රෙදිපිළිවල දීප්තිය නැති නොකර සිල්ක් රෙදි ආරක්ෂිතව සෝදා ගන්නේ කෙසේද

සිල්ක් යනු එහි අසමසම මෘදු බව සහ සිත් ඇදගන්නාසුළු ස්වාභාවික දීප්තිය නිසා ලොව පුරා ඉහළ පිළිගැනීමක් ඇති රෙදි වර්ගයකි. කෙසේ වෙතත්, නුසුදුසු සේදීමේ ක්‍රම නිසා මෙම වටිනා රෙදිපිළිවල ඇති දීප්තිය ඉක්මනින්ම මැකී ගොස් ඒවා රළු සහ අඳුරු පැහැයක් ගත හැකිය.

සිල්ක් තන්තු වල රසායනික ව්‍යුහය සහ එහි සංවේදීතාව

සිල්ක් රෙදිවල ඇති සුවිශේෂී ගුණාංග තේරුම් ගැනීමට නම් එහි රසායනික ව්‍යුහය පිළිබඳව අවබෝධයක් තිබීම වැදගත් වේ. සිල්ක් යනු මූලික වශයෙන් "ෆයිබ්‍රොයින්" (Fibroin) නැමැති ස්වාභාවික ප්‍රෝටීනයෙන් සමන්විත තන්තුවකි. සත්ව ප්‍රෝටීන තන්තු වන බැවින්, ඒවා මිනිස් හිසකෙස් වලට සමාන රසායනික ගුණ පෙන්වයි. සාමාන්‍ය රෙදි සෝදන කුඩු වල අඩංගು අධික ක්ෂාරීයතාව (High Alkalinity) සහ රසායනික ද්‍රව්‍ය මඟින් මෙම ප්‍රෝටීන් දාමයන් බිඳ දමනු ලබයි. මෙහි ප්‍රතිඵලයක් ලෙස තන්තු වල මතුපිට රළු වන අතර, ආලෝකය පරාවර්තනය කිරීමේ හැකියාව නැති වී රෙදිපිළිවල තිබූ ස්වාභාවික දිලිසීම හෝ දීප්තිය අහිමි වී යයි. එබැවින් සිල්ක් සේදීමේදී සැමවිටම pH අගය උදාසීන (pH-neutral) සේදුම්කාරක භාවිතා කළ යුතුය. ෆයිබ්‍රොයින් ප්‍රෝටීනයේ අඩංගු ඇමයිනෝ අම්ල දාමයන් ඉතා සංවේදී වන අතර, සාමාන්‍ය රෙදි සෝදන ද්‍රව්‍යවල අඩංගු සෝඩියම් කාබනේට් වැනි ක්ෂාරීය ද්‍රව්‍ය මෙම දාමයන්හි ඇති හයිඩ්‍රජන් බන්ධන දුර්වල කරයි. මෙම රසායනික ක්‍රියාවලිය හේතුවෙන් තන්තු වල මතුපිට ක්ෂුද්‍ර මට්ටමින් රළු වන අතර ආලෝකය විසුරුවා හැරීම (light scattering) සිදු වේ. එමඟින් සිල්ක් රෙද්දෙහි දිලිසෙන ස්වභාවය අතුරුදහන් වී එය මැට් (matte) ස්වභාවයක් ගනී. එබැවින් රෙදි සෝදන කුඩු වෙනුවට සිල්ක් සහ ලොම් සඳහාම විශේෂයෙන් සකස් කරන ලද උදාසීන pH දියර සේදුම්කාරකයක් හෝ මෘදු ළදරු ෂැම්පු වර්ගයක් භාවිත කිරීම අනිවාර්ය වේ.

උෂ්ණත්වය සහ ජලයේ ගුණාත්මකභාවයෙහි බලපෑම

සිල්ක් සේදීමේදී ජලයේ උෂ්ණත්වය තීරණාත්මක සාධකයකි. අධික උණුසුම් ජලය මඟින් සිල්ක් තන්තු හැකිලීමට සහ එහි ශක්තිමත්භාවය බිඳවැටීමට හේතු වේ. එබැවින් සේදීම සඳහා සැමවිටම සෙල්සියස් අංශක 30 ට අඩු සිසිල් ජලය හෝ මඳ උණුසුම් ජලය භාවිතා කළ යුතුය. මීට අමතරව, ඛනිජ ලවණ අධික දෘඩ ජලය (Hard water) භාවිතයෙන් සේදීමේදී ජලයේ ඇති කැල්සියම් සහ මැග්නීසියම් ලවණ සිල්ක් තන්තු සමඟ බැඳී අළු පැහැති තට්ටුවක් සාදයි. මෙය රෙදිවල දීප්තිය නැති වීමට ප්‍රධාන හේතුවකි. හැකි සෑම විටම මෘදු ජලය හෝ පෙරා ගත් ජලය භාවිතයෙන් සිල්ක් රෙදි සේදීම මඟින් මෙම ගැටලුව මඟහරවා ගත හැකිය. දෘඩ ජලයෙහි ඇති කැල්සියම් (Ca2+) සහ මැග්නීසියම් (Mg2+) අයන, සේදුම්කාරකයේ අඩංගු අණු සමඟ ප්‍රතික්‍රියා කර රසායනික අවක්ෂේප (scum) සාදයි. මෙම අවක්ෂේප සිල්ක් තන්තු අතර රැඳී පවතින බැවින්, සේදීමෙන් පසුවත් රෙදිපිළි අළු පැහැ ගැන්වී එහි මෘදු බව නැති වී යයි. මෙය වළක්වා ගැනීමට නම්, ජලය උණු කර නිවා ගැනීමෙන් හෝ ජල මෘදුකාරකයක් භාවිතයෙන් දෘඩතාව අවම කරගත් ජලය භාවිත කළ යුතුය. එමෙන්ම සෙල්සියස් අංශක 30 සීමාව ඉක්මවා යාමෙන් තන්තු ප්‍රසාරණය වී ඒවායේ හැඩය වෙනස් වීමට ඉඩ ඇත.

