රෙදිපිළි මත වියළී ගිය ලේ පැල්ලම් ඉවත් කිරීමේදී බොහෝ දෙනෙකු අතින් සිදුවන ප්රධානතම වැරැද්දක් වන්නේ උණුසුම් ජලය භාවිතා කිරීමයි. ලේ වල අඩංගු වන ප්රෝටීන (හිමොග්ලොබින්) උණුසුම හමුවේ කැටි ගැසී රෙදි කෙඳි සමඟ ස්ථිරවම බැඳෙන බැවින්, මෙම පැල්ලම් ඉවත් කිරීමට පෙර එහි රසායනික හා භෞතික ස්වභාවය හඳුනා ගැනීම අත්යවශ්ය වේ.
ප්රෝටීන කැටි ගැසීමේ විද්යාව සහ සීතල ජලයේ වැදගත්කම
ලේ යනු සත්ව ප්රෝටීන බහුල ද්රව්යයකි. සෙල්සියස් අංශක 40 ට වඩා වැඩි උෂ්ණත්වයකට ලක් වූ විට, මෙම ප්රෝටීන ව්යුහය වෙනස් වී (denaturation) රෙදි කෙඳි අතර දැඩි ලෙස තැන්පත් වේ. මෙය "ප්රෝටීන තැන්පත් වීම" හෙවත් "protein fixing" ලෙස හැඳින්වේ. මේ නිසා, වියළී ගිය ලේ පැල්ලමක් පිරිසිදු කිරීමේ පළමු රීතිය වන්නේ සැමවිටම ඉතා සිසිල් ජලය භාවිතා කිරීමයි. සීතල ජලය මඟින් ප්රෝටීන දියවීමට ඉඩ සලසන අතර, රෙදි කෙඳි අතරින් ඒවා පහසුවෙන් මුදා හැරීමට උපකාරී වේ. උණු වතුරෙන් සේදීමෙන් සිදු වන්නේ පැල්ලම රෙද්දට ස්ථිරවම බද්ධ වීමයි.
ලුණු සහ ඔස්මොටික් පීඩනය මඟින් පැල්ලම් ඉවත් කිරීම
රසායන විද්යාත්මකව, සාමාන්ය ලුණු (සෝඩියම් ක්ලෝරයිඩ්) වියළුණු ලේ පැල්ලම් ඉවත් කිරීමට ඇති සරලම සහ සාර්ථකම ක්රමයකි. සීතල වතුර ලීටරයකට ලුණු මේස හැඳි දෙකක් හෝ තුනක් එකතු කර සාදා ගන්නා ද්රාවණයක පැල්ලම සහිත රෙදි කොටස විනාඩි 30ක් පමණ ගිල්වා තබන්න. මෙහිදී සිදුවන ඔස්මොටික් ක්රියාවලිය (osmosis) මඟින් ලේ සෛලවල ඇති ජලය සහ ප්රෝටීන ඉවතට ඇද දමයි. ඉන්පසුව, මෘදු බුරුසුවක් හෝ ඇඟිලි තුඩු ආධාරයෙන් කෙඳිවලට හානි නොවන සේ මෘදුව අතුල්ලන්න. මෙමඟින් රෙදිවල කෙඳි ආරක්ෂා වන අතර පැල්ලම පහසුවෙන් ඉවත් වේ.
හයිඩ්රජන් පෙරොක්සයිඩ් සහ ඔක්සිජන් බ්ලීච් භාවිතය
සුදු පැහැති රෙදිපිළි සඳහා හයිඩ්රජන් පෙරොක්සයිඩ් (hydrogen peroxide) ඉතාමත් සාර්ථක විසඳුමකි. ලේ වල අඩංගු කැටලේස් (catalase) එන්සයිමය හයිඩ්රජන් පෙරොක්සයිඩ් සමඟ ප්රතික්රියා කරන විට ඔක්සිජන් බුබුළු මුදාහරිමින් පෙණ නගී. මෙම රසායනික ප්රතික්රියාව මඟින් රෙදි කෙඳිවල බැඳී ඇති ලේ අංශု ලිහිල් කර ඉවත් කරයි. වර්ණවත් රෙදි සඳහා ඔක්සිජන් බ්ලීච් (oxygen bleach) භාවිත කිරීම වඩාත් ආරක්ෂිතය. එහිදී රෙදි වල වර්ණයට හානි නොකර ප්රෝටීන බන්ධන බිඳ දැමීම සිදු කෙරේ. මෙම ක්රමවේදයන් භාවිත කිරීමේදී සැමවිටම රෙද්දේ නොපෙනෙන කොටසක පරීක්ෂා කර බැලීම සුදුසුය.
