බම්බු ලාච්චු සංවිධායකයන් යනු නිවසේ හෝ කාර්යාලයේ ලාච්චු ක්රමවත්ව තබා ගැනීමට උපකාරී වන පරිසර හිතකාමී සහ කල් පවතින මෙවලමකි. මෙම ස්වභාවික ද්රව්යයේ ආකර්ෂණීය පෙනුම සහ ක්රියාකාරීත්වය වසර ගණනාවක් පුරා පවත්වා ගැනීමට නම් එහි සෛලීය ව්යුහය සහ රසායනික ස්වභාවය තේරුම් ගෙන නිවැරදිව නඩත්තු කිරීම අත්යවශ්ය වේ.
බම්බු ද්රව්යයේ ස්වභාවය සහ තෙතමනයට දක්වන ප්රතිචාරය
බම්බු යනු ලී වර්ගයක් නොව ශාකමය තණකොළ විශේෂයකි. එහි තන්තුමය සෛලීය ව්යුහය ඉතා සවිමත් වන අතර, වාතයේ ඇති තෙතමනය උරා ගැනීමේ සහ මුදා හැරීමේ (hygroscopic) ඉහළ හැකියාවක් පවතී. මෙයින් අදහස් කරන්නේ අවට පරිසරයේ තෙතමනය වෙනස් වන විට බම්බු ද්රව්යය ප්රසාරණය වීම හෝ හැකිලීම සිදු වන බවයි. මුළුතැන්ගෙය වැනි අධික තෙතමනය සහිත ස්ථානවල ඇති ලාච්චුවල මෙම සංවිධායකයන් තැබීමේදී, ඒවා දිලීර (mold) හෝ ක්ෂුද්ර ජීවී වර්ධනයට ගොදුරු වීමේ අවදානමක් පවතී. එමෙන්ම, සන්ධි රඳවා තබා ගන්නා මැලියම් ස්ථර අධික තෙතමනය නිසා දුර්වල විය හැක. එබැවින්, බම්බු පෘෂ්ඨයේ ඇති ක්ෂුද්ර සිදුරු මුද්රා තැබීම සහ තෙතමනය පාලනය කිරීම නඩත්තුවේ මූලික පියවර වේ.
නිවැරදිව පිරිසිදු කිරීමේ පියවර සහ රසායනික ක්රියාවලිය
බම්බු සංවිධායකයක් කිසි විටෙකත් ජලයේ ගිල්වීම හෝ පිඟන් සෝදන යන්ත්රයකට (dishwasher) දැමීම නොකළ යුතුය. අධික ජල ප්රමාණය සහ උෂ්ණත්වය නිසා බම්බු කෙඳි වේගයෙන් ප්රසාරණය වී ඉರිතැලීම් හෝ හැඩය වෙනස් වීම් සිදු වේ. නිවැරදි පිරිසිදු කිරීමේ ක්රියාවලිය පහත පරිදි වේ:
- දූවිලි ඉවත් කිරීම: ප්රථමයෙන් වියළි මෘදු රෙදි කැබැල්ලක් හෝ කුඩා බුරුසුවක් භාවිතයෙන් සන්ධිවල ඇති දූවිලි සහ සුන්බුන් ඉවත් කරන්න.
- තෙත් පිසදැමීම: මෘදු සබන් මිශ්ර උණුසුම් ජලයෙන් හෝ සුදු විනාකිරි (vinegar) ස්වල්පයක් මිශ්ර කළ ජලයෙන් රෙදි කැබැල්ලක් තෙත් කර ගන්න. රෙදි කැබැල්ල හොඳින් මිරිකා, අමතර ජලය ඉවත් කර පෘෂ්ඨය මෘදුව පිසදමන්න. විනාකිරිවල ඇති දුර්වල අම්ල ස්වභාවය (acetic acid) බැක්ටීරියා සහ දිලීර නාශකයක් ලෙස ක්රියා කරන අතර බම්බු කෙඳිවලට හානි නොකරයි.
- වියළීම: පිරිසිදු කිරීමෙන් පසු වහාම වියළි මෘදු රෙදි කැබැල්ලකින් ඉතිරි තෙතමනය පිසදමා, වාතාශ්රය හොඳින් ලැබෙන ස්ථානයක සම්පූර්ණයෙන්ම වියළීමට හරින්න.
ස්වභාවික තෙල් ආලේපනයෙන් දිගුකාලීන රැකවරණය
වියළි වාතය නිසා බම්බු කෙඳි වියළී ගොස් ඉರිතැලීමට ලක් විය හැක. මෙය වළක්වා ගැනීමට සහ එහි ස්වභාවික දීප්තිය ආරක්ෂා කර ගැනීමට වරින් වර තෙල් ආලේප කිරීම අවශ්ය වේ. මෙහිදී භාවිත කළ යුතු තෙල් වර්ගය පිළිබඳව සැලකිලිමත් විය යුතුය. ඔලිව් තෙල් හෝ පොල් තෙල් වැනි ආහාරයට ගන්නා එළවළු තෙල් වර්ග කාලයත් සමඟ ඔක්සිකරණය වී (rancid) අමිහිරි ගන්ධයක් සහ ඇලෙන සුළු ස්වභාවයක් ඇති කරයි. එබැවින්, මේ සඳහා ඛනිජ තෙල් (mineral oil) හෝ ආහාර සුරක්ෂිත මී ඉටි (beeswax) භාවිත කිරීම සුදුසුය.
