අයිස් යන්ත්රයක් සහිත ශීතකරණයක් නිවැරදිව හා සෞඛ්යාරක්ෂිතව නඩත්තු කිරීම උසස් තත්ත්වයේ පානීය අයිස් ලබාගැනීම සඳහා මෙන්ම උපාංගයේ දිගුකාලීන පැවැත්ම සඳහා අත්යවශ්ය වේ. ශීතකරණ පද්ධති තුළ පවතින අඩු උෂ්ණත්වය බැක්ටීරියා වර්ධනය සම්පූර්ණයෙන්ම නතර නොකරන අතර, නිසි නඩත්තුවක් නොමැති වුවහොත් ජල රැහැන් තුළ හාనికရ ක්ෂුද්ර ජීවීන් බෝවිය හැක. බොහෝ දෙනෙක් සිතන්නේ ශීතකරණය තුළ ඇති සීතල පරිසරය නිසා විෂබීජ විනාශ වන බවයි. නමුත් සත්යය නම්, සීතල පරිසරය මගින් ක්ෂුද්ර ජීවීන්ගේ ක්රියාකාරීත්වය අඩපණ කරනවා මිස ඒවා විනාශ නොකරන බවයි. විශේෂයෙන්ම ජලය නිරන්තරයෙන් සංසරණය වන පද්ධති තුළ නඩත්තු කටයුතු නිසි පරිදි සිදු නොවීම සෞඛ්යයට විශාල තර්ජනයක් විය හැක.
ජල රැහැන් තුළ ජෛව පටල (Biofilm) නිර්මාණය වීමේ අවදානම
අයිස් යන්ත්රයට ජලය සපයන පටු බට හෝ රැහැන් තුළ ජලය සෙමින් ගමන් කිරීම සහ ඇතැම් විට එකතැන පල්වීම සිදුවේ. මෙම තත්ත්වය ක්ෂුද්ර ජීවීන්ට, විශේෂයෙන්ම බැක්ටීරියා සහ දිලීර වර්ගවලට වර්ධනය වීමට සුදුසු පරිසරයක් නිර්මාණය කරයි. කාලයත් සමඟ මෙම සෛල එකිනෙක බැඳී "ජෛව පටල" (Biofilms) ලෙස හඳුන්වන ආරක්ෂිත ස්ථරයක් සාදයි. මෙම ජෛව පටල සාමාන්ය ජල ප්රවාහයෙන් පමණක් ඉවත් කළ නොහැකි අතර, ඒවායින් අයිස්වල රසය සහ ගඳ වෙනස් කරනවා පමණක් නොව සෞඛ්යයටද බලපෑම් එල්ල කරයි. මෙම පටල මගින් පයිප්ප ඇතුළත පටු වන අතර ජල පීඩනය අඩුවීමටද එය හේතු විය හැක. එබැවින්, රසායනික ක්රියාවලීන් මගින් මෙම පටල දියකර හැරීම අත්යවශ්ය වේ.
භෞතික සහ රසායනික පිරිසිදු කිරීමේ පියවර
අයිස් යන්ත්රය පිරිසිදු කිරීමේදී පළමුවෙන්ම ශීතකරණය විදුලි බලයෙන් විසන්ධි කළ යුතුය. ඉන්පසු ජල සැපයුම තාවකාලිකව නවතා දැමිය යුතුය. පද්ධතිය පිරිසිදු කිරීම සඳහා ආහාර සුරක්ෂිත රසායනික ද්රව්ය භාවිත කිරීම වඩාත් සුදුසුය. මේ සඳහා ස්වභාවික සිට්රික් ඇසිඩ් (Citric Acid) හෝ විනාකිරි (Acetic Acid) ජලය සමඟ මිශ්ර කර භාවිත කළ හැක. මෙම අම්ල මගින් ජලයේ ඇති කැල්සියම් සහ මැග්නීසියම් වැනි ඛනිජ ලවණ තැන්පතු (Limescale) දියකර හරින අතර ක්ෂුද්ර ජීවීන් විනාශ කරයි.
- පද්ධතිය සේදීම (Flushing): අම්ල මිශ්රණය ජල රැහැන් පද්ධතිය හරහා යවා විනාඩි 20-30 අතර කාලයක් රඳවා තැබීමට ඉඩ හරින්න. මෙමගින් නල ඇතුළත බැඳී ඇති තැන්පතු ලිහිල් වේ.
- පිරිසිදු ජලයෙන් සේදීම: ඉන්පසු අවම වශයෙන් පිරිසිදු ජලය ලීටර් කිහිපයක් පද්ධතිය හරහා යවමින් අම්ල ශේෂයන් සම්පූර්ණයෙන්ම ඉවත් වනතුරු සෝදා හරින්න.
