රෙදි සේදීමේදී පූර්ව සේදීම (pre-wash) යනු රෙදිපිළිවල අඩංගු වී ඇති දැඩි කුණු සහ මඩ කොටස් ප්‍රධාන සේදීමේ චක්‍රයට පෙර ඉවත් කිරීම සඳහා භාවිතා කරන ඉතාමත් ක්‍රමවත් තාක්ෂණයකි. මෙම ක්‍රියාවලිය මඟින් රෙදිවල කෙඳි අතර රැඳී ඇති අපිරිසිදු ද්‍රව්‍ය ලිහිල් කර, ප්‍රධාන සේදීමේදී රෙදි වඩාත් පිරිසිදු කිරීමට මඟ පාදයි.
පූර්ව සේදීමේ රසායනික හා භෞතික ක්‍රියාවලිය
පූර්ව සේදීම ක්‍රියා කරන්නේ සරල භෞතික විද්‍යාත්මක මූලධර්මයක් මතය. රෙදි සෝදන යන්ත්‍රයට එකතු කරන ජලය සහ සුළු සේදුම්කාරක ප්‍රමාණය මුලින්ම රෙදිපිළිවල ඇති දූවිලි හා ලිහිල් කුණු කොටස් සමඟ මිශ්‍ර වේ. මෙහිදී සේදුම්කාරකවල අඩංගු පෘෂ්ඨීය ක්‍රියාකාරී ද්‍රව්‍ය (surfactants) මඟින් ජලයේ පෘෂ්ඨික ආතතිය අඩු කරනු ලබයි. මෙහි ප්‍රතිඵලයක් ලෙස ජල අණු රෙදි කෙඳිවල ගැඹුරටම ගමන් කර, එහි රැඳී ඇති කුණු අංශු වට කර ඒවා රෙදි කෙඳිවලින් වෙන් කරයි.
මෙම ක්‍රියාවලියේදී වැදගත්ම සාධකය වන්නේ ජලයේ උෂ්ණත්වයයි. පූර්ව සේදීම සැමවිටම පාහේ සෙල්සියස් අංශක 20 ත් 30 ත් අතර අඩු උෂ්ණත්වයකදී සිදු කෙරේ. උණුසුම් ජලය භාවිත නොකිරීමට ප්‍රධාන හේතුව රසායනික ප්‍රතික්‍රියාවන්ය. ප්‍රෝටීන් අඩංගු පැල්ලම් (උදාහරණයක් ලෙස ලේ, දහඩිය, කිරි හෝ බිත්තර පැල්ලම්) සෙල්සියස් අංශක 40 ට වඩා වැඩි උෂ්ණත්වයකදී කැටි ගැසීමට (coagulation) ලක් වේ. මෙම කැටි ගැසීම නිසා එම පැල්ලම් රෙදි කෙඳි සමඟ ස්ථිරවම බැඳී යන අතර, පසුව ඒවා ඉවත් කිරීම අතිශය අපහසු වේ. එබැවින්, සිසිල් ජලයෙන් සිදුකරන පූර්ව සේදීම මඟින් මෙම ප්‍රෝටීන දියකර හැරීමට අවස්ථාව ලබා දේ.
පූර්ව සේදීම මඟින් ඉවත් කරන ප්‍රධාන අපිරිසිදු ද්‍රව්‍ය
- මඩ සහ පස් පැල්ලම්: ක්‍රීඩා ඇඳුම් හෝ එළිමහන් වැඩ සඳහා ඇඳි ඇඳුම්වල ඇති තද මඩ වියළී ගිය විට, ඒවා රෙදි කෙඳි අතර තදින් තැන්පත් වේ. පූර්ව සේදීම මඟින් මෙම ඝන මඩ අංශු දියකර, ප්‍රධාන සේදීමට පෙර යන්ත්‍රයෙන් ඉවත් කරයි. මෙයින් රෙදි සෝදන යන්ත්‍රයේ බෙරය (drum) තුළ මඩ අංශු කැරකීම වැළකෙන අතර රෙදිවලට සිදු වන හානියද අවම වේ.
- කාබනික සහ ප්‍රෝටීන් පැල්ලම්: ශරීරයෙන් පිටවන දහඩිය, කෙළ සහ ලේ වැනි කාබනික ද්‍රව්‍ය කෙඳිවලින් මුදා හැරීමට පූර්ව සේදීම අත්‍යවශ්‍ය වේ. කාබනික ද්‍රව්‍යවල ඇති රසායනික බන්ධන සිසිල් ජලයේදී පහසුවෙන් බිඳ වැටේ.
