ඇල්බමයක කළු හෝ අඳුරු පසුබිම් පිටු භාවිතා කිරීමෙන් ඡායාරූපවල වර්ණ සහ ආලෝකය කැපී පෙනෙන ලෙස ඉස්මතු කළ හැකි වුවද, ඒ සඳහා නිවැරදි ජ්යාමිතික සහ වර්ණ සමතුලිතතාවයක් අවශ්ය වේ. අඳුරු පසුබිමක ඡායාරූප නිවැරදිව ස්ථානගත කිරීම සහ ආලෝකයේ ප්රතිවිරුද්ධතාව (contrast) භාවිත කරන ආකාරය මෙහිදී විද්යාත්මකව සාකච්ඡා කෙරේ.
වර්ණ ප්රතිවිරුද්ධතාව සහ ආලෝක විද්යාව පිළිබඳ මූලධර්ම
අඳුරු පසුබිමක ඡායාරූපයක් තැබූ විට, මානව ඇසට වර්ණ ග්රහණය කරගැනීමේ හැකියාව වෙනස් වේ. මෙයට හේතුව ආලෝකය අවශෝෂණය සහ පරාවර්තනය පිළිබඳ භෞතික විද්යාත්මක නියමයන්ය. කළු හෝ තද අළු පැහැති කඩදාසි තමන් මතට වැටෙන ආලෝකයෙන් වැඩි ප්රමාණයක් අවශෝෂණය කරයි. මේ නිසා, ඡායාරූපයේ ඇති දීප්තිමත් සහ උණුසුම් වර්ණ (සුදු, කහ, රතු සහ තැඹිලි වැනි) වඩාත් කැපී පෙනේ. මෙම දෘශ්ය ප්රයෝගය උපරිමයෙන් ලබා ගැනීම සඳහා, ඡායාරූප තෝරා ගැනීමේදී ඒවායේ අඩංගු ආලෝක මට්ටම් (tonal values) පිළිබඳව සැලකිලිමත් විය යුතුය.
අඳුරු කාඩ්පත් මත ඉතා අඳුරු ඡායාරූප තැබීමෙන් වළකින්න. එසේ වුවහොත් ඡායාරූපය පසුබිම සමඟ මුසුවී එහි විස්තර නොපෙනී යා හැක. ඒ වෙනුවට, ඉහළ ප්රතිවිරුද්ධතාවක් (high contrast) සහිත හෝ දීප්තිමත් පසුබිම් ඇති රූප තෝරා ගැනීම වඩාත් සුදුසුය. මෙය ඡායාරූපයේ මායිම් ස්වාභාවිකවම ඉස්මතු කිරීමට උපකාරී වේ. උදාහරණයක් ලෙස, ශීත සෘතුවේ හිම සහිත දර්ශන, වෙරළ තීරයක ගන්නා ලද රූප හෝ දීප්තිමත් හිරු එළිය සහිත ඡායාරූප අඳුරු පිටු මත ඉතා අලංකාර ලෙස දර්ශනය වේ.
දෘශ්ය බර සහ සමමිතිය පිළිබඳ නීති
ඡායාරූපවල සැකැස්ම තීරණය කිරීමේදී 'දෘශ්ය බර' (visual weight) පිළිබඳ සංකල්පය අවබෝධ කර ගැනීම වැදගත් වේ. අඳුරු පිටු මත තද පැහැති ඡායාරූප සැහැල්ලු ලෙස පෙනෙන අතර, දීප්තිමත් සහ විශාල ඡායාරූප ඉතා බරින් යුක්තව පෙනේ. එබැවින්, පිටුවක දෘශ්ය සමතුලිතතාවය රැක ගැනීමට නම්, දීප්තිමත් ඡායාරූප පිටුවේ මැදට වන්නට හෝ පදනම ලෙස පහළින් තැබිය හැකිය. වඩාත් කුඩා සහ අඳුරු ඡායාරූප ඉහළින් හෝ පිටතින් ස්ථානගත කිරීමෙන් සමතුලිතතාවය ආරක්ෂා වේ.
මීට අමතරව, මානව ඇස සාමාන්යයෙන් පිටුවක් කියවන්නේ වමේ සිට දකුණටය. එබැවින් ප්රධානතම හෝ කතාව ආරම්භ කරන ඡායාරූපය පිටුවේ වම් පස ඉහළ කෙළවරේ තැබීම වඩාත් සුදුසුය. ද්විතීයික රූප දකුණු පසින් හෝ පහළින් පෙළගැස්වීම මඟින් නරඹන්නාට ඇල්බමය කියවීමේදී ස්වාභාවික ගලායාමක් දැනේ.