- පළමු අයිස් තොගය ඉවත් කිරීම: පද්ධතිය නැවත ක්රියාත්මක කළ පසු නිපදවන පළමු අයිස් වට 3-4 ම පානය සඳහා නොගෙන ඉවත් කිරීමට වගබලා ගන්න. මෙය නල තුළ ඉතිරි විය හැකි රසායනික කොටස් සම්පූර්ණයෙන්ම බැහැර කිරීමට උපකාරී වේ.
අයිස් ගබඩා බඳුන (Ice Bin) විෂබීජහරණය කිරීමේ ක්රමවේදය
අයිස් එකතු වන බඳුන නිරන්තරයෙන් තෙතමනයට නිරාවරණය වන බැවින් එහි මතුපිට දිලීර (Mold) වර්ධනය වීමේ වැඩි ප්රවණතාවක් පවතී. මෙම බඳුන පිරිසිදු කිරීම සඳහා සෝඩියම් බයිකාබනේට් (Baking Soda) සහ උණුසුම් ජලය මිශ්රණය ඉතා යෝග්ය වේ. සෝඩියම් බයිකාබනේට් යනු මෘදු භාෂ්මික ද්රව්යයක් වන අතර එය දුර්ගන්ධය උරා ගැනීමට සහ මතුපිට ඇති ක්ෂුද්ර ජීවී සෛල බිත්ති දුර්වල කිරීමට samath වේ. කිසිවිටකත් සීරීම් ඇති කරන රළු බුරුසු භාවිත නොකළ යුතුය. මන්දයත්, සීරීම් තැන් තුළ බැක්ටීරියාවන්ට රැඳී සිටීමට පහසු ඉඩක් ලැබෙන බැවිනි. පිරිසිදු කිරීමෙන් පසු බඳුන සම්පූර්ණයෙන්ම වියළීමට ඉඩ හැරීම අත්යවශ්ය වේ. බඳුනේ තෙතමනය ඉතිරි වුවහොත්, නැවත අයිස් එකතු වන විට ඒවා එකිනෙක ඇලී තනි අයිස් කුට්ටියක් බවට පත්වීමට ඉඩ ඇත.
සක්රීය කාබන් පෙරහන් (Active Carbon Filters) ක්රියාකාරිත්වය සහ ප්රතිස්ථාපනය
බොහෝ ශීතකරණවල අයිස් යන්ත්ර සඳහා ජලය පිරිසිදු කරන්නේ සක්රීය කාබන් පෙරහන් මගිනි. සක්රීය කාබන් මගින් ජලයේ ඇති ක්ලෝරීන් සහ අනෙකුත් කාබනික සංයෝග අවශෝෂණය (Adsorption) කරගනී. කෙසේ වෙතත්, කාලයත් සමඟ මෙම පෙරහන්වල අවශෝෂණ ධාරිතාව උපරිම මට්ටමට ලඟා වේ. එලෙස සංතෘප්ත වූ පෙරහනක් දිගින් දිගටම භාවිත කිරීමෙන් ජලයේ ගුණාත්මකභාවය අඩු වන අතර එය බැක්ටීරියා බෝවන කේන්ද්රස්ථානයක් බවට පත්විය හැක. නිෂ්පාදකයාගේ උපදෙස් පරිදි සාමාන්යයෙන් මාස 6කට වරක් මෙම පෙරහන් ප්රතිස්ථාපනය කිරීම සෞඛ්යාරක්ෂිත බව තහවුරු කිරීමට ඇති හොඳම පියවරකි. නිසි කාලයට පෙරහන මාරු නොකිරීමෙන් අයිස්වල අමිහිරි රසයක් හෝ සුවඳක් ඇතිවිය හැක.
දිගුකාලීන සෞඛ්යාරක්ෂාව සඳහා සරල පියවර
නිරන්තරයෙන් අයිස් භාවිත නොකරන අවස්ථාවලදී පවා සතියකට වරක්වත් පැරණි අයිස් ඉවත් කර අලුතින් අයිස් නිපදවීමට ඉඩ හැරීම වැදගත්ය. මෙමගින් ජලය එකතැන පල්වීම වැළකේ. එමෙන්ම ශීතකරණයේ අභ්යන්තර උෂ්ණත්වය සෙල්සියස් අංශක -18 හෝ ඊට වඩා අඩු මට්ටමක පවත්වා ගැනීම මගින් ක්ෂුද්ර ජීවී ක්රියාකාරීත්වය අවම කරගත හැක. අයිස් හැන්දක් භාවිත කරන්නේ නම්, එය නිතරම විෂබීජහරණය කළ යුතු අතර කිසිවිටකත් අයිස් බඳුන තුළම තබා නොතැබිය යුතුය.