රැහැන් රහිත කිරි බෝතල් උණුසුම්කරණයක් නිවැරදිව පිරිසිදු කිරීම මඟින් එහි සනීපාරක්ෂාව රැකෙනවා පමණක් නොව, උපාංගයේ ආයු කාලයද සැලකිය යුතු ලෙස දීර්ඝ වේ. ඉලෙක්ට්රොනික පද්ධතිවලට හානි නොකර, කිරි ප්රෝටීන සහ දෙහි සීරීම් (limescale) ඉවත් කිරීම සඳහා භෞතික විද්යාත්මක හා රසායනික මූලධර්ම භාවිත කළ යුතුය.
කිරි අපද්රව්ය සහ දෙහි සීරීම් තැන්පත් වීමේ විද්යාත්මක පසුබිම
කිරි බෝතල් උණුසුම්කරණයක නිරන්තරයෙන්ම කිරි සහ ජලය රත් කිරීම සිදු වේ. මෙහිදී ක්රියාවලි දෙකක් එකවර සිදුවේ. පළමුවැන්න නම්, ජලයේ ඇති කැල්සියම් (Ca2+) සහ මැග්නීසියම් (Mg2+) අයන තාපය හමුවේ කැල්සියම් කාබනේට් ලෙස පතුලේ තැන්පත් වීමයි. මෙය අප සාමාන්යයෙන් දෙහි සීරීම් හෝ පරිමාණ තැන්පතු (scale) ලෙස හඳුන්වයි. මෙම තැන්පතු තාප සන්නායකතාවය අඩු කරන බැවින් උපාංගය රත් වීමට වැඩි කාලයක් හා ශක්තියක් වැය වේ.
දෙවැන්න නම්, කිරිවල අඩංගු ප්රෝටීන (විශේෂයෙන් කේසීන් - casein) සහ මේද තාපය නිසා විකෘති වී (denaturation) ලෝහමය මතුපිට මත දැඩි ලෙස ඇලීමයි. මෙම කාබනික තැන්පතු ක්ෂුද්ර ජීවීන්ගේ වර්ධනයට කදිම පරිසරයක් නිර්මාණය කරයි. එබැවින්, මෙම වර්ග දෙකේම තැන්පතු ක්රමවත් රසායනික ක්රියාවලියක් මඟින් ඉවත් කළ යුතුය.
රැහැන් රහිත උපාංග සේදීමේදී ගත යුතු ආරක්ෂිත පියවර
රැහැන් රහිත උපාංගවල පතුලේ ලිතියම්-අයන බැටරි සහ සංවේදී පරිපථ පුවරු (PCB) අඩංගු වේ. එබැවින් මෙම උපාංග කිසිසේත්ම ජලයේ ගිල්වීම හෝ ගලා යන නළ ජලයට ඇල්ලීම නොකළ යුතුය. ජලය ඇතුළු වීමෙන් සිදුවන හානි වළක්වා ගැනීමට පහත පියවර අනුගමනය කරන්න:
- පිරිසිදු කිරීමට පෙර සැමවිටම උපාංගය ක්රියා විරහිත කර, එහි උෂ්ණත්වය සාමාන්ය මට්ටමට පත්වන තෙක් සිසිල් වීමට හරින්න.
- විදුලි සම්බන්ධතා ඇති ස්ථාන (charging ports) ආරක්ෂිත පියනකින් වසා ඇති බව තහවුරු කරගන්න.
- උපාංගයේ පිටත පෘෂ්ඨය පිරිසිදු කිරීම සඳහා තෙත් කරන ලද මෘදු මයික්රෝෆයිබර් (microfiber) රෙදි කඩක් පමණක් භාවිතා කරන්න.
දෙහි සීරීම් ඉවත් කිරීමේ නිවැරදි රසායනික ක්රමය (Descaling)
දෙහි සීරීම් යනු ක්ෂාරීය ද්රව්යයකි. එබැවින් එය දියකර හැරීම සඳහා මෘදු අම්ලයක් භාවිතා කළ යුතුය. මේ සඳහා වඩාත්ම සුදුසු සහ ආරක්ෂිතම ද්රව්යය වන්නේ සිට්රික් ඇසිඩ් (citric acid) ය. විනාකිරි (acetic acid) ද භාවිතා කළ හැකි වුවද, එහි ඇති තද ගන්ධය සහ සමහර සිලිකන් මුද්රා (silicone gaskets) වලට හානි කිරීමේ හැකියාව නිසා සිට්රික් ඇසිඩ් වඩාත් නිර්දේශ කෙරේ. බොහෝ උපාංගවල තාපන තහඩුව සෑදී ඇත්තේ නොබැඳෙන සුදු යකඩ (stainless steel) වලිනි. මෙම ලෝහය විඛාදනයට (corrosion) ඔරොත්තු දෙන නමුත් අම්ල සාන්ද්රණය වැඩි වුවහොත් මතුපිට සීරීම් හෝ සිදුරු ඇති විය හැක. එබැවින් නිවැරදි සාන්ද්රණය භාවිතා කිරීම අත්යවශ්ය වේ.
