මෝටර් රථයක බැටරිය අක්රිය වූ විට, නවීන ලිතියම්-අයන තාක්ෂණයෙන් යුත් පෝටබල් ජම්ප් ස්ටාටර් (පවර් බෑන්ක්) උපකරණයක් භාවිතයෙන් එය ඉතා පහසුවෙන් සහ ආරක්ෂිතව නැවත පණගන්වා ගත හැකිය. මෙම ලිපියෙන් භෞතික විද්යාත්මක නියමයන්ට අනුකූලව සහ උපකරණවලට හානි නොවන පරිදි මෙම ක්රියාවලිය නිවැරදිව සිදු කරන්නේ කෙසේද යන්න පැහැදිලි කෙරේ.
බැටරි ක්රියාකාරීත්වයේ විද්යාත්මක පසුබිම සහ රසායන විද්යාව
මෝටර් රථවල බහුලව දක්නට ලැබෙන්නේ ඊයම්-අම්ල (Lead-Acid) බැටරි වේ. මෙම බැටරි දිගු වේලාවක් භාවිත නොකිරීමෙන් හෝ සීතල කාලගුණය නිසා අභ්යන්තර රසායනික ප්රතික්රියා මන්දගාමී වී ඒවායේ ධාරිතාවය අඩු වේ. විශේෂයෙන්ම, ඊයම් සල්ෆේට් (Lead Sulfate) ස්ඵටික බැටරි තහඩු මත තැන්පත් වීම නිසා අභ්යන්තර ප්රතිරෝධය ඉහළ යයි. ජම්ප් ස්ටාටර් පවර් බෑන්ක් එකක් මඟින් කෙටි කාලයක් තුළ ඉතා ඉහළ විද්යුත් ධාරාවක් (High Cranking Amps) ලබා දී එන්ජිම කරකැවීමට අවශ්ය ආරම්භක බලය (Torque) සපයයි. මෙහිදී ලිතියම්-අයන සෛලවල ඇති සුවිශේෂී රසායනික ව්යුහය හේතුවෙන් ඉතා අඩු අභ්යන්තර ප්රතිරෝධයකින් යුතුව වේගයෙන් ශක්තිය මුදා හැරීමේ හැකියාව පවතී.
නිවැරදිව සම්බන්ධ කිරීමේ පියවර සහ අනුපිළිවෙල
විද්යුත් පරිපථයක් සම්පූර්ණ කිරීමේදී සිදුවන අනතුරු වළක්වා ගැනීමට නිවැරදි අනුපිළිවෙල අනුගමනය කිරීම අත්යවශ්ය වේ. ක්රියාවලිය පහත පරිදි ක්රමානුකූලව සිදු කළ යුතුය:
- පළමු පියවර: මෝටර් රථය සූදානම් කිරීම. මෝටර් රථයේ සියලුම විද්යුත් පද්ධති (ලාම්පු, රේඩියෝව, උපකරණ පුවරුවේ ආලෝකය සහ වායුසමීකරණය) අක්රිය කර ඇති බවට තහවුරු කරගන්න. මෙමඟින් අනවශ්ය විද්යුත් ප්රවාහයන් වැළැක්වේ.
- දෙවන පියවර: ධන අග්රය සම්බන්ධ කිරීම. ජම්ප් ස්ටාටරයේ රතු පැහැති කේබලය (ධන අග්රය / +) මෝටර් රථ බැටරියේ ධන අග්රයට ශක්තිමත්ව සම්බන්ධ කරන්න. ලෝහමය මතුපිට පිරිසිදුව පැවතීම උපරිම සන්නායකතාවය සඳහා වැදගත් වේ.
- තුන්වන පියවර: ඍණ අග්රය සම්බන්ධ කිරීම (Grounding). කළු පැහැති කේබලය (ඍණ අග්රය / -) මෝටර් රථයේ බැටරියට සෘජුව සම්බන්ධ නොකර, එන්ජින් බ්ලොක් එකේ ඇති තීන්ත නොගෑවුණු ඝන ලෝහමය කොටසකට සම්බන්ධ කරන්න. බැටරියෙන් නිකුත් විය හැකි හයිඩ්රජන් වායුව නිසා සිදුවන ගිනි පුපුරු වැළැක්වීමට මෙම පියවර අතිශය තීරණාත්මක වේ.
