නානකාමරයේ නිතරම පවතින අධික තෙතමනය සහ වාෂ්පශීලී පරිසරය හේතුවෙන් ප්ලාස්ටික් එල්ලෙන රාක්කවල සබන් සලකුණු, ඛනිජ ලවණ තැන්පතු සහ දිලීර වර්ධනය වීම වේගයෙන් සිදු වේ. මෙම ලිපියෙන් භෞතික සහ රසායනික විද්යාත්මක මූලධර්ම භාවිත කරමින් එම රාක්ක කාර්යක්ෂමව පිරිසිදු කර පවත්වා ගන්නා ආකාරය පැහැදිලි කරයි.
ප්ලාස්ටික් මතුපිට අපිරිසිදු වීමේ රසායනික පසුබිම
ප්ලාස්ටික් යනු හයිඩ්රොෆෝබික් (hydrophobic) හෙවත් ජලයට ප්රතිරෝධී බහුඅවයවික (polymers) වර්ගයකි. නානකාමරයේ භාවිත වන සබන්වල අඩංගු මේද අම්ල සහ ජලයේ ඇති කැල්සියම්, මැග්නීසියම් වැනි ඛනිජ ලවණ එකිනෙක ප්රතික්රියා කිරීමෙන් ජලයේ දිය නොවන 'සබන් මල' (soap scum) සාදයි. මෙම සබන් මල ප්ලාස්ටික් මතුපිට ඇති ක්ෂුද්ර සිදුරු තුළ ඉතා පහසුවෙන් රැඳී පවතී. මීට අමතරව, ජල බිඳිති වාෂ්ප වී යාමෙන් පසුව ඉතිරි වන කැල්සියම් කාබනේට් ස්ඵටික සුදු පැහැති ලප ලෙස ප්ලාස්ටික් මත තැන්පත් වේ. මෙය කාලයත් සමඟ ඝන ස්ථරයක් බවට පත්වන අතර සාමාන්ය ජලයෙන් පමණක් එය සෝදා හැරීම අපහසුය.
ආම්ලික ප්රතික්රියා මගින් ජල පැල්ලම් ඉවත් කිරීම
ප්ලාස්ටික් රාක්කවල බැඳී ඇති කැල්සියම් කාබනේට් සහ සබන් පැල්ලම් ඉවත් කිරීම සඳහා දුර්වල කාබනික අම්ල භාවිත කිරීම වඩාත් සුදුසුය. මේ සඳහා සිට්රික් අම්ලය (citric acid) හෝ ඇසිටික් අම්ලය (acetic acid - විනාකිරි) සෘජුවම යොදා ගත හැකිය. අම්ලය මගින් අද්රාව්ය කැල්සියම් කාබනේට්, පහසුවෙන් දියවන කැල්සියම් සිට්රේට් හෝ කැල්සියම් ඇසිටේට් බවට පරිවර්තනය කරයි. මෙම ක්රියාවලියේදී කාබන් ඩයොක්සයිඩ් වායුව මුදාහැරෙන අතර පැල්ලම් මතුපිටින් ලිහිල් වේ. පිරිසිදු කිරීමේදී සෙල්සියස් අංශක 40-50 අතර ඇල්මැරුණු ජලය භාවිත කිරීමෙන් රසායනික ප්රතික්රියාවේ වේගය වැඩි කර ගත හැකිය. මතුපිට සීරීම් වළක්වා ගැනීම සඳහා රළු කම්බි පන්දු වෙනුවට මෘදු මයික්රෝෆයිබර් රෙදි කඩක් හෝ මෘදු ස්පොන්ජ් එකක් භාවිත කළ යුතුය.
