පිහාටු කොට්ටවල පිරවුමට හානි නොකර ඒවා නිවසේදීම ආරක්ෂිතව සෝදා පිරිසිදු කර ගැනීමට භෞතික විද්යාත්මක සහ රසායනික ක්රමවේද නිවැරදිව භාවිත කළ යුතුය. පිහාටු සහ ඩවුන් (down) පිරවුම් යනු කෙරටින් (keratin) ප්රෝටීනවලින් සමන්විත ස්වභාවික ද්රව්ය වන බැවින්, වැරදි සේදීමේ ක්රම මඟින් ඒවායේ මෘදු බව සහ හැඩය සදහටම අහිමි වී යා හැක.
පිහාටු සහ ඩවුන් පිරවුම්වල රසායන විද්යාව
පිහාටු කොට්ටවල අභ්යන්තර ව්යුහය රඳා පවතින්නේ කෙරටින් නැමැති කෙඳිතිමය ප්රෝටීනය මතයි. මෙම කෙඳි මතුපිට ස්වභාවික ආරක්ෂිත මේද තට්ටුවක් (lipids) පවතී. මෙම මේද තට්ටුව මඟින් පිහාටුවලට නම්යශීලී බවක් සහ ජලයට ඔරොත්තු දීමේ හැකියාවක් ලබා දෙයි. සාමාන්ය රෙදි සෝදන කුඩු හෝ දියර වර්ගවල අඩංගු ප්රබල එන්සයිම (විශේෂයෙන්ම ප්රෝටියේස් - protease) සහ ක්ෂාරීය ද්රව්ය මඟින් මෙම ප්රෝටීන ව්යුහය සහ ආරක්ෂිත මේද තට්ටුව බිඳ දමනු ලබයි. මෙහි ප්රතිඵලයක් ලෙස පිහාටු බිඳෙනසුලු වන අතර ඒවායේ ස්වභාවික ප්රත්යස්ථතාව අහිමි වේ.
එබැවින්, පිහාටු කොට්ට සේදීමේදී සැමවිටම මෘදු, pH-අගය උදාසීන (pH-neutral) සහ එන්සයිම රහිත දියර සබන් වර්ගයක් භාවිත කළ යුතුය. ලැනොලින් (lanolin) අඩංගු සේදුම් ද්රව්ය මේ සඳහා වඩාත් සුදුසු වන්නේ ඒවා මඟින් පිහාටුවල ඇති ස්වභාවික තෙල් ගතිය ආරක්ෂා කරන බැවිනි.
සේදීමේ ක්රියාවලිය සහ යාන්ත්රික බලපෑම
යාන්ත්රික බලපෑම පිහාටු කෙඳිවලට හානි කළ හැකි තවත් ප්රධාන සාධකයකි. රෙදි සෝදන යන්ත්රයක ඇති වන දැඩි කැළඹීම (agitation) මඟින් පිහාටු එකිනෙක ගැටී කැඩී යා හැක. මේ නිසා, පහත සඳහන් උපදෙස් අනුගමනය කිරීම අත්යවශ්ය වේ:
- මෘදු සේදීමේ ක්රමය (Gentle Cycle): සැමවිටම "delicate" හෝ "wool" වැනි මෘදු සේදීමේ ක්රමයක් තෝරා ගන්න. මෙයින් යන්ත්රයේ කැරකීමේ වේගය සහ දැඩි බව අඩු කරයි.
- උෂ්ණත්ව පාලනය: සේදීම සඳහා සෙල්සියස් අංශක 30 ත් 40 ත් අතර මඳ උණුසුම් ජලය භාවිත කරන්න. අධික උණුසුම් ජලය මඟින් ප්රෝටීන ව්යුහය විකෘති (denature) විය හැකි අතර, සීතල ජලයෙන් පිරවුමේ ඇති කුණු සහ තෙල් නිසි ලෙස ඉවත් නොවේ.
- අතිරේක සේදීම් වාර (Extra Rinses): පිහාටු අතර සබන් රඳා පැවීමේ ප්රවණතාව ඉතා වැඩිය. සබන් ඉතිරි වුවහොත් පිහාටු එකිනෙක ඇලී තනි කැටිති බවට පත් වේ. එම නිසා, අවම වශයෙන් දෙවරක් හෝ තුන්වරක් අතිරේකව වතුරෙන් සේදීමේ චක්ර ක්රියාත්මක කරන්න.
වියළීමේ ක්රියාවලිය සහ දිලීර වර්ධනය වැළැක්වීම
පිහාටු කොට්ට සේදීමටත් වඩා ඒවා වියළා ගැනීම ඉතා සංකීර්ණ ක්රියාවලියකි. තෙතමනය සහිත පිහාටු තුළ ඉතා ඉක්මනින් බැක්ටීරියා සහ දිලීර (mold) වර්ධනය විය හැක. මෙය කොට්ටයෙන් දුර්ගන්ධයක් හැමීමට සහ සෞඛ්ය ගැටලු ඇති වීමට හේතු වේ. පිරවුම සම්පූර්ණයෙන්ම වියළා ගැනීම සඳහා භෞතික බලවේගයන් ක්රියාත්මක කළ යුතුය.
ස්වභාවිකව වියළීමට තැබීමේදී, කොට්ටය නිතර නිතර අතින් සොලවා (fluffing) ඇතුළත පිහාටු විසිරුවා හැරිය යුතුය. රෙදි වියළන යන්ත්රයක් (dryer) භාවිත කරන්නේ නම්, එය අඩු උෂ්ණත්වයකට (low heat) සකසා ක්රියාත්මක කරන්න. මෙහිදී කොට්ටය සමඟ පිරිසිදු ටෙනිස් බෝල කිහිපයක් හෝ වියළන බෝල (dryer balls) යන්ත්රයට දැමීම අත්යවශ්ය වේ. මෙම බෝල කැරකෙන විට කොට්ටයට පහර දීම මඟින් එකිනෙක ඇලී ඇති පිහාටු වෙන් කර, ඒවාට වාතය ඇතුළු වීමට සලස්වයි. මෙය පිහාටුවල ස්වභාවික පරිමාව (loft) නැවත ලබා ගැනීමට උපකාරී වේ.
දිගුකාලීන නඩත්තුව සඳහා වැදගත් උපදෙස්
පිහාටු කොට්ට නිතර නිතර සේදීම සුදුසු නොවේ. වසරකට වරක් හෝ දෙවරක් සේදීම ප්රමාණවත්ය. එදිනෙදා නඩත්තුවේදී පහත පියවර අනුගමනය කිරීමෙන් කොට්ටවල ආයු කාලය වැඩි කර ගත හැක:
- කොට්ට ආවරණ (pillow protectors) භාවිත කිරීම මඟින් දහඩිය, කෙල සහ සිරුරේ තෙල් වර්ග පිහාටු පිරවුමට කාන්දු වීම වළක්වයි.
- සෑම දිනකම උදෑසන කොට්ටය හොඳින් සොලවා වාතාශ්රය ලැබීමට සැලැස්වීමෙන් රාත්රී කාලයේදී එකතු වූ තෙතමනය ඉවත් වේ.
- තද හිරු එළියේ පැය කිහිපයක් තැබීමෙන් ස්වභාවික විෂබීජහරණය සිදුවන අතර තෙතමනය සම්පූර්ණයෙන්ම ඉවත් වේ.
