රිදී ආභරණ පෙට්ටියක දීප්තිය දිගුකාලීනව පවත්වා ගැනීම සඳහා රසායනික ප්‍රතික්‍රියා සහ නිසි පිරිසිදු කිරීමේ ශිල්පීය ක්‍රම පිළිබඳව අවබෝධයක් තිබීම අත්‍යවශ්‍ය වේ. නිවැරදි භෞතික සහ රසායනික ක්‍රමවේද භාවිතයෙන් රිදී මතුපිට සීරීම් හෝ අවපැහැ ගැන්වීම්වලින් තොරව ආරක්ෂා කර ගත හැකිය.
රිදී අවපැහැ ගැන්වීමට හේතු වන විද්‍යාත්මක පදනම
රිදී (Silver) වාතයේ ඇති ඔක්සිජන් සමඟ පමණක් නොව, වඩාත් ප්‍රධාන වශයෙන් වාතයේ අඩංගු සල්ෆර් (Sulfur) සංයෝග සමඟ ප්‍රතික්‍රියා කරයි. විශේෂයෙන් හයිඩ්‍රජන් සල්ෆයිඩ් වායුව රිදී මතුපිට සමඟ ස්පර්ශ වූ විට, රිදී සල්ෆයිඩ් (Silver Sulfide - Ag2S) නමැති අඳුරු, අළු හෝ කළු පැහැති ස්ථරයක් සාදයි. මෙම ක්‍රියාවලිය අවපැහැ ගැන්වීම (Tarnishing) ලෙස හඳුන්වනු ලබයි. පරිසරයේ ඇති තෙතමනය, දූවිලි සහ මිනිස් සමෙන් පිටවන තෙල් මඟින් මෙම රසායනික ප්‍රතික්‍රියාව තවදුරටත් වේගවත් කරයි. එබැවින්, රිදී ආභරණ පෙට්ටියක් නඩත්තු කිරීමේදී මූලික පියවර වන්නේ මෙම සල්ෆර් ප්‍රතික්‍රියාව අවම කිරීම සහ දැනටමත් සෑදී ඇති රිදී සල්ෆයිඩ් ස්ථරය මෘදු ලෙස ඉවත් කිරීමයි.
විද්‍යුත් රසායනික ඔක්සිහරණය: සීරීම් රහිත පිරිසිදු කිරීමේ ක්‍රමය
රිදී මතුපිට පිරිසිදු කිරීම සඳහා රළු රසායනික ද්‍රව්‍ය හෝ දැඩි ලෙස ඇතිල්ලීම සිදු නොකළ යුතුය. ඒ වෙනුවට, විද්‍යුත් රසායනික ඔක්සිහරණ ක්‍රමය (Electrochemical Reduction) භාවිතා කළ හැකිය. මෙමඟින් රිදී මතුපිට ඇති සල්ෆර් පරමාණු නැවත ඇලුමිනියම් වෙත ආකර්ෂණය කර ගනී. මෙම ක්‍රියාවලිය සඳහා පහත පියවර අනුගමනය කරන්න:
- පළමුව, වීදුරු හෝ පිඟන් මැටි බඳුනක් ගෙන එහි පතුල ඇලුමිනියම් තීරු (Aluminum foil) වලින් සම්පූර්ණයෙන්ම වසා ගන්න. මෙහිදී ඇලුමිනියම්වල දිලිසෙන පැත්ත ඉහළට තිබිය යුතුය.
- බඳුනට උණුසුම් ජලය එකතු කර, එයට සෝඩියම් බයිකාබනේට් (Baking soda) සහ සාමාන්‍ය ලුණු (Sodium chloride) මේස හැඳි දෙක බැගින් එක් කර හොඳින් දිය කරන්න. මෙහිදී ලුණු සහ සෝඩා මඟින් විද්‍යුත් විච්ඡේදක ද්‍රාවණයක් (Electrolytic solution) නිර්මාණය වේ.
- දැන්, අවපැහැ ගැන්වුණු රිදී ආභරණ පෙට්ටිය ඇලුමිනියම් තීරුව සමඟ සෘජුවම ස්පර්ශ වන සේ ද්‍රාවණය තුළ ගිල්වන්න. තත්පර කිහිපයකින් රිදී සල්ෆයිඩ් ස්ථරය ඉවත් වී, සල්ෆර් ඇලුමිනියම් වෙත සංක්‍රමණය වන ආකාරය ඔබට දැකගත හැකිය.
- පිරිසිදු කිරීමෙන් පසු, පෙට්ටිය පිටතට ගෙන පිරිසිදු සිසිල් ජලයෙන් සෝදා, මෘදු කපු රෙදි කඩකින් සම්පූර්ණයෙන්ම තෙතමනය පිසදා හරින්න.