පිරිසිදු කිරීමේ පියවර:
- සිට්රික් ඇසිඩ් කුඩු තේ හැන්දක් උණුසුම් ජලය මිලිලීටර් 100ක දියකර ද්රාවණයක් සාදා ගන්න.
- මෙම ද්රාවණය උණුසුම්කරණයේ රත් වන කුටීරය (heating chamber) තුළට වත් කරන්න. උපාංගයේ උපරිම සීමාව ඉක්මවා නොයෑමට වගබලා ගන්න.
- විනාඩි 15-20ක් පමණ ද්රාවණය ක්රියාත්මක වීමට හරින්න. අම්ලය විසින් කැල්සියම් කාබනේට් දියකර රසායනිකව උදාසීන කරයි.
- අනතුරුව ද්රාවණය ඉවත් කර, මෘදු ස්පොන්ජ් කැබැල්ලකින් පිසදමා, පිරිසිදු ජලයෙන් තෙත් කළ රෙදි කඩකින් කිහිප වරක් පිසදමන්න.
කිරි ප්රෝටීන සහ මේද ඉවත් කිරීමේ තාක්ෂණය
කිරි මේද සාමාන්ය ජලයෙන් පමණක් ඉවත් කළ නොහැක. ඒ සඳහා පෘෂ්ඨීය ආතතිය අඩු කරන සහ ලිපිඩ දිය කරන පෘෂ්ඨීය ක්රියාකාරී ද්රව්ය (surfactants) අඩංගු මෘදු ද්රව සබන් වර්ගයක් අවශ්ය වේ. කිරි ප්රෝටීන ඉවත් කිරීම සඳහා රළු බුරුසු හෝ ලෝහමය සීරීම් උපකරණ කිසිසේත්ම භාවිතා නොකළ යුතුය. එමඟින් තාපන තහඩුවේ ඇති ආරක්ෂිත ආලේපනය (protective coating) සීරීමට ලක්විය හැක.
මෙම ක්රියාවලිය සඳහා මුලින්ම ඇල්මැරුණු ජලය ස්වල්පයකට මෘදු සබන් බින්දුවක් එක් කර පෙණ සාදා ගන්න. මෘදු සිලිකන් බුරුසුවක් හෝ මෘදු ස්පොන්ජ් එකක් භාවිතයෙන් රවුම් චලිත ඔස්සේ (circular motion) පතුල පිරිසිදු කරන්න. ඉන්පසු තෙත් රෙදි කඩකින් සබන් පෙණ සම්පූර්ණයෙන්ම පිසදමා ඉවත් කරන්න.
නඩත්තු චක්රය සහ ගබඩා කිරීමේ වැදගත්කම
උපාංගයේ කාර්යක්ෂමතාවය උපරිමව පවත්වා ගැනීමට නිසි කාලසටහනකට අනුව නඩත්තු කටයුතු සිදු කළ යුතුය. එක් එක් භාවිතයෙන් පසු ඉතිරි වන ජලය වහාම ඉවත් කර වියළි රෙදි කඩකින් පිසදැමීම දෛනිකව කළ යුතුය. සතිපතා හෝ දින දහයකට වරක් සිට්රික් ඇසිඩ් භාවිතයෙන් ගැඹුරු පිරිසිදු කිරීමක් සිදු කිරීම අනිවාර්ය වේ. විශේෂයෙන් තද ජලය (hard water) පවතින ප්රදේශවල මෙම කාල පරතරය තවත් කෙටි විය යුතුය.
නැවත එකලස් කිරීමට හෝ ගබඩා කිරීමට පෙර උපාංගය සම්පූර්ණයෙන්ම වියළා ගැනීම අත්යවශ්ය වේ. කුටීරය තුළ ඉතිරි වන සුළු තෙතමනයක් වුවද බැක්ටීරියා සහ දිලීර වර්ධනය වීමට මඟ පාදයි. පිරිසිදු කිරීමෙන් පසු වියළි, පිරිසිදු මයික්රෝෆයිබර් රෙදි කඩකින් උපාංගය පිසදමා, හොඳින් වාතාශ්රය ලැබෙන ස්ථානයක උඩුයටිකුරු කර තබා වියළෙන්නට හරින්න. සෘජු සූර්යාලෝකයට හෝ අධික තාපයට නිරාවරණය කිරීමෙන් වළකින්න.