නොබැඳෙන වානේ (stainless steel) විදුලි කේතල කාලයක් භාවිත කිරීමේදී එහි පතුලේ සහ බිත්තිවල සුදු හෝ අළු පැහැති තැන්පතු තට්ටුවක් බැඳීම සාමාන්‍ය සංසිද්ධියකි. මෙම හුණුගල් තැන්පතු මඟින් කේතලයේ තාප සන්නායකතාවය අඩු කරන අතර ජලය රත් වීමට ගතවන කාලය සහ විදුලි පරිභෝජනය ඉහළ නංවයි. රසායනික ප්‍රතික්‍රියා ඇසුරින් නොබැඳෙන වානේ මතුපිටට හානි නොකර මෙම හුණුගල් ආරක්ෂිතව ඉවත් කරන්නේ කෙසේදැයි මෙම ලිපියෙන් පැහැදිලි කෙරේ.
හුණුගල් සෑදීමේ රසායනික පසුබිම සහ එහි බලපෑම
භාවිත කරන ජලයේ අඩංගු කැල්සියම් සහ මැග්නීසියම් බයිකාබනේට් අයන, ජලය රත් වීමේදී තාප වියෝජනයට ලක් වේ. මෙහි ප්‍රතිඵලයක් ලෙස දිය නොවන කැල්සියම් කාබනේට් සාන්ද්‍රණය වී කේතලයේ නොබැඳෙන වානේ මතුපිට මත තැන්පත් වේ. මෙය අප සාමාන්‍යයෙන් හුණුගල් (limescale) ලෙස හඳුන්වයි. මෙම ඝන තට්ටුව තාපක මූලද්‍රව්‍යය වටා පරිවාරකයක් ලෙස ක්‍රියා කරන බැවින්, තාපය ජලයට කාර්යක්ෂමව ගමන් කිරීම වළක්වයි. මෙහි ප්‍රතිඵලයක් ලෙස කේතලය අධික ලෙස රත් වීමටත්, එහි ආයු කාලය කෙටි වීමටත් ඉඩ ඇත.
සිට්‍රික් අම්ලය (Citric Acid) මඟින් හුණුගල් දිය කිරීමේ ක්‍රියාවලිය
නොබැඳෙන වානේවලට හානි නොකර හුණුගල් ඉවත් කිරීම සඳහා වඩාත් සුදුසුම සහ කාර්යක්ෂම ක්‍රමවේදයක් වන්නේ සිට්‍රික් අම්ලය (citric acid) භාවිතයයි. මෙය දුර්වල කාබනික අම්ලයක් වන අතර එය කැල්සියම් කාබනේට් සමඟ පහසුවෙන් ප්‍රතික්‍රියා කරයි. රසායනික ප්‍රතික්‍රියාවේදී සිට්‍රික් අම්ලය මඟින් කැල්සියම් කාබනේට්, ජලයේ දියවන කැල්සියම් සිට්‍රේට්, කාබන් ඩයොක්සයිඩ් වායුව සහ ජලය බවට පරිවර්තනය කරයි. මෙම ක්‍රියාවලියේදී කිසිදු සැර ගඳක් ඉතිරි නොවන බැවින් එය කේතල පිරිසිදු කිරීමට වඩාත් ප්‍රායෝගික වේ.
සිට්‍රික් අම්ලය භාවිත කරන පියවර
- පළමුව කේතලයට හුණුගල් තට්ටුව වැසෙන පරිදි ජලය පුරවන්න.
- එයට සිට්‍රික් අම්ල කුඩු මේස හැඳි එකක් හෝ දෙකක් එකතු කරන්න.
- ජලය හොඳින් උතුරන තෙක් කේතලය ක්‍රියාත්මක කරන්න.
- ජලය උතුරා ගිය පසු, අම්ල ප්‍රතික්‍රියාව සම්පූර්ණ වීම සඳහා විනාඩි 15 සිට 20 දක්වා කාලයක් එය නිවෙන්නට හරින්න.
- අවසානයේදී එම ජලය ඉවත් කර, මෘදු ස්පොන්ජ් එකක් භාවිතයෙන් ඉතිරි වී ඇති බුරුල් වූ කොටස් පිසදමා පිරිසිදු ජලයෙන් කිහිප වරක් සෝදා හරින්න.
