ඡායාරූප පටල (film negatives) සහ ස්ලයිඩ (slides) ඩිජිටල්කරණය කිරීමේදී ඇති වන විශාලතම අභියෝගය වන්නේ දූවිලි අංශු සහ රූපයේ ගුණාත්මකභාවය අඩුවීමයි. ස්ථිති විද්‍යුත් ආරෝපණ (static electricity) හේතුවෙන් සෙලියුලොයිඩ් පටල වෙත දූවිලි ආකර්ෂණය වන අතර, නිවැරදි ක්‍රමවේද අනුගමනය නොකළහොත් අවසන් ඩිජිටල් රූපයේ තියුණු බව සහ වර්ණ විස්තර අහිමි වී යයි.
ස්ථිති විද්‍යුතය පාලනය කිරීම සහ දූවිලි ඉවත් කිරීමේ භෞතික විද්‍යාව
සෙලියුලොයිඩ් සහ පොලියෙස්ටර් පටල ස්වාභාවිකවම පරිවාරක ද්‍රව්‍ය වේ. ඒවා වෙනත් පෘෂ්ඨයන් සමඟ ස්පර්ශ වන විට හෝ පිසදමන විට, ඝර්ෂණය හේතුවෙන් මතුපිට ස්ථිති විද්‍යුත් ආරෝපණයක් ගොඩනැඟේ. මෙම ආරෝපණය මඟින් වාතයේ ඇති ඉතා කුඩා දූවිලි අංශු පවා චුම්බකයක් මෙන් ඇද ගනී. මෙය වැළැක්වීම සඳහා සරල රෙදි කඩකින් පිසදැමීම වෙනුවට ප්‍රති-ස්ථිතික (anti-static) තාක්ෂණයන් භාවිතා කළ යුතුය.
- ප්‍රති-ස්ථිතික බුරුසු (Anti-static brushes): මෙම බුරුසු සන්නායක කෙඳි වලින් සමන්විත වන අතර, එමඟින් පටලයේ ඇති ස්ථිතික ආරෝපණය උදාසීන කර දූවිලි පහසුවෙන් ඉවත් කිරීමට ඉඩ සලසයි.
- වාතය පිඹින උපකරණ (Rubber blowers): පටලය මත කෙළින්ම ස්පර්ශ නොවී දූවිලි ඉවත් කිරීම සඳහා පිරිසිදු, පෙරන ලද වාතය පිඹින අතින් ක්‍රියාත්මක වන රබර් බ්ලෝවර් භාවිතා කළ හැක. කිසිවිටක කටින් හුස්ම පිඹීම නොකළ යුතුය, මන්ද කෙළ බිඳිති පටලය මත තැන්පත් විය හැක.
- ප්‍රති-ස්ථිතික අත්වැසුම්: කපු හෝ නයිලෝන් අත්වැසුම් වෙනුවට ප්‍රති-ස්ථිතික කාබන් කෙඳි සහිත අත්වැසුම් පැළඳීමෙන් ඇඟිලි සලකුණු තැන්පත් වීම සහ ස්ථිතික ආරෝපණ ඇතිවීම වළක්වයි.
රසායනිකව පටල පිරිසිදු කිරීමේ ක්‍රමවේදය
පටල මතුපිට ඇති තෙල්, ඇඟිලි සලකුණු හෝ දිලීර ඉවත් කිරීම සඳහා ජලය භාවිතා කිරීම නොකළ යුතුය. ජලයේ ඇති ඛනිජ ලවණ වේලුණු පසු පටලය මත සුදු ලප ඉතිරි කරයි. මීට අමතරව, ජලය මඟින් පටලයේ ඇති ජෙලටින් තට්ටුව (emulsion layer) මෘදු කර හානි කිරීමට ඉඩ ඇත.
මේ සඳහා වඩාත්ම ආරක්ෂිත රසායනික විසඳුම වන්නේ නිර්ජලීය අයිසොප්‍රොපයිල් ඇල්කොහොල් (anhydrous isopropyl alcohol - 99% පිරිසිදුතාවය සහිත) හෝ විශේෂිත සිනමා පටල පිරිසිදුකාරක ද්‍රව (film cleaners) භාවිතා කිරීමයි. මෙම ද්‍රාවණය ඉක්මනින් වාෂ්ප වන අතර ජෙලටින් ස්ථරයට හානි නොකර තෙල් සහ කුණු දියකර දමයි. පිරිසිදු කිරීමේදී මෘදු, කෙඳි රහිත මයික්‍රෝෆයිබර් රෙදි කැබැල්ලකට දියර ස්වල්පයක් දමා ඉතා මෘදු ලෙස එකම දිශාවකට පිසදැමිය යුතුය.
