නැවත ආරෝපණය කළ හැකි AA බැටරි, විශේෂයෙන්ම නිකල්-මෙටල් හයිඩ්රයිඩ් (NiMH) බැටරි, නිවසේ ඇති විවිධ ඉලෙක්ට්රොනික උපකරණ සඳහා බහුලව භාවිත වේ. මෙම බැටරි නිවැරදි විද්යාත්මක ක්රමවේදයන්ට අනුව ආරෝපණය කිරීමෙන් ඒවායේ ආයු කාලය සැලකිය යුතු ලෙස වැඩි කර ගත හැකි අතර අනවශ්ය ලෙස බැටරි අක්රිය වීම වළක්වා ගත හැක.
NiMH බැටරිවල රසායනික ව්යුහය සහ එහි ක්රියාකාරිත්වය
NiMH බැටරියක් ක්රියා කරන්නේ රසායනික ප්රතික්රියාවක් මගිනි. මෙහිදී ඇනෝඩය (anode) සහ කැතෝඩය (cathode) අතර ඉලෙක්ට්රෝන හුවමාරු වීම සිදුවේ. බැටරිය ආරෝපණය කිරීමේදී, බාහිර විද්යුත් ශක්තිය මගින් මෙම රසායනික ප්රතික්රියාව ප්රතිලෝම (reverse) කරනු ලැබේ. මෙම ක්රියාවලියේදී බැටරිය තුළ ඇති ක්රියාකාරී ද්රව්යවල රසායනික ව්යුහය වෙනස් වේ. බැටරිය දිගු කාලයක් භාවිත නොකර තැබීමේදී හෝ නුසුදුසු පරිදි ආරෝපණය කිරීමේදී එහි අභ්යන්තර ප්රතිරෝධය (internal resistance) ඉහළ යයි. මෙයට ප්රධානතම හේතුවක් වන්නේ බැටරිය තුළ කුඩා ස්ඵටික (crystals) සෑදීමයි. මෙම ස්ඵටික සෑදීම වැළැක්වීම සඳහා බැටරිය සම්පූර්ණයෙන්ම ශූන්ය වන තෙක් විසර්ජනය (discharge) නොකර, යම් මට්ටමක පවතින විට නැවත ආරෝපණය කිරීම වැදගත් වේ.
ආරෝපණ ක්රියාවලියේදී උෂ්ණත්වයේ බලපෑම
බැටරි ආරෝපණය කිරීමේදී උෂ්ණත්වය පාලනය කිරීම අතිශයින්ම තීරණාත්මක සාධකයකි. බැටරි ආරෝපණය වන විට රසායනික ප්රතික්රියා හේතුවෙන් තාපය ජනනය වේ. නමුත් අධික තාපය බැටරියේ අභ්යන්තර රසායනික ද්රව්ය වියළී යාමට සහ ඒවායේ ගුණාත්මකභාවය පිරිහීමට හේතු වේ. ප්රශස්ත ආරෝපණ උෂ්ණත්වය සෙල්සියස් අංශක 15 ත් 25 ත් (15°C - 25°C) අතර පරාසයක පැවතිය යුතුය. සෙල්සියස් අංශක 40 ට වඩා වැඩි උෂ්ණත්වයකදී බැටරි ආරෝපණය කිරීමෙන් ඒවායේ ධාරිතාව (capacity) ස්ථිර ලෙසම අඩුවීමට ඉඩ ඇත. මේ නිසා, සෘජු සූර්යාලෝකය වැටෙන ස්ථානවල හෝ රත් වූ උපකරණ අසල බැටරි ආරෝපණය කිරීමෙන් වැළකී සිටිය යුතුය. නවීන ආරෝපණ පද්ධතිවල ඇති උෂ්ණත්ව සංවේදක මගින් අධික ලෙස රත් වීම වළක්වන නමුත්, කාමර උෂ්ණත්වය නිසි පරිදි පවත්වා ගැනීම පරිශීලකයාගේ වගකීමකි.