භෞතිකව ඔප දැමීම සහ නිවැරදි චලන ශිල්පීය ක්‍රම
රිදී ඉතා මෘදු ලෝහයක් වන බැවින් එය පහසුවෙන් සීරීම්වලට ලක් විය හැකිය. එබැවින් සාමාන්‍ය රෙදි හෝ කඩදාසි තුවා (Paper towels) ඔප දැමීම සඳහා භාවිතා නොකළ යුතුය. ඒ වෙනුවට උසස් තත්ත්වයේ මයික්‍රෝෆයිබර් (Microfiber) රෙද්දක් හෝ රිදී සඳහාම විශේෂිත වූ ඔප දමන මෘදු රෙදි කඩක් භාවිතා කරන්න. ඔප දැමීමේදී රවුම් හැඩයට ඇතිල්ලීමෙන් වළකින්න. රවුම් හැඩයට පිස දැමීමෙන් මතුපිට ඇති කුඩා සීරීම් වඩාත් කැපී පෙනෙන ලෙස ඉස්මතු විය හැකිය. ඒ වෙනුවට, සෘජු රේඛීය දිශාවකට (ඉහළට සහ පහළට හෝ දෙපැත්තට) මෘදු ලෙස පිස දමන්න. සෑම විටම රෙදිකඩෙහි පිරිසිදු කොටස් පමණක් භාවිතා කිරීමට වගබලා ගන්න, මන්ද දැනටමත් ඉවත් කරන ලද අපද්‍රව්‍ය නැවත රිදී මතුපිට සීරීමට ලක් කළ හැකි බැවිනි.
අවපැහැ ගැන්වීම වැළැක්වීම සඳහා ක්‍රමානුකූල ගබඩා කිරීම
රිදී ආභරණ පෙට්ටිය නිරන්තරයෙන් පිරිසිදු කිරීමට වඩා වැදගත් වන්නේ එය අවපැහැ ගැන්වීම කල්තියා වැළැක්වීමයි. වාතය සමඟ සම්බන්ධ වීම අවම කිරීම සඳහා පෙට්ටිය වියළි සහ සිසිල් ස්ථානයක තැබිය යුතුය. අල්මාරියක හෝ ලාච්චුවක ගබඩා කිරීමේදී පහත සඳහන් ක්‍රමවේද අනුගමනය කරන්න:
- සිලිකා ජෙල් පැකට් (Silica gel packets): ආභරණ පෙට්ටිය අසල හෝ එය තුළ සිලිකා ජෙල් පැකට් කිහිපයක් තබන්න. මෙමඟින් අවට ඇති අතිරික්ත තෙතමනය අවශෝෂණය කර ගන්නා අතර රසායනික ප්‍රතික්‍රියා මන්දගාමී කරයි.
- රබර්වලින් ඈත් කර තැබීම: රබර් නිෂ්පාදනවල සල්ෆර් අඩංගු වන බැවින්, රබර් බෑන්ඩ් හෝ වෙනත් රබර් ද්‍රව්‍ය රිදී පෙට්ටිය සමඟ ස්පර්ශ වීමට ඉඩ නොදෙන්න.
- නිරන්තර භාවිතය සහ සැලකිල්ල: රිදී භාණ්ඩ නිරන්තරයෙන් මෘදු ලෙස පරිහරණය කිරීමෙන් සහ දූවිලි බැඳීමට ඉඩ නොදීමෙන් එහි ස්වාභාවික දීප්තිය දිගුකාලීනව ආරක්ෂා කර ගත හැකිය.
දෛනික නඩත්තුව සඳහා රසායනික විද්‍යාත්මක උපදෙස්
දෛනිකව දූවිලි පිස දැමීමේදී කිසිවිටකත් ඇල්කොහොල් (Alcohol) හෝ ක්ලෝරීන් (Chlorine) අඩංගු ද්‍රව්‍ය භාවිතා නොකරන්න. මෙම ප්‍රබල රසායනිකයන් රිදී මතුපිට ආරක්ෂිත ස්ථර විනාශ කර දමයි. සබන් යොදා පිරිසිදු කරන්නේ නම්, උදාසීන pH අගයක් සහිත (pH neutral) මෘදු දියර සබන් වර්ගයක් පමණක් ඉතා සුළු ප්‍රමාණයකින් මද උණුසුම් ජලයට එක් කර භාවිතා කරන්න. සේදීමෙන් පසු මතුපිට කිසිදු සබන් ඉතිරි නොවන සේ හොඳින් සෝදා හැරීම අනිවාර්ය වේ. මන්දයත්, වියළී ගිය සබන් අවශේෂ පසුව රිදී මත ස්ථිර ලප ඇති කිරීමට හේතු විය හැකි බැවිනි.