තෙල් ආලේප කිරීමේ තාක්ෂණය:
- සංවිධායකය සම්පූර්ණයෙන්ම පිරිසිදු කර වියළා ගන්න.
- මෘදු රෙදි කැබැල්ලකට ඛනිජ තෙල් බිංදු කිහිපයක් දමා බම්බු කෙඳි පිහිටා ඇති දිශාවට (grain direction) අතුල්ලන්න.
- මිනිත්තු 15-20ක් පමණ තෙල් උරා ගැනීමට ඉඩ හැර, අවශෝෂණය නොවූ අතිරික්ත තෙල් පිරිසිදු රෙදි කැබැල්ලකින් පිසදමා ඉවත් කරන්න.
- මෙම ක්රියාවලිය මාස 3-6කට වරක් සිදු කිරීමෙන් බම්බු කෙඳි ආරක්ෂා කරන ජලභීතික (hydrophobic) බාධකයක් නිර්මාණය වේ.
පැල්ලම් සහ දිලීර ඇතිවීම වැළැක්වීම සහ පිළියම්
බම්බු පෘෂ්ඨය මත ආහාර හෝ තීන්ත පැල්ලම් ඇති වුවහොත්, ඒවා වහාම ඉවත් කිරීම වැදගත් වේ. ප්රමාද වුවහොත් මෙම ද්රව්ය බම්බු සිදුරු තුළට ගැඹුරට කාන්දු වී ස්ථිර පැල්ලම් ඇති කරයි. පැල්ලම් ඉවත් කිරීම සඳහා මෘදු සෝඩා කුඩු (sodium bicarbonate) සහ ජලය ස්වල්පයක් මිශ්ර කර පේස්ට් එකක් සාදා ගන්න. එය පැල්ලම මත ආලේප කර මෘදු දත් බුරුසුවකින් කෙඳි දිගේ මෘදුව අතුල්ලන්න. සෝඩා කුඩුවල ඇති මෘදු ක්ෂාරීය ස්වභාවය පෘෂ්ඨයට හානි නොකර පැල්ලම් ඉවත් කිරීමට සමත් වේ. පසුව තෙත් රෙද්දකින් පිසදා වහාම වියළන්න.
දිලීර හෝ අච්චු (mold) ඇති වී තිබේ නම්, එය මර්දනය කිරීමට තනුක කළ හයිඩ්රජන් පෙරොක්සයිඩ් (hydrogen peroxide) හෝ ඇල්කොහොල් මිශ්රණයක් භාවිත කළ හැකිය. රෙදි කැබැල්ලක් එම මිශ්රණයෙන් තෙත් කර ආසාදිත ප්රදේශය හොඳින් පිසදමන්න. මෙමඟින් දිලීර බීජාණු විනාශ වන අතර නැවත වර්ධනය වීම වළක්වයි. කිසි විටෙකත් ක්ලෝරීන් අඩංගු ප්රබල රසායනික ද්රව්ය (chlorine bleach) භාවිත නොකරන්න. මන්ද ඒවා බම්බු තන්තු දුර්වල කර එහි ස්වභාවික පැහැය විකෘති කරන බැවිනි.
ලාච්චු තුළ පිළිවෙල පවත්වා ගැනීම සහ පීඩනය පාලනය කිරීම
සංවිධායකයේ ආයු කාලය තීරණය වන්නේ භාවිත කරන ආකාරය මතය. ලාච්චුව විවෘත කිරීමේදී සහ වැසීමේදී සිදුවන චලනයන් නිසා අභ්යන්තර කොටස්වලට භෞතික පීඩනයක් එල්ල වේ. භාණ්ඩ අධික ලෙස පිරවීමෙන් (overloading) මැද කොටස්වල සන්ධිවලට අධික තෙරපුමක් ඇති වී ඒවා කැඩී යා හැක. බරින් වැඩි උපකරණ පහළ කොටස්වලත්, සැහැල්ලු ද්රව්ය ඉහළ කොටස්වලත් ක්රමවත්ව සැකසිය යුතුය. එසේම, සංවිධායකය ලාච්චුව තුළ ලිස්සා යාම වැළැක්වීම සඳහා එහි පතුලට සිලිකන් හෝ රබර් කුඩා ආධාරක (non-slip pads) ඇලවීමෙන් අනවශ්ය ගැටීම් සහ ඝර්ෂණය වළක්වා ගත හැකිය.