එන්සයිමීය පිරිසිදුකාරකවල ක්රියාකාරිත්වය
නවීන රෙදි සෝදන ද්රව්යවල අඩංගු ප්රෝටීස් (protease) එන්සයිම මඟින් සංකීර්ණ ප්රෝටීන අණු කුඩා ඇමයිනෝ අම්ල බවට පත් කරයි. වියළී ගිය පැල්ලම මත එන්සයිමීය පිරිසිදුකාරකයක් සහ සීතල වතුර මිශ්ර කර සාදාගත් පේස්ට් එකක් ආලේප කර විනාඩි 20ක් පමණ තබන්න. ඉන්පසු සීතල වතුරෙන් සෝදා හරින්න. කිසිවිටකත් රෙදි තදින් ඇතිල්ලීම නොකළ යුතුය, මන්ද එමඟින් පැල්ලම තවදුරටත් රෙදි පුරා පැතිර යා හැකි බැවිනි. මෘදු තට්ටු කිරීමේ ක්රමවේදය (blotting) මෙහිදී වඩාත් සුදුසු වේ.
විවිධ රෙදි වර්ග අනුව සැලකිලිමත් විය යුතු කරුණු
ලිනන් (linen) සහ කපු (cotton) වැනි ශාකසාර කෙඳිවලින් නිපදවූ රෙදිපිළිවලින් ලේ පැල්ලම් ඉවත් කිරීම සාපේක්ෂව පහසුය. නමුත් සිල්ක් (silk) සහ ලොම් (wool) වැනි සත්ව ප්රෝටීනවලින් සමන්විත රෙදි වර්ග පිරිසිදු කිරීමේදී අතිශයින්ම සැලකිලිමත් විය යුතුය. මෙම කෙඳි ද ප්රෝටීනවලින් සෑදී ඇති බැවින්, ශක්තිමත් එන්සයිමීය පිරිසිදුකාරක භාවිතය මඟින් රෙදි කෙඳිවලට ස්ථිර හානි සිදු විය හැක. එවැනි අවස්ථාවලදී සරල සීතල ජලය සහ ලුණු ද්රාවණය පමණක් භාවිතා කිරීම වඩාත් සුදුසු සහ ආරක්ෂිත ක්රමවේදය වේ.
පියවරෙන් පියවර නිවැරදිව පිරිසිදු කිරීමේ技術ණය
පැල්ලමක් සාර්ථකව ඉවත් කිරීමට පහත පියවර අනුගමනය කරන්න:
- පළමුව, වියළුණු ලේ කුඩු හෝ අතිරික්ත කොටස් මෘදු බුරුසුවකින් සූරා ඉවත් කරන්න.
- පැල්ලම යටින් පිරිසිදු සුදු රෙදි කැබැල්ලක් හෝ අවශෝෂක කඩදාසියක් තබන්න.
- පැල්ලමේ පිටත දාරයේ සිට ඇතුළට දෙසට සීතල වතුරෙන් තෙත් කළ ස්පොන්ජ් එකකින් තට්ටු කරන්න (blotting).
- ඉහත සඳහන් කළ ලුණු ද්රාවණය හෝ එන්සයිමීය මිශ්රණය ආලේප කර ක්රියාත්මක වීමට ඉඩ හරින්න.
- අවසානයේදී රෙදි සෝදන යන්ත්රයේ සාමාන්ය සීතල චක්රයක් (cold cycle) යටතේ සෝදා හරින්න. වියළනයට (dryer) දැමීමට පෙර පැල්ලම සම්පූර්ණයෙන්ම ඉවත් වී ඇත්දැයි පරීක්ෂා කරන්න.
