිතැලීම් ඇතිවීම සිදුවේ.

• සෝඩියම් බයිකාබනෙට්වල (Sodium Bicarbonate) කාර්යභාරය: ආහාරවලින් පිටවන දුර්ගන්ධය බොහෝවිට කාබනික අම්ල නිසා ඇතිවේ. දුර්වල ක්ෂාරයක් වන සෝඩියම් බයිකාබනෙට් (baking soda) මගින් මෙම ආම්ලික සංයෝග උදාසීන (neutralize) කරයි. මද උණුසුම් ජලය ලීටරයකට සෝඩියම් බයිකාබනෙට් මේස හැඳි දෙකක් මිශ්‍ර කර සාදාගන්නා ද්‍රාවණය මගින් ප්ලාස්ටික්වලට හානියක් නොකර සුවඳ සහ පැල්ලම් ඉවත් කළ හැක.
• පෘෂ්ඨීය ආතතිය අඩු කිරීම: තදින් රැඳී ඇති තෙල් පැල්ලම් ඉවත් කිරීමට මෘදු, උදාසීන pH අගයක් සහිත දියර සබන් ස්වල්පයක් භාවිත කළ හැක. මෙය ජලයේ පෘෂ්ඨීය ආතතිය (surface tension) අඩු කරමින් තෙල් අංශු ඉවත් කිරීමට උපකාරී වේ.
• රසායනික ප්‍රතික්‍රියා වළක්වා ගැනීම: කිසිවිටෙකත් ඇමෝනියා අඩංගු පිරිසිදුකාරක භාවිත නොකරන්න. ශීතකරණයේ අභ්‍යන්තර ප්ලාස්ටික් හෝ රබර් කොටස් සමඟ ඇමෝනියා ප්‍රතික්‍රියා කිරීමෙන් ඒවායේ නම්‍යශීලීභාවය නැතිවී යයි. විශේෂයෙන්ම දොරේ ඇති චුම්බක මුද්‍රා පටි (magnetic gaskets) පිරිසිදු කිරීමට මෘදු සබන් ජලය පමණක් භාවිත කර, පසුව වියළි රෙදි කඩකින් පිස දැමිය යුතුය.

ගෑස් දහන පද්ධතිය සහ පිටුපස වාතාශ්‍රය නඩත්තු කිරීම

ශීතකරණයේ පිටුපස ඇති වාතාශ්‍රය සිදුරු සහ ගෑස් දහන කුටීරය (burner) පිරිසිදු කිරීමේදී යාන්ත්‍රික ක්‍රමවේදයන් පිළිබඳව දැඩි සේ සැලකිලිමත් විය යුතුය. කඳවුරු බැඳීමේදී වනාන්තරවලින් එකතු වන දූවිලි, මකුළු දැල් සහ කුඩා කෘමීන් ගෑස් දහන පද්ධතියේ රැඳී තිබිය හැක. මෙය නිසි පරිදි පිරිසිදු නොකිරීමෙන් ගෑස් දැල්ලෙහි කාර්යක්ෂමතාව අඩු වී කාබන් දැලි (soot) තැන්පත් වීම සිදුවේ.

මෙම කොටස පිරිසිදු කිරීම සඳහා කිසිසේත්ම දියර වර්ග භාවිත නොකරන්න. ලෝහ කොටස් මලකඩ කෑමෙන් වැළකීමට සහ විදුලි ජ්වලන පද්ධතිය (piezo ignition) ආරක්ෂා කර ගැනීමට වියළි ක්‍රම පමණක් භාවිත කළ යුතුය. කුඩා අතින් ක්‍රියා කරන බ්ලෝවර් යන්ත්‍රයක් හෝ සම්පීඩිත වායු ටින් එකක් (can of compressed air) භාවිතයෙන් දූවිලි පිසදැමීම වඩාත් සුදුසුය. ගෑස් විදින සියුම් කුහරය (burner jet nozzle) පිරිසිදු කිරීමට කිසිවිටෙකත් ලෝහමය කටු හෝ කම්බි භාවිත නොකරන්න. පිත්තලවලින් සාදා ඇති මෙම සිදුරේ අභ්‍යන්තර විෂ්කම්භය ඉතා සියුම් වන අතර, එය සුළු වශයෙන් හෝ විශාල වුවහොත් ගෑස් දහන අනුපාතය වෙනස් වී අසම්පූර්ණ දහනයක් සිදුවේ. එමගින් විෂ වායූන් පරිසරයට මුදා හැරීමේ අවදානමක් පවතී.

දිලීර සහ අච්චු (Mold) වර්ධනය වීම වැළැක්වීමේ තාක්ෂණය

ශීතකරණය පිරිසිදු කර අවසන් වූ පසු, එය ගබඩා කිරීමට පෙර සම්පූර්ණයෙන්ම වියළා ගැනීම අත්‍යවශ්‍ය වේ. සංවෘත අවකාශයක පවතින සුළු තෙතමනයක් වුවද, දිලීර බීජාණු (fungal spores) වර්ධනය වීමට කදිම පරිසරයක් නිර්මාණය කරයි. දිලීර මගින් නිපදවන මයිකොටොක්සින් (mycotoxins) ප්ලාස්ටික් මතුපිට සදාකාලිකව අවපැහැ ගැන්වීමට සහ නරක ගන්ධයන් ඇති කිරීමට හේතු වේ.

ශීතකරණය පිරිසිදු කිරීමෙන් පසු එහි දොර හෝ පියන සම්පූර්ණයෙන්ම විවෘත කර, සෘජු සූර්යාලෝකය නොවැටෙන, හොඳින් වාතාශ්‍රය ලැබෙන ස්ථානයක අවම වශයෙන් පැය 24ක් තබන්න. ගබඩා කර තැබීමේදී, පියන සම්පූර්ණයෙන්ම වසා නොදමා කුඩා පරතරයක් තැබීමට වගබලා ගන්න. මේ සඳහා කුඩා කාඩ්බෝඩ් කැබැල්ලක් හෝ රෙදි කඩක් පියන අතරට තැබිය හැක. එමගින් අභ්‍යන්තර වායු පීඩනය සහ ආර්ද්‍රතාවය බාහිර පරිසරය සමඟ සමතුලිතව පවතින අතර, දිලීර වර්ධනය වීම සම්පූර්ණයෙන්ම වැළකේ. අභ්‍යන්තරයේ ඉතිරි විය හැකි ආර්ද්‍රතාවය සහ අංශු මාත්‍ර ගන්ධයන් අවශෝෂණය කර ගැනීම සඳහා සක්‍රිය අඟුරු (activated charcoal) පැකට්ටුවක් හෝ සිලිකා ජෙල් (silica gel) පැකට්ටුවක් ශීතකරණය තුළ තැබීම කළ හැක.

නඩත්තු පිරික්සුම් ලැයිස්තුව

• ගෑස් සැපයුම විසන්ධි කර පද්ධතිය සම්පූර්ණයෙන්ම සිසිල් වීමට හැරීම.
• රසායනික ද්‍රාවක වෙනුවට සෝඩියම් බයිකාබනෙට් සහ මෘදු සබන් මිශ්‍රණය භාවිත කිරීම.
• ගෑස් දහන කුටීරය පිරිසිදු කිරීමට සම්පීඩිත වාතය පමණක් භාවිත කිරීම.
• රබර් මුද්‍රා පටි සබන් වතුරෙන් පිසදමා වියළිව තැබීම.
• ගබඩා කිරීමට පෙර අවම වශයෙන් පැය 24ක් පියන විවෘතව තබා වියළීම.