වැදගත් සහ සංවේදී ලේඛන නිවසේ කැබිනට්ටුවක් තුළ ගබඩා කිරීමේදී භෞතික ආරක්ෂාව පමණක් නොව එම ලේඛනවල ආයු කාලය තීරණය කරන පාරිසරික සාධක පිළිබඳවද සැලකිලිමත් විය යුතුය. කඩදාසි යනු ස්වභාවික සෙලියුලෝස් තන්තු වලින් සමන්විත ද්‍රව්‍යයක් වන බැවින්, එය අවට පරිසරයේ ඇති තෙතමනය, උෂ්ණත්වය සහ රසායනික ප්‍රතික්‍රියාවලට පහසුවෙන් ගොදුරු වේ. මෙම ක්‍රියාවලීන් නිවැරදිව කළමනාකරණය නොකළහොත් වටිනා ලේඛන කෙටි කලකින් විනාශ විය හැක.
පාරිසරික තත්ත්වයන් පාලනය කිරීම සහ ආර්ද්‍රතාවයේ බලපෑම
කඩදාසි ලේඛන විනාශ වීමට බලපාන ප්‍රධානතම සතුරා වන්නේ වාතයේ ඇති ආර්ද්‍රතාවයයි. සාපේක්ෂ ආර්ද්‍රතාවය (Relative Humidity) සියයට 60 ට වඩා වැඩි වූ විට, කඩදාසි තන්තු මත දිලීර සහ පුස් වර්ධනය වීමේ අවදානම ශීඝ්‍රයෙන් ඉහළ යයි. මෙය කඩදාසි දුර්වර්ණ වීමට සහ ඒවායේ ශක්තිමත්භාවය නැති වීමට හේතු වේ. අනෙක් අතට, ආර්ද්‍රතාවය සියයට 30 ට වඩා අඩු වුවහොත්, කඩදාසි වියළි වී පහසුවෙන් කැඩී යන සුළු තත්ත්වයට පත්වේ. එබැවින්, අගුළු දැමූ කබඩ් එකක් තුළ ලේඛන ගබඩා කිරීමේදී කදිම සාපේක්ෂ ආර්ද්‍රතාවය සියයට 40 ත් 50 ත් අතර මට්ටමක පවත්වා ගත යුතුය.
උෂ්ණත්වය සෙල්සියස් අංශක 18 ත් 22 ත් අතර මට්ටමක තබා ගැනීම වඩාත් සුදුසුය. ඉහළ උෂ්ණත්වය මගින් රසායනික ප්‍රතික්‍රියා වේගවත් කරන අතර, එය කඩදාසිවල ඇති ස්වභාවික අම්ල ක්‍රියාකාරී කර ස්වයං-විනාශ වීමේ ක්‍රියාවලිය වේගවත් කරයි. මෙම තත්ත්වය පාලනය කිරීම සඳහා, කබඩ් එක කිසි විටෙකත් බාහිර බිත්තිවලට හේත්තු කර නොතැබිය යුතුය. බාහිර බිත්ති සෘතුමය දේශගුණික විපර්යාසයන් නිසා සීතල හෝ රත් වන බැවින්, එමගින් කබඩ් එක තුළ ඝනීභවනය (Condensation) ඇති විය හැක. තවද, කබඩ් එක තුළ තෙතමනය උරා ගැනීම සඳහා සිලිකා ජෙල් (Silica Gel) පැකට් කිහිපයක් තැබීමෙන් අභ්‍යන්තර වියළි බව රඳවා ගත හැක.
රසායනිකව සුරක්ෂිත ඇසුරුම් ද්‍රව්‍ය තෝරාගැනීම
ලේඛන එකිනෙක ගැටීමේදී සිදුවන හානිය වැළැක්වීමට සහ ඒවා ක්‍රමවත්ව තැබීමට බහුලවම ප්ලාස්ටික් කවර භාවිත කෙරේ. නමුත් සාමාන්‍ය PVC (Polyvinyl Chloride) ප්ලාස්ටික් කවර භාවිත කිරීමෙන් වැළකී සිටිය යුතුය. PVC මගින් කාලයත් සමඟ ප්ලාස්ටිසයිසර් (Plasticizers) සහ ආම්ලික වායූන් මුදා හරින අතර, එමගින් කඩදාසිවල ඇති තීන්ත දියවීම හෝ කවරයේ ඇලීම සිදුවේ. මෙයට පිළියමක් ලෙස, අම්ල-නිදහස් (Acid-Free) කඩදාසි ෆෝල්ඩර හෝ පොලිප්‍රොපිලීන් (Polypropylene) සහ පොලිතීන් (Polyethylene) වැනි රසායනිකව ස්ථායී ප්ලාස්ටික් වර්ග වලින් සාදන ලද කවර භාවිත කළ යුතුය.