- දූවිලි සහ ක්ෂුද්‍ර අංශු: ජනේල තිර රෙදි (curtains) සහ දිගු කාලයක් තිස්සේ ගබඩා කර තිබූ රෙදිපිළිවල විශාල වශයෙන් දූවිලි රැඳී පවතී. කෙලින්ම ප්‍රධාන සේදීමට ලක් කළහොත් මෙම දූවිලි ජලය සමඟ මිශ්‍ර වී රෙදි පුරාම තැවරිය හැකිය. පූර්ව සේදීමේදී මෙම දූවිලි සහිත ජලය මුලින්ම ඉවතට පොම්ප කෙරේ.
පූර්ව සේදීම සිදු කරන නිවැරදි පිළිවෙළ සහ ක්‍රමවේදය
පූර්ව සේදීමේ උපරිම ප්‍රතිඵල ලබා ගැනීම සඳහා නිවැරදි පියවර අනුගමනය කිරීම වැදගත් වේ. පළමුව, රෙදි සෝදන යන්ත්‍රයේ සේදුම්කාරක යොදන ලාච්චුවේ ඇති බෙදීම් හඳුනාගත යුතුය. සාමාන්‍යයෙන් පූර්ව සේදීම සඳහා වන කොටස රෝම ඉලක්කමෙන් "I" හෝ "1" ලෙස සලකුණු කර ඇත. ප්‍රධාන සේදීම සඳහා වන කොටස "II" හෝ "2" ලෙස සලකුණු කර තිබේ.
පූර්ව සේදීම සඳහා අවශ්‍ය වන්නේ ප්‍රධාන සේදීමට ගන්නා සේදුම්කාරක ප්‍රමාණයෙන් හතරෙන් එකක් (1/4) වැනි සුළු ප්‍රමාණයකි. දියර සේදුම්කාරක හෝ කුඩු වර්ගයක් මේ සඳහා භාවිතා කළ හැකිය. සේදීමේ ක්‍රියාවලිය ආරම්භ වූ පසු, යන්ත්‍රය මුලින්ම පූර්ව සේදීමේ කොටසේ ඇති සේදුම්කාරක සහ ජලය ගෙන විනාඩි 15-20 අතර කාලයක් රෙදි සෝදනු ලබයි. මෙම කෙටි කාලය අවසානයේදී, අපිරිසිදු වූ ජලය සම්පූර්ණයෙන්ම ඉවතට පොම්ප කරනු ලැබේ. ඉන් පසුව, ප්‍රධාන සේදීමේ චක්‍රය පිරිසිදු ජලයෙන් සහ දෙවන ලාච්චුවේ ඇති සේදුම්කාරක මඟින් ආරම්භ වේ. මෙම ක්‍රියාවලිය නිසා රෙදි සේදෙන්නේ පිරිසිදු ජලයෙනි.
විවිධ රෙදි වර්ග සඳහා පූර්ව සේදීම ගැළපෙන ආකාරය
කපු (cotton) සහ ලිනන් (linen) වැනි ස්වභාවික කෙඳිවලින් සාදන ලද රෙදිපිළි ඉතා පහසුවෙන් ජලය සහ කුණු අවශෝෂණය කරයි. එබැවින් මෙම රෙදි සඳහා පූර්ව සේදීම බෙහෙවින් ප්‍රයෝජනවත් වේ. කෘතිම රෙදිපිළි (polyester, nylon) සඳහාද පූර්ව සේදීම කළ හැකි නමුත්, එහිදී තෙල් සහිත පැල්ලම් ඇත්නම් උෂ්ණත්වය පාලනය කිරීම වැදගත් වේ.
කෙසේ වුවද, සිල්ක් (silk) හෝ ලොම් (wool) වැනි ඉතා සියුම් රෙදිපිළි සඳහා පූර්ව සේදීමේ යාන්ත්‍රික ක්‍රියාවලිය රළු වැඩි විය හැකිය. එවැනි රෙදිපිළි සඳහා යන්ත්‍රයේ පූර්ව සේදීම වෙනුවට මෘදු ලෙස අතින් පොඟවා ගැනීම වඩාත් සුදුසුය.
