ඉස්තිරික්කයේ යට තහඩුව (soleplate) මත එකතු වන පිළිස්සුණු කෙඳි සහ ඛනිජ ලවණ තැන්පතු ඉවත් කිරීමේදී එහි සියුම් ආරක්ෂිත ආලේපනය සීරීමෙන් ආරක්ෂා කර ගැනීම අත්‍යවශ්‍ය වේ. නිවැරදි රසායනික හා තාප ක්‍රියාවලීන් භාවිතයෙන්, ද්‍රව්‍ය විද්‍යාවේ මූලධර්මවලට අනුව, සීරීමකින් තොරව මෙම මතුපිට නැවත මුල් තත්ත්වයට පත් කරගත හැකිය.
යට තහඩුව මත අපද්‍රව්‍ය බැඳීමේ රසායන විද්‍යාව
ඇඳුම් මැදීමේදී සිදුවන අධික තාපය හේතුවෙන් කෘතිම රෙදිවල (synthetic fabrics) අඩංගු පොලියෙස්ටර් හෝ නයිලෝන් වැනි පොලිමර් කෙඳි ඒවායේ ද්‍රවාංකය කරා ළඟා වේ. මෙහිදී සිදුවන අර්ධ ද්‍රවීම නිසා මෙම ප්ලාස්ටික් අණු ඉස්තිරික්කයේ ලෝහ හෝ සෙරමික් තහඩුව සමඟ ශක්තිමත් යාන්ත්‍රික බන්ධනයක් සාදයි. මීට අමතරව, කරාම ජලයේ අඩංගු කැල්සියම් සහ මැග්නීසියම් අයන වාෂ්පීකරණය වීමේදී කැල්සියම් කාබනේට් (calcium carbonate) ලෙස යට තහඩුවේ සහ වාෂ්ප සිදුරු තුළ තැන්පත් වේ. මෙම තැන්පතු සූරා ඉවත් කිරීමට පිහි හෝ ලෝහමය ස්ක්‍රබර් භාවිත කිරීමෙන් සෙරමික් (ceramic) හෝ ටෙෆ්ලෝන් (teflon) වැනි සංයුක්ත ආලේපන සදහටම සීරීම්වලට ලක් වී විනාශ විය හැකිය. එබැවින්, යාන්ත්‍රික බලය වෙනුවට රසායනික ද්‍රාව්‍යතාවය සහ උෂ්ණත්ව වෙනස්වීම් භාවිත කරමින් මේවා ඉවත් කළ යුතුය.
දුර්වල අම්ල භාවිතයෙන් ලවණ තැන්පතු දියකර හැරීමේ ක්‍රමවේදය
සුදු විනාකිරිවල අඩංගු දුර්වල ඇසිටික් අම්ලය (acetic acid) කැල්සියම් කාබනේට් තැන්පතු සමඟ ප්‍රතික්‍රියා කර ඒවා දියවන කැල්සියම් ඇසිටේට් සහ කාබන් ඩයොක්සයිඩ් බවට පත් කරයි. මෙම ක්‍රියාවලිය වඩාත් කාර්යක්ෂමව සිදු කරන්නේ කෙසේදැයි දැන් බලමු:
- ප්‍රථමයෙන් ඉස්තිරික්කය මඳක් රත් කර ක්‍රියා විරහිත කරන්න. එහි උෂ්ණත්වය සෙල්සියස් අංශක 40 සිට 50 දක්වා සීමාවක පැවතීම රසායනික ප්‍රතික්‍රියාවේ වේගය සහ කාර්යක්ෂමතාව ඉහළ නැංවීමට උපකාරී වේ.
- ඝනකම් කපු රෙදි කැබැල්ලක් ගෙන එය සුදු විනාකිරිවලින් හොඳින් පොඟවා ගන්න. කිසිවිටකත් කෘතිම රෙදි මේ සඳහා භාවිත නොකරන්න.
- රත් වූ ඉස්තිරික්කයේ යට තහඩුව මෙම තෙත් රෙදි කැබැල්ල මත තබා විනාඩි 15ක් පමණ නිශ්චලව තබන්න. මෙහිදී අම්ලය මඟින් බැඳී ඇති අපද්‍රව්‍යවල බන්ධන ලිහිල් කරනු ලබයි.
- නියමිත වේලාවට පසු, මෘදු මයික්‍රෝෆයිබර් (microfiber) රෙදි කැබැල්ලක් භාවිතයෙන් මෘදුව පිසදා අපද්‍රව්‍ය සම්පූර්ණයෙන්ම ඉවත් කරන්න. මයික්‍රෝෆයිබර්වල ඇති සියුම් කෙඳි මඟින් මතුපිට සිරීමකින් තොරව ඉතිරි වූ අපද්‍රව්‍ය කොටස් තමා වෙත ඇද ගනී.
සෝඩියම් බයිකාබනේට් භාවිතයෙන් සියුම්ව ඔප දැමීම
සෝඩියම් බයිකාබනේට් (sodium bicarbonate) හෙවත් බේකින් සෝඩා යනු ක්ෂාරීය ගුණයක් සහිත සියුම් ස්ඵටිකරූපී ද්‍රව්‍යයකි. මෝස් පරිමාණයට (Mohs scale) අනුව මෙහි තද බව ඉතා අවම වන අතර, එය සෙරමික්, ක්‍රෝමියම් හෝ මල නොබැඳෙන වානේ තහඩුවල තද බවට වඩා බෙහෙවින් අඩුය. එම නිසා, එය මතුපිට සීරීමකින් තොරව සියුම් සීරීම්කාරකයක් (abrasive) ලෙස ක්‍රියා කරයි.