සුදුසුම සේදුම් තාක්ෂණය: පියවරෙන් පියවර අත් සේදීමේ ක්‍රමය

සිල්ක් රෙදි රෙදි සෝදන යන්ත්‍රයක දමා සේදීමෙන් එහි තන්තු එකිනෙක ගැටී හානි විය හැක. එබැවින් වඩාත්ම ආරක්ෂිත ක්‍රමය වන්නේ අතින් සේදීමයි. ඒ සඳහා පහත පියවර අනුගමනය කරන්න:

• භාජනයක් සූදානම් කිරීම: පිරිසිදු භාජනයකට සිසිල් ජලය පුරවා ගන්න. එයට pH අගය උදාසීන දියර සේදුම්කාරකයකින් ඉතා සුළු ප්‍රමාණයක් එක් කර හොඳින් දිය කරන්න.
• පොඟවා තැබීම: සිල්ක් ඇඳුම ජලයේ ගිල්වා විනාඩි 3 සිට 5 දක්වා කාලයක් පමණක් පොඟවා තබන්න. අධික වේලාවක් පොඟවා තැබීමෙන් තන්තු දුර්වල වේ.
• මෘදු ලෙස පිරිසිදු කිරීම: රෙදි කැබැල්ල තදින් ඇතිල්ලීමෙන් හෝ ඇඹරීමෙන් වළකින්න. ජලය තුළ ඇඳුම මෘදු ලෙස එහා මෙහා කරමින් පිරිසිදු කරන්න.
• සේදීම සහ අම්ල ප්‍රතිකාරය: සබන් සේදී යන තෙක් සිසිල් ජලයෙන් කිහිප වරක් සෝදා ගන්න. අවසාන සේදුම් ජලයට සුදු විනාකිරි (White vinegar) බිංදු කිහිපයක් එක් කරන්න. විනාකිරි වල ඇති දුර්වල අම්ල ගුණය මඟින් ඉතිරි වී ඇති සබන් කොටස් උදාසීන කරන අතර සිල්ක් වලස්වාභාවික දීප්තිය නැවත ලබා දෙයි.

වියළා ගැනීම සහ මැදීමේදී අනුගමනය කළ යුතු නීති

සේදීමෙන් පසු සිල්ක් රෙදි මිරිකීම හෝ ඇඹරීම කිසිසේත්ම නොකළ යුතුය. ජලය ඉවත් කිරීම සඳහා තෙත් ඇඳුම පිරිසිදු වියළි තුවායක් මත තබා මෘදු ලෙස රෝල් කරන්න. එමඟින් තුවායට අතිරික්ත ජලය උරා ගනු ඇත. ඉන්පසු සෘජු සූර්යාලෝකය නොලැබෙන, හොඳින් වාතාශ්‍රය ඇති සෙවන සහිත ස්ථානයක සමතලා කර වියළා ගන්න. සූර්යාලෝකයේ ඇති පාරජම්බුල කිරණ (UV rays) මඟින් සිල්ක් වල ඇති ප්‍රෝටීන් තන්තු දුර්වල කර කහ පැහැ ගැන්වීමට හේතු වේ. ඇඳුම මැදීමේදී එය තරමක් තෙතමනය සහිතව තිබියදී, අඩු උෂ්ණත්වයකින් (Silk setting) සහ ඇඳුමේ ඇතුල් පැත්තෙන් මැදීම සිදු කළ යුතුය. කිසිවිටකත් සෘජුවම අධික රශ්නයක් සිල්ක් මතුපිටට ලබා නොදෙන්න.

සිල්ක් රෙදි නිසි ලෙස ගබඩා කිරීම සහ නඩත්තුව

සිල්ක් රෙදිපිළිවල ආයු කාලය සහ දීප්තිය රැක ගැනීමට නම් ඒවා ගබඩා කිරීම ද නිවැරදිව කළ යුතුය. සිල්ක් ඇඳුම් ප්ලාස්ටික් බෑග් හෝ පෙට්ටිවල ගබඩා කිරීමෙන් වළකින්න. ප්ලාස්ටික් මඟින් තෙතමනය රඳවා ගන්නා අතර, එමඟින් තන්තු කුණුවීමට හෝ ක්‍ෂුද්‍ර ජීවීන් වර්ධනය වීමට ඉඩ ඇත. ඒ වෙනුවට හුස්ම ගත හැකි කපු බෑග් (cotton bags) භාවිතා කරන්න. සිල්ක් ඇඳුම් එල්ලීමේදී ලී හෝ පෑඩඩ් එල්ලුම් (padded hangers) භාවිතා කිරීමෙන් ඒවායේ හැඩය ආරක්ෂා වේ. මෙම සරල නමුත් විද්‍යාත්මක පියවර අනුගමනය කිරීමෙන් ඔබේ සිල්ක් රෙදිපිළිවල සුඛෝපභෝගී පෙනුම සහ දීප්තිය වසර ගණනාවක් පුරා නොවෙනස්ව තබා ගත හැක.