කුස්සියේ දුම් කවුළු (range hood) ෆිල්ටරයේ එකතු වන ඇලෙන සුළු තෙල් සහ දූවිලි තට්ටු ඉවත් කිරීම බොහෝ දෙනෙකුට අපහසු කාර්යයකි. රසායනික ක්රියාවලීන් සහ නිවැරදි උෂ්ණත්වය භාවිතයෙන් ඉතා පහසුවෙන් මෙම තෙල් තට්ටු දියකර හැරීමේ විද්යාත්මක ක්රමය මෙහිදී පැහැදිලි කෙරේ.
තෙල් තට්ටු බැඳීමේ රසායනික පසුබිම
දුම් කවුළුවේ ෆිල්ටරය මත බැඳෙන කුණු සාමාන්ය දූවිලි පමණක් නොවේ. පිසීමේදී වාෂ්ප වන මේද (lipids) සහ තෙල් අංශු වාතයේ ඇති දූවිලි සමඟ මිශ්ර වී ඝන, ඇලෙන සුළු ස්ථරයක් සාදයි. කාලයත් සමඟ තාපයට නිරාවරණය වීම නිසා මෙම තෙල් අංශු බහුඅවයවීකරණය (polymerization) නම් ක්රියාවලියට භාජනය වේ. මෙහිදී තෙල් අණුවල දිගු දාම එකිනෙකා සමඟ බැඳී වඩාත් ශක්තිමත් සහ ජලයේ දිය නොවන රසායනික ව්යුහයක් නිර්මාණය කරයි. සාමාන්ය සීතල ජලයෙන් හෝ සරල පිසදැමීමකින් මෙම ඇලෙන සුළු ස්ථරය ඉවත් කළ නොහැක්කේ එබැවිනි.
තාපය සහ ක්ෂාරීය ද්රව්යවල භූමිකාව
මෙම බහුඅවයවීකරණය වූ තෙල් දිය කිරීම සඳහා භෞතික විද්යාව සහ රසායන විද්යාව උපකාර කරගත හැක. ප්රථමයෙන්ම, ඉහළ උෂ්ණත්වයක් සහිත ජලය මඟින් ඝන වී ඇති මේදයේ දුස්ස්රාවිතාව (viscosity) අඩු කර එය ද්රව තත්ත්වයට පත් කරයි. දෙවනුව, සෝඩියම් බයිකාබනට් (baking soda) වැනි මෘදු ක්ෂාරීය (alkaline) ද්රව්යයක් භාවිතා කිරීමෙන් සාබුනීකරණ (saponification) ප්රතික්රියාවක් ඇති කළ හැකිය. ක්ෂාරීය මාධ්යයක් හමුවේ මේද අම්ල ජලයේ දියවන සබන් සහ ග්ලිසරෝල් බවට පත් වේ. මීට අමතරව, පිඟන් සෝදන දියර ස්වල්පයක් එකතු කිරීමෙන් පෘෂ්ඨීය ආතතිය (surface tension) අඩු කළ හැකිය. සර්ෆැක්ටන්ට් (surfactant) අණුවල ඇති ජලයට ආකර්ෂණය වන හිස (hydrophilic) සහ තෙල්වලට ආකර්ෂණය වන වලිගය (hydrophobic) මඟින් තෙල් බිංදු වටකර ජලය සමඟ මිශ්ර කර පාවී යාමට සලස්වයි (emulsification). මෙමඟින් තෙල්වල ඇති ඇලෙන සුළු ස්වභාවය සම්පූර්ණයෙන්ම නැති වී යන අතර, ඒවා ලෝහ මතුපිටින් පහසුවෙන් ගැලවී යයි.
පියවරෙන් පියවර පිරිසිදු කිරීමේ නිවැරදි ක්රමවේදය
මෙම ක්රියාවලිය සඳහා ඇලුමිනියම් හෝ මල නොබැඳෙන වානේ (stainless steel) ෆිල්ටරයට හානි නොවන පරිදි පහත පියවර අනුගමනය කරන්න:
- භාජනයක් සූදානම් කිරීම: ෆිල්ටරය සම්පූර්ණයෙන්ම ගිල්විය හැකි ප්රමාණයේ තාපයට ඔරොත්තු දෙන පිඟන් මැටි හෝ මල නොබැඳෙන වානේ බේසමක් තෝරාගන්න. ප්ලාස්ටික් බේසම් භාවිතයේදී අධික උණුසුම් ජලයෙන් ඒවා විකෘති විය හැක.
- උණුසුම් ජලය සහ ක්ෂාර එකතු කිරීම: බේසමට නටන උණු වතුර පුරවා, එයට සෝඩියම් බයිකාබනට් කෝප්ප භාගයක් පමණ එකතු කරන්න. මෙහිදී ඇතිවන බුබුළු නැඟීමේ රසායනික ප්රතික්රියාව මඟින් ෆිල්ටරයේ කුඩා සිදුරු අතර ඇති කුණු බුරුල් කිරීමට උපකාරී වේ.
- ගිල්වා තැබීම: ෆිල්ටරය මෙම උණුසුම් ද්රාවණයේ විනාඩි 15 සිට 20 දක්වා කාලයක් ගිල්වා තැබන්න. මෙම කාලය තුළ තාපය සහ ක්ෂාර මඟින් තෙල් අංශු සම්පූර්ණයෙන්ම බිඳ දමනු ඇත.
- මෘදු ලෙස පිරිසිදු කිරීම: ෆිල්ටරය පිටතට ගෙන මෘදු කෙඳි සහිත බුරුසුවකින් හෝ මයික්රෝෆයිබර් (microfiber) රෙදි කැබැල්ලකින් මෘදු ලෙස අතුල්ලන්න. ලෝහමය කම්බි බුරුසු භාවිතයෙන් වළකින්න, මන්ද ඒවායින් ඇලුමිනියම් ස්ථර සීරීමට හෝ හානි වීමට ඉඩ ඇත.
- සේදීම සහ වියළීම: අවසානයේදී සාමාන්ය ගලායන උණුසුම් ජලයෙන් ෆිල්ටරය හොඳින් සෝදා හැර, සම්පූර්ණයෙන්ම වියළීමට ඉඩ හරින්න. තෙතමනය සහිතව නැවත සවි කිරීමෙන් මෝටරයට හානි විය හැක.
වායු සංසරණය සහ උපකරණයේ කාර්යක්ෂමතාව
ෆිල්ටරය පිරිසිදුව තබා ගැනීම හුදෙක් සෞන්දර්යාත්මක කරුණක් පමණක් නොවේ. එය භෞතික විද්යාත්මක නියමයන් මත ක්රියාත්මක වන උපකරණයකි. සිදුරු වැසී ඇති විට, වාතය ඇද ගැනීමේ ප්රතිරෝධය (airflow resistance) ඉහළ යයි. මේ නිසා දුම් කවුළුවේ මෝටරයට වැඩි බලයක් යෙදවීමට සිදුවන අතර, එය විදුලි පරිභෝජනය ඉහළ නැංවීමට සහ මෝටරය ඉක්මනින් අක්රිය වීමට හේතු වේ. නිසි පරිදි වායු සංසරණය නොවීම නිසා කුස්සියේ ආර්ද්රතාවය ඉහළ ගොස් බිත්තිවල දිලීර හට ගැනීමටද පුළුවන. අවම වශයෙන් මසකට වරක්වත් මෙම පිරිසිදු කිරීමේ ක්රියාවලිය සිදු කිරීම උපකරණයේ ආයු කාලය දීර්ඝ කිරීමට හේතු වේ.