- හතරවන පියවර: පණගැන්වීම. කේබල් නිවැරදිව සම්බන්ධ කිරීමෙන් පසු ජම්ප් ස්ටාටර් උපකරණය ක්රියාත්මක කර වාහනය පණගැන්වීමට උත්සාහ කරන්න.
උෂ්ණත්ව පාලනය සහ තාප ගති විද්යාව
ලිතියම්-අයන බැටරි උෂ්ණත්ව වෙනස්වීම්වලට බෙහෙවින් සංවේදී වේ. අධික ශීතල හෝ අධික උණුසුම් තත්ත්වයන් යටතේ පවර් බෑන්ක් එකෙහි රසායනික ක්රියාකාරීත්වය අඩාල විය හැකිය. එබැවින්, මෙම උපකරණය සැමවිටම සාමාන්ය උෂ්ණත්වයක් සහිත ආරක්ෂිත ස්ථානයක ගබඩා කර තැබිය යුතුය. එසේම, පළමු වරට එන්ජිම පණගැන්වීමට නොහැකි වුවහොත්, වහාම නැවත නැවතත් උත්සාහ නොකළ යුතුය. සෑම උත්සාහයකටම පසුව තත්පර 30 ත් 60 ත් අතර කාලයක් බැටරිය සිසිල් වීමට ඉඩ දිය යුතුය. එසේ නොමැති වුවහොත් තාප ප්රසාරණය (Thermal Runaway) හේතුවෙන් පවර් බෑන්ක් එක අභ්යන්තරයෙන් උණුසුම් වී පුපුරා යාමට හෝ විනාශ වීමට ඉඩ ඇත.
එන්ජිම පණගැන්වීමෙන් පසු අනුගමනය කළ යුතු ක්රියාවලිය
එන්ජිම සාර්ථකව පණගැන්වුණු පසු, සම්බන්ධතා විසන්ධි කිරීම සිදු කළ යුත්තේ සම්බන්ධ කළ අනුපිළිවෙලෙහි ප්රතිලෝම අනුපිළිවෙලටය. මෙහිදී පළමුව කළු කේබලය (ඍණ අග්රය) පරිස්සමෙන් ඉවත් කරන්න. ඉන්පසුව රතු කේබලය (ධන අග්රය) ඉවත් කරන්න. අවසාන වශයෙන් ජම්ප් ස්ටාටරය අක්රිය කරන්න. එන්ජිම පණගැන්වූ පසු අවම වශයෙන් විනාඩි 20-30ක් පමණ වාහනය ධාවනය කිරීමෙන් හෝ එන්ජිම ක්රියාත්මක කර තැබීමෙන් මෝටර් රථයේ ඕල්ටනේටරය (Alternator) මඟින් ප්රධාන බැටරිය නැවත ආරෝපණය වීමට අවශ්ය පසුබිම සැකසේ.
ආරක්ෂිත උපදෙස් සහ නඩත්තුව
උපකරණයේ දිගුකාලීන පැවැත්ම සඳහා, භාවිතයෙන් පසුව පවර් බෑන්ක් එක අවම වශයෙන් 80%ක් පමණ ආරෝපණය කර තැබීමට වගබලා ගන්න. සම්පූර්ණයෙන්ම බැටරිය හිස් වීමට ඉඩ හැරීම ලිතියම් සෛලවල ආයු කාලය කෙටි කරයි. තවද, කේබල්වල ලෝහමය කෙළවරවල් එකිනෙක ස්පර්ශ වීමට කිසිවිටකත් ඉඩ නොදෙන්න, මන්ද එයින් ක්ෂණික කෙටි පරිපථයක් (Short Circuit) ඇතිවිය හැක. සෑම විටම උසස් තත්ත්වයේ තඹ (Copper) කේබල් සහිත උපාංග තෝරා ගැනීමෙන් විද්යුත් සන්නායකතාවය ඉහළ මට්ටමක පවත්වා ගත හැක.