සංවේදී ලේඛන එකිනෙක ඇලීම වැළැක්වීම සඳහා ඒ ඒ ලේඛන අතරට අම්ල-නිදහස් පටක කඩදාසි (Acid-free tissue paper) තැබීම තවත් සාර්ථක ක්‍රමයකි. මෙමගින් තීන්ත වර්ගවල රසායනික ද්‍රව්‍ය එකිනෙකා සමඟ මිශ්‍ර වීම වළක්වයි. විශේෂයෙන්ම පැරණි ලේඛන සහ ඡායාරූප ගබඩා කිරීමේදී මෙම ක්‍රමය අත්‍යවශ්‍ය වේ.
භෞතික සැකැස්ම සහ පීඩන කළමනාකරණය
ලේඛන ගොනු කර තබන ආකාරයද ඒවායේ කල්පැවැත්ම කෙරෙහි සෘජුවම බලපායි. කඩදාසි විශාල ප්‍රමාණයක් තිරස් අතට (එකක් මත එකක්) ගොඩගැසීමෙන් යටින් ඇති ලේඛන මත අධික පීඩනයක් ඇතිවේ. මෙම අධික පීඩනය සහ පවතින සුළු තෙතමනය නිසා තීන්ත කොටස් යාබද කඩදාසිවල මුද්‍රණය වීම සිදුවිය හැක. එබැවින් වඩාත්ම සුදුසු ක්‍රමය වන්නේ සිරස් අතට එල්ලා තැබිය හැකි ෆෝල්ඩර පද්ධති (Vertical hanging folders) භාවිත කිරීමයි. මෙමගින් සෑම ලේඛනයක් වෙතම සමාන වාතාශ්‍රයක් ලැබෙන අතර පීඩනය අවම වේ.
- වැදගත් ලේඛන ඇල්ලීමට පෙර දෑත් හොඳින් සෝදා වියළා ගත යුතුය. චර්ම සේබම් (Skin sebum) සහ දහඩියෙහි ඇති ලවණ කඩදාසි මත තැන්පත් වීමෙන් පසුකාලීනව කහ පැහැති පැල්ලම් ඇතිවේ.
- කාර්යාලීය කබඩ් එකෙහි අගුළු පද්ධතිය නිසි පරිදි නඩත්තු කළ යුතුය. ග්‍රැෆයිට් කුඩු (Graphite powder) ස්වල්පයක් අගුල තුළට දැමීමෙන් එහි යාන්ත්‍රික ක්‍රියාකාරිත්වය සුමටව පවත්වා ගත හැක. කිසිවිටෙකත් තෙල් වර්ග අගුලට නොදැමිය යුතුය, මන්ද ඒවා දූවිලි උරාගෙන අගුල අවහිර කරන බැවිනි.
- කැබිනට්ටුව සෘජු සූර්යාලෝකය නොලැබෙන ස්ථානයක ස්ථාපිත කළ යුතුය. පාරජම්බුල කිරණ (UV rays) මගින් කඩදාසිවල ඇති ලිග්නින් (Lignin) බිඳ හෙලන අතර, එමගින් ලේඛන කහ පැහැ වී අස්ථාවර වේ.
කාලීන නඩත්තු කිරීම සහ පරීක්ෂා කිරීමේ පියවර
අගුළු දැමූ කබඩ් එකක් යනු වාතය ගලායාම සීමිත සංවෘත අවකාශයකි. එබැවින්, මාස කිහිපයකට වරක් කබඩ් එක විවෘත කර වාතාශ්‍රය ලැබීමට සැලැස්වීම අත්‍යවශ්‍ය වේ. මෙමගින් ඇතුළත රැඳී ඇති අහිතකර වායූන් ඉවත් වන අතර, ලේඛනවල තත්ත්වය පරීක්ෂා කිරීමටද අවස්ථාව ලැබේ. මීයන් හෝ කෘමීන් වැනි සතුන්ගෙන් සිදුවන හානිය වැළැක්වීම සඳහා ස්වභාවික ලැවෙන්ඩර් ඔයිල් හෝ දේවදාර ලී කැබලි කබඩ් එක තුළ තැබිය හැක. නෙප්තලීන් (Naphthalene) වැනි සැර රසායනික ද්‍රව්‍ය භාවිතයෙන් වැළකී සිටිය යුතුය, මන්ද ඒවායේ වාෂ්ප කඩදාසිවල රසායනික ව්‍යුහයට හානි කළ හැකි බැවිනි. මෙම පියවර අනුගමනය කිරීමෙන් ඔබේ වටිනා ලේඛන දශක ගණනාවක් සුරක්ෂිතව තබාගත හැක.