දිලීර සහ ක්ෂුද්ර ජීවීන් පාලනය සඳහා ඔක්සිජන් බ්ලීච් භාවිතය
තෙතමනය සහිත නානකාමර පරිසරය දිලීර (mold and mildew) වර්ධනය සඳහා ඉතා හිතකරය. ප්ලාස්ටික් රාක්කවල කොන් සහ සිදුරු තුළ කළු පැහැති දිලීර ස්ථර වර්ධනය වීම වැළැක්වීමට සෝඩියම් පර්කාබනේට් (sodium percarbonate) හෙවත් ඔක්සිජන් බ්ලීච් යොදා ගත හැකිය. සෝඩියම් පර්කාබනේට් ජලය සමඟ මිශ්ර වූ විට සෝඩියම් කාබනේට් සහ හයිඩ්රජන් පෙරොක්සයිඩ් බවට පත් වේ. මෙහිදී මුදාහැරෙන සක්රීය ඔක්සිජන් මගින් දිලීරවල සෛල බිත්ති ඔක්සිකරණය කර ඒවා විනාශ කර දමයි. ක්ලෝරින් අඩංගු බ්ලීච් වර්ග භාවිත කිරීමෙන් ප්ලාස්ටික්වල නම්යශීලී බව නැති වී ඒවා ඉක්මනින් බිඳෙනසුලු විය හැකි බැවින්, ඔක්සිජන් බ්ලීච් භාවිතය වඩාත් ආරක්ෂිත වේ. මෙම මිශ්රණය විනාඩි 15-20 අතර කාලයක් රාක්කය මත රැඳෙන්නට හැර ඉන්පසු ගලා යන ජලයෙන් සෝදා හරින්න.
ද්රව්යවල ගුණාත්මකභාවය සහ සීරීම් වළක්වා ගැනීම
ප්ලාස්ටික් වර්ගවල ගුණාත්මකභාවය සහ ඒවායේ ආතති දරාගැනීමේ හැකියාව එකිනෙකට වෙනස් වේ. පොලිප්රොපිලීන් (PP) සහ ඇක්රිලික් (acrylic) වැනි ද්රව්ය නානකාමර රාක්ක සඳහා බහුලව භාවිත වේ. මෙම ද්රව්යවල මතුපිට පවතින සිනිඳු බව නිසා අපිරිසිදු ද්රව්ය ඇලීමේ ප්රවණතාව අඩු වුවද, කාලයත් සමඟ සිදුවන ක්ෂුද්ර සීරීම් මඟින් අපිරිසිදුකම රඳවා ගැනීමේ හැකියාව වැඩි වේ. එබැවින්, කිසිවිටකත් රළු වැලි අඩංගු කුඩු වර්ග හෝ දෘඩ බුරුසු භාවිත නොකළ යුතුය. රසායනික ප්රතික්රියා මගින් පමණක් කුණු දියකර හැරීම ප්ලාස්ටික්වල දිගුකාලීන පැවැත්ම සහතික කරන එකම ක්රමයයි.
රාක්කය මත ද්රව්ය ක්රමවත්ව සංවිධානය කිරීමේ භෞතික විද්යාව
ප්ලාස්ටික් රාක්කයක දිගුකල් පැවැත්ම සහ පිරිසිදුකම රඳා පවතින්නේ එහි බර බෙදාහැරීම සහ වාතාශ්රය ලැබෙන ආකාරය මතය. භෞතික විද්යාත්මක මූලධර්මවලට අනුව, බරින් වැඩි බෝතල් (ෂැම්පු, ශරීර සේදුම් දියර) රාක්කයේ මැද කොටසට වඩා ආධාරක සවි කර ඇති දෙපස කොන්වලට ආසන්නව තැබීමෙන් ප්ලාස්ටික් නැමීම හෝ කැඩී යාම වළක්වා ගත හැකිය. එසේම, සෑම බෝතලයක්ම භාවිත කිරීමෙන් පසු එහි පතුල පිසදමා රාක්කය මත තැබීමෙන් ජලය එකතු වීම වළක්වා ගත හැකිය. රාක්කයේ සිදුරු අවහිර නොවන සේ ද්රව්ය සැකසීමෙන් වාතය ගලායාම උපරිම වන අතර, එමගින් ජලය ඉක්මනින් වාෂ්ප වී දිලීර වර්ධනය වීමේ අවස්ථාව අවම වේ.
නිරන්තර නඩත්තුව සඳහා කෙටි පියවර මාලාව
- සෑම දිනකම නානකාමරය භාවිතයෙන් පසු රාක්කය මතට පිරිසිදු ජලය ඉස සබන් ඉතිරිවීම් සෝදා හරින්න.
- සතියකට වරක් ස්වභාවික සිට්රික් අම්ල ද්රාවණයක් ඉස විනාඩි 5ක් තබා මෘදු ලෙස පිසදමන්න.
- මසකට වරක් ඔක්සිජන් බ්ලීච් ඇල්මැරුණු ජලයෙන් දියකර රාක්කය සම්පූර්ණයෙන්ම විෂබීජහරණය කරන්න.
- රාක්කය මත අධික බර පැටවීමෙන් වළකින්න, සැමවිටම බර සමානව බෙදාහරින්න.