ඇඳුම් සඳහා වාෂ්ප උත්පාදක යන්ත්‍ර භාවිතය සහ දිලිසෙන ලප ඇති නොවන සේ මැදීමේ ක්‍රම

ඇඳුම් මැදීමේදී ඇතිවන දිලිසෙන ලප (shiny marks) මඟහරවා ගනිමින් රෙදිපිළිවල ස්වභාවික පෙනුම ආරක්ෂා කර ගැනීමට වාෂ්ප උත්පාදක යන්ත්‍ර (steam generators) භාවිත කරන නිවැරදි ක්‍රමවේදය සහ එහි පිටුපස ඇති භෞතික විද්‍යාත්මක පදනම මෙහිදී පැහැදිලි කෙරේ. සාම්ප්‍රදායික වියළි මැදීම මඟින් රෙදිවලට සිදුවන හානිය වළක්වා ගනිමින්, උසස් නිමාවක් ලබා ගැනීමට වාෂ්ප තාක්ෂණය උපකාරී වේ.

ඇඳුම් මත දිලිසෙන ලප ඇති වීමේ භෞතික විද්‍යාත්මක හේතුව

අයන් කිරීමේදී ඇඳුම්වල, විශේෂයෙන්ම තද පැහැති හෝ කෘතිම රෙදිවල දිලිසෙන ලප ඇති වීම පොදු ගැටලුවකි. මෙයට ප්‍රධානතම හේතුව වන්නේ අධික තාපය සහ අධික තෙරපුම (pressure) එකවර යෙදීමයි. රෙදිපිළි සෑදී ඇත්තේ සූක්ෂ්ම තන්තු (fibers) වලිනි. වියළි රත් වූ මතුපิตක් මඟින් මෙම තන්තු මත අධික බලයක් යොදන විට, තන්තු එකිනෙක තැලී පැතලි බවට පත් වේ. පැතලි වූ තන්තු මතුපිට මඟින් ආලෝකය ඒකාකාරී ලෙස පරාවර්තනය කරන අතර, මෙහි ප්‍රතිඵලයක් ලෙස ඇසට පෙනෙන අකර්මණ්‍ය දිලිසීමක් නිර්මාණය වේ. කෘතිම තන්තු වන පොලියෙස්ටර්, නයිලෝන් සහ ඇක්‍රිලික් වැනි ද්‍රව්‍ය තාප සංවේදී බහුඅවයවික (thermoplastic polymers) වේ. මෙම තන්තු සාදා ඇත්තේ දිගු අණුක දාම වලිනි. නිශ්චිත උෂ්ණත්වයකදී (glass transition temperature) මෙම අණුක දාම ලිහිල් වී නම්‍යශීලී වන අතර, ඉන්පසු සිසිල් වන විට ඒවා නැවතත් එකී හැඩයේම තද වේ. වියළි අයන් එකක තද පීඩනය සහ තාපය යෙදූ විට, මෙම ප්ලාස්ටික් තන්තු දියවී පැතලි හැඩයක් ගනී. සිසිල් වූ පසු ඒවා එම පැතලි හැඩයේම පවතින බැවින් රෙදිපිළිවල දිලිසෙන ස්වභාවයක් ඇති වේ.

වාෂ්ප උත්පාදක ක්‍රියාවලිය ක්‍රියා කරන්නේ කෙසේද?

වාෂ්ප උත්පාදක යන්ත්‍රයක ක්‍රියාකාරිත්වය පදනම් වී ඇත්තේ පීඩනය සහ ජල වාෂ්පවල අඩංගು තාප ශක්තිය මතය. වියළි අයන් එකකින් කෙරෙන තෙරපුම වෙනුවට, මෙහිදී අධි පීඩන ජල වාෂ්ප රෙදි තන්තු අතරට විනිවිද යයි. ජල වාෂ්ප මඟින් රෙදි තන්තු තුළ ඇති අණුක බන්ධන (hydrogen bonds) තාවකාලිකව ලිහිල් කරනු ලබයි. මෙමඟින් තන්තු නැවත නම්‍යශීලී වන අතර, කිසිදු අධික භෞතික තෙරපුමකින් තොරව රෙදිවල රැළි හැරීමට ඉඩ සලසයි. ජල වාෂ්ප අණු (H2O) ඉතා කුඩා වන අතර ඒවාට රෙදි තන්තු අතර ඇති කුඩාම සිදුරු තුළට පවා පහසුවෙන් ඇතුල් විය හැක. මෙම අණු තන්තු අතර ඇති අන්තර්-අණුක බන්ධන පාලනය කරමින්, තන්තුවල ඇති ස්වභාවික නම්‍යශීලී බව නැවත ලබා දෙයි. වියළි තාපය මඟින් තන්තු වියළා දැඩි කරන අතර, වාෂ්ප මඟින් තන්තු ප්‍රසාරණය කර ඒවායේ මුල් සශ්‍රීක ස්වභාවය (loft) ලබා දෙයි. එම නිසා, රෙදිපිළි මත යකඩ තහඩුව තද නොකර, වාෂ්ප පීඩනය පමණක් භාවිත කර මැදීමෙන් ඇඳුම්වල මෘදු බව සහ ස්වභාවික වයනය එලෙසම රැකගත හැක.

