මස් සහ එළවළු ඇඹරීමෙන් පසු යන්ත්රය තුළ ඉතිරි වන මේදය, තන්තු සහ ප්රෝටීන කොටස් ක්ෂුද්ර ජීවීන්ගේ වර්ධනයට කදිම පරිසරයක් නිර්මාණය කරන බැවින්, ඒවා නිවැරදි විද්යාත්මක ක්රමවේදයකට අනුව වහාම පිරිසිදු කිරීම සනීපාරක්ෂාව සහ උපකරණයේ කල්පැවැත්ම සඳහා අත්යවශ්ය වේ. මෙම උපකරණ පිරිසිදු කිරීම සඳහා ද්රව්යමය විද්යාව සහ රසායනික ප්රතික්රියා පිළිබඳ මූලික අවබෝධයක් ඇතිව කටයුතු කිරීමෙන් ලෝහ කොටස් විනාශ වීම වළක්වා ගත හැකිය.
ප්රෝටීන සහ මේද ඉවත් කිරීමේ රසායනික ක්රියාවලිය
මස් අඹරන යන්ත්රයක් පිරිසිදු කිරීමේදී මුහුණ දීමට සිදුවන ප්රධානතම අභියෝගය වන්නේ සත්ව මේද (lipids) සහ ප්රෝටීන කොටස් ය. ප්රෝටීන් අංශු උණු වතුරට නිරාවරණය වූ විට ඒවා තාප කැටි ගැසීමට (thermal coagulation) ලක් වී ලෝහ මතුපිට තදින් ඇලී පවතී. එම නිසා, පිරිසිදු කිරීමේ පළමු පියවර විය යුත්තේ සාමාන්ය සිසිල් ජලයෙන් යන්ත්රයේ කොටස් සේදීමයි. සිසිල් ජලය මඟින් ප්රෝටීන කොටස් දිය වී පහසුවෙන් ඉවත් වන අතර ඒවා ලෝහ මතුපිට තද වීම වළක්වයි.
මීළඟට, සත්ව මේද ඉවත් කිරීම සඳහා සර්ෆැක්ටන්ට් (surfactants) අඩංගු මෘදු පිඟන් සෝදන දියරයක් සහ උණුසුම් ජලය (සෙල්සියස් අංශක 50-60 පමණ) භාවිතා කළ යුතුය. සර්ෆැක්ටන්ට් අණු වලට ජලභීතික (hydrophobic) සහ ජලකාමී (hydrophilic) අන්ත දෙකක් පවතී. ජලභීතික අන්තය තෙල් අණු සමඟ බන්ධනය වන අතර, ජලකාමී අන්තය ජල අණු සමඟ බැඳේ. මෙම ක්රියාවලිය (emulsification) මඟින් තෙල් සහ මේද ලෝහ මතුපිටින් ඉවත් කර ජලය සමඟ මිශ්ර වී පහසුවෙන් ගසාගෙන යාමට සලස්වයි.
වියළි පාන් භාවිතයෙන් යාන්ත්රිකව පිරිසිදු කිරීමේ උපක්රමය
යන්ත්රය ගැලවීමට පෙර, එහි අභ්යන්තරයේ රැඳී ඇති මස් සහ එළවළු තන්තු ඉවත් කිරීම සඳහා සරල භෞතික විද්යාත්මක උපක්රමයක් භාවිතා කළ හැකිය. ඒ සඳහා වියළි පාන් කැබැල්ලක් හෝ රතිඤ්ඤා කැබැල්ලක් යන්ත්රය තුළට දමා ඇඹරීම සිදු කරනු ලැබේ. වියළි පාන් වල ඇති සිදුරු සහිත පිෂ්ඨය ව්යුහය (porous starch structure) ස්පොන්ජ් එකක් මෙන් ක්රියා කරමින් අභ්යන්තරයේ ඇති තෙල් අවශෝෂණය කරයි.
මෙමඟින් ලෝහ බිත්ති, ඉස්කුරුප්පු දණ්ඩ සහ තල (blades) අතර රැඳී ඇති තෙල් තැන්පතු අවශෝෂණය කර ගන්නා අතර, ඉතිරි වී ඇති කුඩා මස් කැබලි ද ඉදිරියට තල්ලු කර ඉවත් කරයි. මෙම පියවර මඟින් පසුව සිදු කරන සේදීමේ ක්රියාවලිය වඩාත් පහසු සහ වේගවත් කරනවා මෙන්ම සබන් සහ ජලය භාවිතය ද අවම කරයි.
එළවළු තන්තු සහ පෙක්ටීන් ඉවත් කිරීමේ තාක්ෂණය
මස් වලට අමතරව එළවළු වර්ග (උදාහරණයක් ලෙස අල, කැරට් හෝ ලූණු) ඇඹරූ විට, යන්ත්රය තුළ සෙලියුලෝස් (cellulose) තන්තු සහ පෙක්ටීන් (pectin) අඩංගු ඇලෙන සුළු ද්රව්ය රැඳී පවතී. පෙක්ටීන් යනු වියළි වූ විට ඉතා තද මැලියම් වැනි ස්ථරයක් සාදන ස්වාභාවික බහුඅවයවයකි (polymer). මෙම ද්රව්ය ඉවත් කිරීමට සරලව ජලයෙන් සේදීම පමණක් ප්රමාණවත් නොවේ.