හිස් අවකාශය කළමනාකරණය සහ ජ්යාමිතික සැකැස්ම
ඇල්බමයක පිටුවක් සැලසුම් කිරීමේදී 'හිස් අවකාශය' (negative space) යනු ඉතා වැදගත් අංගයකි. විශේෂයෙන්ම අඳුරු පිටු සහිත ඇල්බමවල, මෙම හිස් අවකාශය ඡායාරූප වටා ස්වාභාවික රාමුවක් ලෙස ක්රියා කරයි. පිටුව පුරා ඡායාරූප අධික ලෙස පිරවීමෙන් වළකින්න. සෑම ඡායාරූපයක් අතරම අවම වශයෙන් සෙන්ටිමීටර 1.5 සිට 2 දක්වා ස්ථාවර පරතරයක් තැබීමෙන් ඇසට පහසුවක් සහ පිළිවෙලක් ලැබේ.
- සමමිතික Grid සැකැස්ම: එකම ප්රමාණයේ ඡායාරූප සිරස් සහ තිරස් අතට සමාන පරතරයකින් සැකසීම. මෙය සාම්ප්රදායික සහ විධිමත් පෙනුමක් ලබා දෙයි. විශේෂයෙන්ම කළු පසුබිමක සුදු මායිම් සහිත ඡායාරූප මෙම ක්රමයට ඉතා හොඳින් ගැලපේ.
- අසමමිතික සැකැස්ම: විවිධ ප්රමාණයේ ඡායාරූප එකිනෙකට වෙනස් උසින් තැබීම. මෙහිදී දෘශ්ය සමතුලිතතාවය රැක ගැනීම සඳහා විශාල ඡායාරූපයක් වටා කුඩා ඡායාරූප කිහිපයක් ස්ථානගත කළ හැක.
- කෝණික සැකැස්ම: ඡායාරූප සුළු කෝණයකින් ඇලවීම මඟින් නිර්මාණශීලී සහ ගතික පෙනුමක් ලබා ගත හැකිය. නමුත් මෙය අඳුරු පිටුවල සිදු කිරීමේදී ප්රවේශම් විය යුතුය, මන්ද වැඩි කෝණ ප්රමාණයක් මඟින් පිටුවේ ඇති පිළිවෙල නැති කර දැමිය හැකි බැවිනි.
ද්රව්ය විද්යාව: මැලියම් තේරීම සහ කඩදාසි ආරක්ෂාව
අඳුරු කාඩ්පත් භාවිතයේදී මැලියම් තේරීම ඉතා තීරණාත්මක වේ. බොහෝ දියර මැලියම්වල අඩංගු ජල ප්රතිශතය නිසා ඝන කඩදාසි පවා ඇඹරීමට හෝ රැලි වැටීමට ලක් විය හැක. තවද, වියළී ගිය පසු සුදු පැහැති ලප ඉතිරි කරන මැලියම් අඳුරු පසුබිම මත ඉතා පැහැදිලිව කැපී පෙනේ. මේ නිසා, ද්විත්ව ඒකපාර්ශ්වික ඇලවුම් පටි (double-sided tape) හෝ අම්ල රහිත (acid-free) ඡායාරූප ඇලවුම් කොන් (photo corners) භාවිතා කිරීම වඩාත් සුදුසුය.
අම්ල රහිත ද්රව්ය භාවිතය මඟින් කාලයත් සමඟ ඡායාරූප සහ ඇල්බම පිටු කහ පැහැ වීම හෝ දිරාපත් වීම වළක්වයි. විශේෂයෙන්ම ඡායාරූප ඇලවුම් කොන් භාවිතා කිරීමෙන්, ඡායාරූපයට සෘජුවම මැලියම් නොගෑවෙන නිසා අවශ්ය අවස්ථාවකදී ඡායාරූපය පිටුවට හානි නොකර ඉවත් කිරීමට ද හැකියාව ලැබේ. මෙය වටිනා ඡායාරූප දිගුකාලීනව සුරක්ෂිතව තබා ගැනීමට ඇති හොඳම ක්රමයකි.
ආලෝකකරණය සහ අතින් ලියන ලද සටහන්
අඳුරු පිටු සහිත ඇල්බමයක් වඩාත් ආකර්ෂණීය කිරීමට සුදු, රිදී හෝ රන්වන් පැහැති ජෙල් පෑනක් (gel pens) භාවිතා කළ හැකිය. මෙම ලෝහමය වර්ණ අඳුරු කඩදාසි මත ඉහළ පරාවර්තනයක් ඇති කරන බැවින් කියවීමට ඉතා පහසුය. ඡායාරූපවලට පහළින් හෝ පසෙකින් කුඩා සටහන් ලිවීමේදී, අකුරු අතර පරතරය සහ ප්රමාණය ඒකාකාරීව තබා ගැනීමට සැලකිලිමත් වන්න. මෙමඟින් ඇල්බමයට වෘත්තීයමය සහ කලාත්මක නිමාවක් එක්වේ.