දිලිසීමකින් තොරව නිවැරදිව වාෂ්පයෙන් මැදීමේ ක්‍රමවේදය

• ඇඳුම කණපිට හරවා මැදීම: වඩාත් ආරක්ෂිතම උපක්‍රමය වන්නේ ඇඳුම් මැදීමට පෙර ඒවා කණපිට (inside out) හැරවීමයි. මෙවිට කිසියම් හෝ තන්තු තැලීමක් සිදු වුවහොත් එය සිදුවන්නේ ඇඳුමේ ඇතුළු පැත්තේ පමණක් වන අතර, පිටත මතුපිට ස්වභාවිකව පවතී.
• සෘජු ස්පර්ශයෙන් වැළකීම (Levitation): වාෂ්ප උත්පාදකයේ ඇති ප්‍රධාන වාසියක් වන්නේ රෙදි මත තදින් තෙරපීම අනවශ්‍ය වීමයි. යකඩ තහඩුව ඇඳුමේ සිට සෙන්ටිමීටර භාගයක් පමණ ඉහළින් තබා ගනිමින් වාෂ්පය පමණක් රෙදි හරහා යාමට සැලැස්වීමෙන් සියුම් රෙදි වර්ග ඉතා පහසුවෙන් මැදිය හැක.
• ආරක්ෂිත කපු රෙද්දක් භාවිතය (Pressing Cloth): සේද, ලොම් (wool) වැනි ඉතා සංවේදී රෙදිපිළි මැදීමේදී, ඇඳුම සහ වාෂ්ප තහඩුව අතරට තුනී, පිරිසිදු කපු රෙදි කැබැල්ලක් තැබීමෙන් සෘජු තාපය නිසා සිදුවන හානිය වළක්වා ගත හැක.
• උෂ්ණත්වය සහ වාෂ්ප ප්‍රමාණය ගැලපීම: සෑම රෙදි වර්ගයකටම ඔරොත්තු දෙන උෂ්ණත්ව සීමාවක් ඇත. කෘතිම රෙදි සඳහා අවම උෂ්ණත්වයක් සහ මධ්‍යස්ථ වාෂ්ප ප්‍රමාණයක්ද, හණ (linen) සහ කපු සඳහා ඉහළ වාෂ්ප ප්‍රමාණයක්ද භාවිත කළ යුතුය.

විවිධ තන්තු වර්ග සඳහා වන විශේෂ උපදෙස්

ලොම් (wool) වැනි සත්ව තන්තු ස්වභාවයෙන්ම ඉතා නම්‍යශීලී වන අතර ඒවා මත සෘජුව වියළි රත් වූ යකඩක් තැබීමෙන් තන්තු පිළිස්සීම හෝ ස්ථිරවම පැතලි වීම සිදුවේ. ලොම් රෙදි සඳහා සැමවිටම සිරස් අතට වාෂ්ප කිරීම (vertical steaming) වඩාත් සුදුසුය. සේද (silk) රෙදිපිළිවල තෙතමනය රඳවා ගැනීමේ හැකියාව ඉහළ බැවින්, අධික උෂ්ණත්වයකින් තොරව මෘදු වාෂ්ප පහරක් මඟින් ඒවායේ රැළි පහසුවෙන් ඉවත් කළ හැක. හණ (linen) රෙදිපිළි ඉතා ඝන වන බැවින්, ඒවා මැදීමේදී ප්‍රමාණවත් තෙතමනයක් සහිත ඉහළ පීඩන වාෂ්පයක් භාවිත කිරීමෙන් තන්තු නැවත සකස් කරගත හැකි අතර, මෙහිදීද අධික ලෙස තෙරපීමෙන් වැළකී සිටීම වැදගත්ය.

වාෂ්ප උත්පාදක යන්ත්‍රයක දිගුකාලීන නඩත්තුව

වාෂ්ප නිසි පරිදි සහ පීඩනයකින් යුතුව නිකුත් වීමට නම් උපකරණයේ ක්‍රියාකාරිත්වය උපරිම මට්ටමක පැවතිය යුතුය. ජලයේ ඇති ඛනිජ ලවණ (calcium carbonate) යන්ත්‍රය තුළ තැන්පත් වීම නිසා වාෂ්ප සිදුරු අවහිර විය හැක. මෙලෙස අවහිර වූ විට වාෂ්ප පීඩනය අඩු වන අතර, එමඟින් අපිරිසිදු ජල බිංදු ඇඳුම් මතට වැටී පැල්ලම් ඇති විය හැක. එබැවින් නිතිපතා ඛනිජ ලවණ ඉවත් කිරීමේ (descaling) ක්‍රියාවලිය සිදු කිරීම අත්‍යවශ්‍ය වේ. මේ සඳහා රසායනික ද්‍රව්‍ය වෙනුවට නිෂ්පාදකයා නිර්දේශ කරන ක්‍රමවේද අනුගමනය කිරීම වැදගත්ය.