මෙහිදී නයිලෝන් බුරුසුවක් (nylon brush) භාවිතයෙන් යාන්ත්රිකව අතුල්ලමින් පිරිසිදු කිරීම අත්යවශ්ය වේ. කිසිවිටකත් ලෝහමය කම්බි කූරු (steel wool) භාවිතා නොකළ යුතුය. මන්ද, එමඟින් තල වල (blades) ඇති සූක්ෂම කැපුම් දාර (micro-edges) අඳුරු වී යන අතර ලෝහ මතුපිට සීරීම් ඇති වී මලකඩ කෑමේ ප්රවණතාව වැඩි වේ. උණුසුම් ජලය සමඟ මෘදු ක්ෂාරීය නොවන සේදුම්කාරකයක් භාවිතය මඟින් පෙක්ටීන් බන්ධන ලිහිල් කර පහසුවෙන් ඉවත් කරගත හැක.
ලෝහ වර්ග සහ මලකඩ කෑම වැළැක්වීමේ විද්යාව
බොහෝ සාම්ප්රදායික මස් අඹරන යන්ත්ර සාදා ඇත්තේ වාත්තු යකඩ (cast iron) හෝ ඇලුමිනියම් මිශ්ර ලෝහ වලිනි. නවීන යන්ත්ර සඳහා මල නොබැඳෙන වානේ (stainless steel) භාවිතා වේ. වාත්තු යකඩ යන්ත්ර ජලය සහ වාතයේ ඇති ඔක්සිජන් සමඟ ඉතා ඉක්මනින් ප්රතික්රියා කර අයන් ඔක්සයිඩ් (iron oxide) හෙවත් මලකඩ සාදයි. මෙය වළක්වා ගැනීම සඳහා සෝදා අවසන් වූ වහාම කොටස් වියළා ගත යුතුය.
පිරිසිදු කපු රෙදි කැබැල්ලකින් තෙතමනය සම්පූර්ණයෙන්ම පිස දැමීමෙන් පසු, කොටස් මත තුනී ආහාරයට ගත හැකි තෙල් ස්ථරයක් (උදාහරණයක් ලෙස පොල්තෙල් හෝ සූරියකාන්ත තෙල්) ආලේප කිරීම අත්යවශ්ය වේ. මෙමඟින් ලෝහය සහ වාතය අතර බාධකයක් (protective barrier) නිර්මාණය කර ඔක්සිජන්කරණය වැළැක්වේ. ඇලුමිනියම් කොටස් කිසිවිටකත් පිඟන් සෝදන යන්ත්ර (dishwasher) තුළ නොදැමිය යුතුය, මන්ද එහි ඇති අධික ක්ෂාරීය සේදුම්කාරක මඟින් ඇලුමිනියම් ඔක්සයිඩ් ස්ථරය විනාශ කර ලෝහය අවපැහැ ගැන්වීමට ලක් කරයි.
පියවරෙන් පියවර ක්රමානුකූලව පිරිසිදු කිරීමේ ක්රියාවලිය
නිවැරදි අනුපිළිවෙල අනුගමනය කිරීමෙන් යන්ත්රයේ කල්පැවැත්ම සහ සනීපාරක්ෂාව උපරිම කළ හැකිය. පළමුව, ආරක්ෂිත පියවරක් ලෙස විදුලි මෝටරය සහිත කොටස බලශක්ති ප්රභවයෙන් විසන්ධි කරන්න. කිසිවිටකත් විදුලි කොටස් ජලයේ ගිල්වීම නොකළ යුතුය. අනතුරුව, යන්ත්රයේ සියලුම ගැලවිය හැකි කොටස් (නල, ඉස්කුරුප්පු දණ්ඩ, තල, පෙරනය සහ පියන) වෙන වෙනම ගලවා ගන්න.
සිසිල් ජලයෙන් මූලික අපද්රව්ය සෝදා හැරීමෙන් පසු, මෘදු බුරුසුවක් සහ උණුසුම් සබන් වතුර භාවිතයෙන් සූක්ෂම ලෙස පිරිසිදු කරන්න. විශේෂයෙන්ම පෙරනයේ ඇති කුඩා සිදුරු පිරිසිදු කිරීමට කුඩා බුරුසුවක් භාවිතා කිරීම වැදගත්ය. සේදීමෙන් පසු, සියලුම කොටස් පිරිසිදු වියළි තුවායක් මත තබා කාමර උෂ්ණත්වයේ දී සම්පූර්ණයෙන්ම වියළීමට ඉඩ හරින්න. වාත්තු යකඩ කොටස් සඳහා ඉහත සඳහන් කළ පරිදි තෙල් ආලේප කර වියළි ස්ථානයක ගබඩා කරන්න.