පලතුරු සහ බිම්මල් විජලනය කිරීමේදී ඒවායේ අඩංගු ස්වාභාවික සීනි සහ ප්‍රෝටීන වියළන යන්ත්‍රයේ ප්ලාස්ටික් තැටි මත තදින් ඇලී පවතී. මෙම ඇලෙන සුළු කොටස් ප්ලාස්ටික් පෘෂ්ඨයට හානි නොකර පහසුවෙන් ඉවත් කරගන්නා ආකාරය පිළිබඳ විද්‍යාත්මක ක්‍රමවේද මෙහි දැක්වේ.
ඇලෙන සුළු ස්වභාවය පිටුපස ඇති විද්‍යාව
පලතුරුවල අඩංගු ෆෲක්ටෝස් සහ ග්ලූකෝස් වැනි සීනි වර්ග තාපයට ලක් වූ විට ජලය වාෂ්ප වී ඝන, ඇලෙන සුළු ස්තරයක් බවට පත්වේ. මෙය රසායනිකව කාර්මලීකරණය (caramelization) ලෙස හඳුන්වන අතර, එමඟින් ප්ලාස්ටික් මතුපිට ශක්තිමත් බන්ධන සාදයි. ප්ලාස්ටික් (ABS හෝ PP) යනු ජලභීතික (hydrophobic) ද්‍රව්‍යයක් වුවද, මෙම සාන්ද්‍ර සීනි ද්‍රාවණ ප්ලාස්ටික් පෘෂ්ඨයේ ඇති ක්ෂුද්‍ර සිදුරු තුළට කාන්දු වී තදින් ඇලී පවතී. එම නිසා, මේවා ඉවත් කිරීමට සීරීම වෙනුවට රසායනික බන්ධන ලිහිල් කිරීමේ ක්‍රමවේද භාවිත කළ යුතුය.
මෘදු උණුසුම් ජලයෙන් නැවත සජලනය කිරීම
ඇලෙන සුළු කොටස් ඉවත් කිරීමේ පළමු පියවර වන්නේ වියළි අපද්‍රව්‍ය නැවත සජලනය (rehydration) කිරීමයි. වියළි තත්ත්වයේදී සීරීමට ලක් කිරීමෙන් ප්ලාස්ටික් මතුපිට සීරීම් ඇති වන අතර, ඊළඟ වතාවේදී ආහාර තවත් තදින් ඇලීමට එය හේතු වේ. මේ සඳහා සෙල්සියස් අංශක 40 ත් 50 ත් අතර මඳ උණුසුම් ජලය භාවිත කළ යුතුය. ඉතා අධික උණුසුම් ජලය භාවිත කිරීමෙන් ප්ලාස්ටික් තැටි ඇදවීම හෝ හැඩය වෙනස් වීම සිදුවිය හැක. තැටි විනාඩි 20-30 අතර කාලයක් මඳ උණුසුම් ජලයේ ගිල්වා තැබීමෙන්, වියළී ඇති සීනි නැවත ජලයේ දිය වී තැටියෙන් වෙන් වීම ආරම්භ වේ.
කාර්යක්ෂම පිරිසිදුකාරක සහ රසායනික ක්‍රියාවලිය
කාර්මික පිරිසිදුකාරක වෙනුවට නිවසේ ඇති සරල රසායනික ද්‍රව්‍ය කිහිපයක් භාවිතයෙන් මෙම ඇලෙන සුළු ස්තරය පහසුවෙන් ඉවත් කළ හැකිය:
- සිට්‍රික් ඇසිඩ් (Citric Acid): පලතුරුවල ඇති පෙක්ටීන් සහ සීනි සංයෝග බිඳ දැමීම සඳහා ආම්ලික පරිසරයක් අවශ්‍ය වේ. උණුසුම් ජලය ලීටරයකට සිට්‍රික් ඇසිඩ් කුඩු මේස හැඳි දෙකක් මිශ්‍ර කර සාදාගන්නා ද්‍රාවණය මඟින් මෙම කාබනික බන්ධන වේගයෙන් දිය කර හරියි.
- සෝඩියම් බයිකාබනේට් (Baking Soda): බිම්මල්වල ඇති ප්‍රෝටීනමය අපද්‍රව්‍ය ඉවත් කිරීමට ක්ෂාරීය ගුණයක් සහිත බේකින් සෝඩා පේස්ට් එකක් වඩාත් සුදුසුය. බේකින් සෝඩා ජලය ස්වල්පයක් සමඟ මිශ්‍ර කර ඇලී ඇති ස්ථානවල ආලේප කිරීමෙන් අපද්‍රව්‍ය පහසුවෙන් ලිහිල් වේ.
- පෘෂ්ඨීය ක්‍රියාකාරී ද්‍රව්‍ය (Surfactants): මෘදු පිඟන් සෝදන දියරයක් භාවිත කිරීමෙන් ජලයේ පෘෂ්ඨික ආතතිය අඩු වන අතර, එමඟින් ජල අණුවලට සීනි ස්තරය අතරට කාන්දු වී එය ඉවත් කිරීම පහසු කරයි.
යාන්ත්‍රිකව පිරිසිදු කිරීමේ නිවැරදි ක්‍රමවේදය
තැටි සීරීමෙන් තොරව පිරිසිදු කිරීම සඳහා සුදුසුම මෙවලම වන්නේ මෘදු නයිලෝන් බුරුසුවක් හෝ මයික්‍රෝෆයිබර් රෙදි කඩකි. කම්බි දැල් හෝ රළු ස්පන්ජ් භාවිත කිරීමෙන් ප්ලාස්ටික් මතුපිට සීරීමට ලක් වේ. තැටි ජලයේ පොඟවා ගැනීමෙන් පසු, මෘදු බුරුසුවක් වෘත්තාකාර චලිතයකින් (circular motion) හසුරුවමින් සිදුරු අතර ඇති අපද්‍රව්‍ය ඉවත් කරන්න. විශේෂයෙන්ම වියළන තැටිවල ඇති කුඩා දැල් සිදුරු පිරිසිදු කිරීමට පැරණි මෘදු දත් බුරුසුවක් ඉතා යෝග්‍ය වේ. පිරිසිදු කිරීමෙන් පසු සබන් ඉතිරි නොවන සේ ගලා යන පිරිසිදු ජලයෙන් හොඳින් සෝදා හරින්න. පිරිසිදු කළ තැටි මයික්‍රෝෆයිබර් රෙදි කඩකින් තෙතමනය පිසදමා, සම්පූර්ණයෙන්ම වියළෙන්නට හරින්න.
අනාගතයේදී ඇලීම වැළැක්වීමේ උපක්‍රම
පිරිසිදු කිරීම පහසු කරගැනීම සඳහා වියළීමට පෙර පියවර කිහිපයක් අනුගමනය කළ හැකිය. පලතුරු තැටි මත තැබීමට පෙර, ආහාරයට ගත හැකි උදාසීන තෙල් වර්ගයක් ඉතා තුනී ස්ථරයක් ලෙස තැටිවල ආලේප කළ හැක. එමඟින් සීනි ප්ලාස්ටික් සමඟ සෘජුව බන්ධන සෑදීම වළක්වයි. එසේම, නැවත භාවිත කළ හැකි නොඇලෙන සුළු සිලිකන් දැල් (silicone mesh sheets) භාවිත කිරීම තවත් විශිෂ්ට විසඳුමකි. මෙය වියළන යන්ත්‍රයේ තැටි පිරිසිදුව තබා ගැනීමට මෙන්ම ආහාර පහසුවෙන් ගලවා ගැනීමට උපකාරී වේ.