නිවැරදි ආරෝපණ ධාරාව (Charging Current) තෝරාගැනීම
ආරෝපණය සඳහා යොදන විද්යුත් ධාරාවේ ප්රමාණය (mA) බැටරියේ ආයු කාලය කෙරෙහි සෘජුවම බලපායි. මෙය C-rate මගින් මනිනු ලැබේ. උදාහරණයක් ලෙස, 2000mAh ධාරිතාවයකින් යුත් බැටරියක් 200mA ධාරාවකින් ආරෝපණය කිරීම 0.1C ලෙස හැඳින්වේ. මන්දගාමී ආරෝපණය (Slow charging - 0.1C පමණ) බැටරියේ රසායනික ව්යුහයට අවම හානියක් සිදු කරන අතර තාපය ජනනය වීමද අවම කරයි. කෙසේ වෙතත්, නවීන ස්මාර්ට් ආරෝපණ උපකරණ (smart chargers) භාවිත කරන්නේ නම්, ඒවායේ ඇති ඩෙල්ටා-වී (-dV) හඳුනාගැනීමේ තාක්ෂණය ක්රියාත්මක වීමට අවම වශයෙන් 0.3C සිට 0.5C දක්වා ආරෝපණ වේගයක් අවශ්ය වේ. මෙම තාක්ෂණය මගින් බැටරිය සම්පූර්ණයෙන්ම ආරෝපණය වූ පසු ස්වයංක්රීයව විදුලි සැපයුම විසන්ධි කර අධි-ආරෝපණය (overcharging) වීම වළක්වයි. එබැවින්, ඔබ සතු ආරෝපණ උපකරණයේ තාක්ෂණය හඳුනාගෙන සුදුසු ධාරාවක් තෝරාගැනීම කළ යුතුය.
බැටරි නිවැරදිව ගබඩා කිරීම සහ නඩත්තු කිරීමේ උපදෙස්
භාවිත නොකරන අවස්ථාවලදී බැටරි ගබඩා කර තබන ආකාරයද ඒවායේ කාර්යක්ෂමතාව තීරණය කරයි. පහත සඳහන් උපදෙස් පිළිපැදීමෙන් බැටරි දිගු කාලයක් සුරක්ෂිතව තබාගත හැක:
- සම්පූර්ණයෙන්ම හිස් නොකරන්න: NiMH බැටරි ගබඩා කිරීමට පෙර ඒවායේ ධාරිතාවයෙන් 40% ත් 50% ත් අතර ප්රමාණයක් ආරෝපණය වී තිබීම සුදුසුය. සම්පූර්ණයෙන්ම හිස් වූ බැටරි ගබඩා කිරීමෙන් ඒවායේ සෛල අක්රිය විය හැක.
- සීතල සහ වියළි ස්ථානයක ගබඩා කරන්න: අධික ආර්ද්රතාවය සහ තාපය බැටරි ස්වයං-විසර්ජනය (self-discharge) වීමේ වේගය වැඩි කරයි. සාමාන්ය වියළි, සිසිල් ස්ථානයක් මේ සඳහා වඩාත්ම යෝග්ය වේ.
- ලෝහමය ද්රව්යවලින් ඈත් කර තබන්න: කාසි, යතුරු වැනි ලෝහමය ද්රව්ය සමග බැටරි එකට තැබීමෙන් කෙටි පරිපථ (short circuits) ඇති විය හැක.
- නිතිපතා භාවිත කරන්න: බැටරි දිගු කාලයක් භාවිත නොකර තැබීමෙන් ඒවායේ ක්රියාකාරීත්වය අඩුවේ. මාස කිහිපයකට වරක්වත් ඒවා ආරෝපණය කර විසර්ජනය කිරීමෙන් රසායනික සක්රීයතාව පවත්වා ගත හැක.
මෙම විද්යාත්මක උපදෙස් ක්රියාත්මක කිරීමෙන් ඔබේ නිවසේ ඇති දුරස්ථ පාලක, සෙල්ලම් බඩු සහ අනෙකුත් උපකරණ සඳහා භාවිත කරන AA බැටරිවල ආයු කාලය උපරිම මට්ටමකින් පවත්වා ගැනීමට ඔබට හැකි වනු ඇත.