මෙම පිරිසිදු කිරීම් සිදු කිරීම සඳහා බේකින් සෝඩා කොටස් දෙකකට ජලය එක් කොට ඝන පේස්ට් එකක් සාදා ගන්න. ඉස්තිරික්කය සම්පූර්ණයෙන්ම සිසිල් වී ඇති බව තහවුරු කර ගැනීමෙන් පසු, මෙම පේස්ට් එක යට තහඩුවේ පිලිස්සුණු කොටස් මත තවරන්න. ඉන්පසු මෘදු කපු රෙදි කඩකින් ඉතා සැහැල්ලුවෙන් වටකුරු චලන (circular motions) ඔස්සේ අතුල්ලන්න. අධික ලෙස පීඩනය යෙදීමෙන් වළකින්න. පිරිසිදු කිරීමෙන් පසු, තෙත් රෙදි කඩකින් යට තහඩුව සම්පූර්ණයෙන්ම පිසදා සිදුරු තුළ බේකින් සෝඩා ඉතිරි නොවන සේ පිරිසිදු කරන්න.
ආලේපන වර්ග සහ ඒවායේ ද්‍රව්‍යමය ලක්ෂණ
ඉස්තිරික්කවල යට thahadu විවිධ ද්‍රව්‍යවලින් නිපදවා ඇත. සෙරමික් ආලේපන (ceramic coatings) ඉතා සිනිඳු වන අතර තාපය ඒකාකාරව බෙදා හරියි. නමුත් ඒවා බිඳෙනසුලු බැවින් තද පහරවල් හෝ සීරීම්වලට ඔරොත්තු දීමේ හැකියාව අඩුය. ටෙෆ්ලෝන් හෝ නොඇලෙන (non-stick) ආලේපන රෙදි පිළිස්සීම වළක්වන නමුත් ඉතා පහසුවෙන් සීරීමට ලක් විය හැකිය. අනෙක් අතට, මල නොබැඳෙන වානේ (stainless steel) තහඩු වඩාත් ශක්තිමත් වුවද ඒවා මත ලවණ බැඳීමේ ප්‍රවණතාව වැඩිය. මේ නිසා ඔබේ ඉස්තිරික්කයේ ඇති ආලේපන වර්ගය හඳුනාගෙන, ඒ සඳහා වඩාත්ම මෘදු පිරිසිදු කිරීමේ ක්‍රමය තෝරාගත යුතුය. උදාහරණයක් ලෙස, ටෙෆ්ලෝන් ආලේපන සඳහා බේකින් සෝඩා භාවිතයේදී ඉතාමත් මෘදු පීඩනයක් පමණක් යෙදිය යුතුය.
වාෂ්ප සිදුරු නඩත්තුව සහ අවහිරතා ඉවත් කිරීම
යට තහඩුවේ මතුපිට පමණක් නොව වාෂ්ප පිටවන සිදුරු ද පිරිසිදු කිරීම අත්‍යවශ්‍ය වේ. සිදුරු තුළ අවහිර වී ඇති ලවණ ඉවත් කිරීමට කිසිවිටකත් කූරු, අල්පෙනෙති හෝ වෙනත් ලෝහමය ද්‍රව්‍ය ඇතුළු නොකරන්න. එමඟින් ඇතුළත ඇති ආරක්ෂිත ස්ථරය සීරී ලෝහය නිරාවරණය වීමෙන් මලකඩ කෑමට පටන් ගත හැකිය.
- ඉස්තිරික්කයේ ජල ටැංකියට පිරිසිදු කළ ජලය (distilled water) පමණක් පුරවන්න. කිසිවිටකත් සුවඳ විලවුන් හෝ රසායනික ද්‍රව්‍ය මිශ්‍ර නොකරන්න.
- උපාංගය උපරිම තාප මට්ටමට රත් කර වාෂ්ප මුදාහැරීමේ බොත්තම කිහිප වරක් තද කරන්න. මෙමඟින් ඇතිවන ඉහළ පීඩනය නිසා සිදුරු තුළ රැඳී ඇති ඛනිජ කොටස් ස්වයංක්‍රීයව පිටතට තල්ලු වේ.
- පිරිසිදු කිරීම අවසානයේදී වියළි කපු රෙදි කැබැල්ලක් මතින් ඉස්තිරික්කය කිහිප වරක් යවා යට තහඩුව වියළා ගන්න.
යට තහඩුව සීරීම්වලින් ආරක්ෂා කර ගැනීමේ දිගුකාලීන පියවර
නිරන්තරයෙන් දැඩි පිරිසිදු කිරීම් සිදු කිරීම වළක්වා ගැනීමට නම් දෛනික භාවිතයේදී සැලකිලිමත් විය යුතුය. විශේෂයෙන්ම ඇඳුම්වල ඇති ලෝහමය සිපර් (zippers), බොත්තම්, රිවට් හෝ ඝන මුද්‍රිත රටා මතින් කෙලින්ම ඉස්තිරික්කය ධාවනය කිරීමෙන් වළකින්න. එවැනි ඇඳුම් මැදීමේදී ඒවා කණපිට හරවා මැදීම හෝ ඒ මත සිහින් කපු රෙදි කැබැල්ලක් ආරක්ෂිත ස්ථරයක් ලෙස යෙදීම සුදුසුය. එසේම, සෑම භාවිතයකින්ම පසු ඉස්තිරික්කය නිවා දැමූ වහාම මඳක් රත් වී තිබියදීම තෙත් මෘදු රෙදි කඩකින් පිසදැමීමෙන් අපද්‍රව්‍ය තට්ටු ලෙස බැඳීම වළක්වා ගත හැකිය.