නිව්ටන් වළලු (Newton's Rings) වැළැක්වීම සහ දෘශ්‍ය පෙළගැස්ම
පැතලි ස්කෑනර් (flatbed scanners) භාවිතයෙන් ස්ලයිඩ ස්කෑන් කිරීමේදී බහුලව දක්නට ලැබෙන ගැටලුවක් වන්නේ 'නිව්ටන් වළලු' ය. මෙය ආලෝකයේ නිරෝධන සංසිද්ධියක් (wave interference) වන අතර, එය සිදු වන්නේ පටලයේ සුමට පෘෂ්ඨය ස්කෑනරයේ වීදුරු පෘෂ්ඨය සමඟ සෘජුවම ස්පර්ශ වන විටය. මෙහිදී ආලෝක කිරණ පරාවර්තනය වන ආකාරය වෙනස් වීම නිසා රවුම් හැඩැති වර්ණ රටා මතු වේ.
මෙය වළක්වා ගැනීමට පහත උපක්‍රම භාවිතා කළ හැක:
- පටල රඳවන (Film holders): පටලය වීදුරු මතුපිටින් මිලිමීටර කිහිපයක් ඉහළින් රඳවා තබා ගන්නා විශේෂිත රඳවන භාවිතා කරන්න. මෙය ආලෝකයේ නාභිගත ලක්ෂ්‍යය (focus point) නිවැරදිව තබා ගැනීමටද උපකාරී වේ.
- ප්‍රති-නිව්ටන් වීදුරු (Anti-Newton Ring glass): පෘෂ්ඨය මත ආලෝකය විසිරීමට සලස්වන සියුම් ලෙස සකස් කළ වීදුරු භාවිතා කිරීමෙන් මෙම සංසිද්ධිය සම්පූර්ණයෙන්ම වළක්වා ගත හැක.
- එමල්ෂන් පැත්ත හඳුනා ගැනීම: පටලයේ මැට් (matte) පැත්ත හෙවත් එමල්ෂන් පැත්ත (emulsion side) සහ දිලිසෙන පැත්ත නිවැරදිව හඳුනාගෙන, එමල්ෂන් පැත්ත ස්කෑනරයේ ආලෝක ප්‍රභවය දෙසට මුහුණ ලා තැබීම වැදගත් වේ.
උපරිම විස්තර ග්‍රහණය කරගැනීම සඳහා තාක්ෂණික සැකසුම්
භෞතික පිරිසිදු කිරීමෙන් පසු, උපරිම විස්තර ප්‍රමාණයක් ඩිජිටල් ගොනුවට ලබා ගැනීම සඳහා ස්කෑනර් මෘදුකාංගයේ සැකසුම් නිවැරදිව හැසිරවිය යුතුය. මෙහිදී ඩිජිටල් රූපයේ ගුණාත්මකභාවය තීරණය වන ප්‍රධාන සාධක කිහිපයකි:
- දෘශ්‍ය විභේදනය (Optical Resolution): මෘදුකාංගය මඟින් කෘතිමව වැඩි කරන විභේදනය (interpolated resolution) වෙනුවට ස්කෑනරයේ සැබෑ දෘශ්‍ය විභේදනය (optical DPI) තෝරන්න. 35mm පටල සඳහා අවම වශයෙන් 2400 DPI හෝ 3200 DPI සැකසුමක් සුදුසු වේ.
- වර්ණ ගැඹුර (Color Depth): බිට් 8 (8-bit) වෙනුවට බිට් 16 (16-bit per channel/48-bit RGB) සැකසුම තෝරන්න. මෙමඟින් සෙවනැලි (shadows) සහ උද්දීපනයන් (highlights) අතර ඇති සියුම් වර්ණ විස්තර උපරිමයෙන් සුරැකේ.
- RAW හෝ TIFF ආකෘතිය: රූප සුරැකීමේදී JPEG වැනි සම්පීඩිත (compressed) ආකෘති වෙනුවට TIFF හෝ RAW ආකෘති භාවිතා කරන්න. එමඟින් පසුව සිදු කරන සංස්කරණ කටයුතු වලදී රූපයේ ගුණාත්මකභාවය බිඳවැටීම වළක්වයි.
මෙම ක්‍රමවේදයන් ක්‍රමානුකූලව අනුගමනය කිරීමෙන්, කාලයත් සමඟ විනාශ වී යන ඔබේ වටිනා මතකයන් කිසිදු දූවිලි අංශුවකින් හෝ විස්තර හානියකින් තොරව අනාගත පරපුර සඳහා සුරක්ෂිතව තබා ගත හැක.