ඇසිටික් අම්ලය (විනාකිරි) මඟින් හුණුගල් ඉවත් කිරීම
නිවසේ පහසුවෙන් සොයාගත හැකි තවත් සාර්ථක විකල්පයක් වන්නේ සුදු විනාකිරි ය. විනාකිරිවල අඩංගු ඇසිටික් අම්ලය (acetic acid) ද කැල්සියම් කාබනේට් දිය කර හැරීමට සමත් වේ. කෙසේ වෙතත්, ඇසිටික් අම්ලයට තද සුවඳක් ඇති බැවින් පිරිසිදු කිරීමෙන් පසුව කේතලය හොඳින් වාතාශ්‍රය ලැබීමට සැලැස්වීම සහ කිහිප වරක් සේදීම අත්‍යවශ්‍ය වේ.
විනාකිරි භාවිතයෙන් පිරිසිදු කිරීමේ පියවර
- කේතලයට සමාන ප්‍රමාණවලින් ජලය සහ සුදු විනාකිරි එකතු කරන්න (1:1 අනුපාතයට).
- මෙම ද්‍රාවණය උතුරන තෙක් රත් කර, පසුව විනාඩි 30ක් පමණ ක්‍රියාවලිය සිදුවීමට තබන්න. ඇසිටික් අම්ලය මඟින් බැඳී ඇති ඝන හුණුගල් ස්ථරය ලිහිල් කරනු ඇත.
- ද්‍රාවණය ඉවත් කර කේතලය පිරිසිදු ජලයෙන් හොඳින් සෝදන්න. විනාකිරි සුවඳ සම්පූර්ණයෙන්ම ඉවත් කිරීම සඳහා නැවත වරක් පිරිසිදු ජලය පමණක් දමා උණු කර ඉවත් කරන්න.
නොබැඳෙන වානේ මතුපිට ආරක්ෂා කර ගැනීම
නොබැඳෙන වානේ මතුපිට පිරිසිදු කිරීමේදී භෞතික බලය යෙදීමෙන් වැළකී සිටිය යුතුය. කම්බි කූරු හෝ රළු පිරිසිදුකාරක භාවිත කිරීමෙන් වානේ මතුපිට සීරීම් ඇති විය හැක. නොබැඳෙන වානේවල මලකඩ කෑම වැළැක්වීම සඳහා ස්වභාවිකවම ක්‍රෝමියම් ඔක්සයිඩ් (chromium oxide) නම් ආරක්ෂිත නිෂ්ක්‍රීය ස්ථරයක් පිහිටා ඇත. රළු ද්‍රව්‍ය මඟින් සීරීමට ලක් කිරීමෙන් මෙම ස්ථරය විනාශ වී කේතලය මලකඩ කෑමට ලක් විය හැක. එම නිසා සෑම විටම රසායනික ක්‍රමවේද ඔස්සේ හුණුගල් දිය කර හැරීම සහ මෘදු රෙදි කැබැල්ලක් භාවිත කිරීම වඩාත් සුදුසු වේ.
නිතිපතා නඩත්තු කිරීම සඳහා කෙටි උපදෙස් මාලාවක්
කේතලයේ ආයු කාලය සහ ජලයේ ගුණාත්මකභාවය ඉහළ මට්ටමක තබා ගැනීමට පහත පියවර අනුගමනය කරන්න:
- භාවිතයෙන් පසු ජලය ඉවත් කිරීම: කේතලයේ ජලය ඉතිරි කර තැබීමෙන් හුණුගල් බැඳීම වේගවත් වේ. එබැවින් භාවිතයෙන් පසු ඉතිරි වන ජලය ඉවත් කර වියළිව තබන්න.
- මෘදු ජලය භාවිතය: හැකි සෑම විටම පෙරන ලද (filtered) ජලය භාවිත කිරීමෙන් හුණුගල් තැන්පත් වීම අවම කරගත හැක.
- මාසික පිරිසිදු කිරීම: හුණුගල් තට්ටුව ඝන වන තෙක් නොසිට, අවම වශයෙන් මසකට වරක්වත් ඉහත සඳහන් දුර්වල අම්ලයක් භාවිතයෙන් කේතලය පිරිසිදු කරන්න.
