මුද්රිත ඡායාරූප යනු හුදෙක් කඩදාසි කැබැල්ලකට වඩා වටිනා මතකයන් රඳවා තබා ගන්නා භෞතික මාධ්යයකි. කෙසේ වෙතත්, වාතයේ ඇති ආර්ද්රතාවය, ආලෝකය සහ රසායනික ද්රව්ය හේතුවෙන් කාලයත් සමඟ මෙම ඡායාරූප විනාශ වීමේ අවදානමක් පවතී. කුඩා ඡායාරූප ඇල්බමයක් (Mini Photo Album) යනු තෝරාගත් විශේෂිත ඡායාරූප ප්රමාණයක් ක්රමවත්ව සහ ආරක්ෂිතව තබා ගැනීමට ඇති සරල මෙන්ම ඉතා ප්රායෝගික විසඳුමකි. මෙමඟින් ඡායාරූප භෞතික හානිවලින් මෙන්ම පාරිසරික බලපෑම්වලින්ද ආරක්ෂා කර ගත හැක.
ඡායාරූප විනාශ වීමට බලපාන රසායනික ක්රියාවලීන්
ඡායාරූපවල ආයු කාලය තීරණය වන්නේ ඒවායේ රසායනික සංයුතිය සහ ඒවා නිරාවරණය වන වටපිටාව අනුවය. සාම්ප්රදායික මුද්රිත ඡායාරූපවල මතුපිට රිදී ලවණ (silver halide) හෝ කාබනික වර්ණක (organic dyes) අඩංගු වේ. මෙම වර්ණක වාතයේ ඇති ඔක්සිජන් සහ තෙතමනය සමඟ ප්රතික්රියා කිරීමෙන් ඔක්සිකරණය (oxidation) වීමට පටන් ගනී. මෙම ක්රියාවලිය හේතුවෙන් ඡායාරූපවල වර්ණ මැකී යාම සහ කහ පැහැ වීම සිදු වේ.
මීට අමතරව, අප සාමාන්යයෙන් භාවිත කරන ප්ලාස්ටික් වර්ගවල ඇති PVC (polyvinyl chloride) ද්රව්යය ඡායාරූප සඳහා අතිශය හානිකර වේ. PVC කාලයත් සමඟ දිරාපත් වන විට හයිඩ්රොක්ලෝරික් අම්ලය සහ ප්ලාස්ටිසයිසර් (plasticizers) වායූන් මුදා හරියි. මෙම වායූන් ඡායාරූපයේ ඇති රූප පටලය (emulsion layer) දියකර හරින අතර, ඡායාරූපය ඇල්බමයේ ප්ලාස්ටික් කවරයට ඇලී ගැලවිය නොහැකි ලෙස විනාශ වීමට හේතු වේ.
නිවැරදි කුඩා ඇල්බමයක් තෝරා ගැනීමේදී සැලකිය යුතු ද්රව්යමය විද්යාව
වටිනා ඡායාරූප සුරැකීම සඳහා ඇල්බමයක් තෝරා ගැනීමේදී එහි අඩංගු ද්රව්යවල ගුණාත්මකභාවය පිළිබඳව විද්යාත්මකව සැලකිලිමත් විය යුතුය. මේ සඳහා පහත සඳහන් ද්රව්යමය ලක්ෂණ සහිත ඇල්බම තෝරා ගැනීමට වගබලා ගන්න:
- ඇසිඩ් සහ ලිග්නින් රහිත පිටු (Acid-free and Lignin-free Pages): ඇල්බමයේ පිටු සඳහා භාවිත කර ඇති කඩදාසිවල pH අගය 7 හෝ ඊට වැඩි (උදාසීන හෝ භාෂ්මික) විය යුතුය. ලීවලින් නිපදවන කඩදාසිවල ස්වභාවිකවම ලිග්නින් (lignin) අඩංගු වන අතර, එය කාලයත් සමඟ අම්ල බවට පත්වේ. එම නිසා ඇල්බමය මුළුමනින්ම "acid-free" සහ "lignin-free" බව සහතික කර ගන්න.
- ආරක්ෂිත පොලිප්රොපිලීන් සාක්කු (Polypropylene Pockets): ඡායාරූප ඇතුළු කරන විනිවිද පෙනෙන සාක්කු සඳහා පොලිප්රොපිලීන් (polypropylene), පොලියෙස්ටර් (polyester) හෝ පොලිඑතිලීන් (polyethylene) වැනි රසායනිකව අක්රිය (chemically inert) ප්ලාස්ටික් වර්ග භාවිත කර තිබිය යුතුය. මෙම ද්රව්ය කිසිදු හානිකර වායුවක් මුදා නොහරින අතර ඡායාරූපවල ආරක්ෂාව උපරිමයෙන් තහවුරු කරයි.
- ස්වභාවික තන්තුමය බාහිර කවර (Natural Fiber Covers): ලිනන් (linen) හෝ උසස් තත්ත්වයේ කපු රෙදිවලින් නිමවූ කවර මඟින් වාතය නිසි ලෙස සංසරණය වීමට ඉඩ සලසයි. මෙය ඇල්බමය තුළ ආර්ද්රතාවය සිරවීම වළක්වන අතර දිලීර වර්ධනය වීමේ අවදානම අවම කරයි.
ඡායාරූප හැසිරවීමේ සහ ඇසිරීමේ නිවැරදි තාක්ෂණය
ඡායාරූප ඇල්බමයක ඇසිරීමේදී භෞතික බලපෑම්වලින් සිදුවන හානිය වැළැක්වීමට නිවැරදි ක්රමවේද අනුගමනය කළ යුතුය. මිනිස් සමෙන් නිරන්තරයෙන් නිකුත් වන ස්වභාවික තෙල්, දහඩිය සහ සෙබම් (sebum) ඡායාරූපවල තැන්පත් වීමෙන් ඒවායේ රසායනික ප්රතික්රියා වේගවත් වේ. එම නිසා, ඡායාරූප ඇල්ලීමට පෙර දෑත් හොඳින් සෝදා වියළා ගත යුතු අතර, වඩාත් සුදුසු ක්රමය වන්නේ පිරිසිදු කපු අත්වැසුම් (cotton gloves) පැළඳීමයි.
ඡායාරූප ඇල්බමයේ ඇසිරීමේදී කිසිදු විටෙක සාමාන්ය මැලියම්, ද්විත්ව අලවන ටේප් (double-sided tape) හෝ ලෝහමය ක්ලිප් (paperclips) භාවිත නොකරන්න. මෙම ද්රව්යවල ඇති රසායනික සංයෝග ඡායාරූපයේ කඩදාසි පදනම සහ රූපය රඳවා ඇති ස්ථරය ස්ථිරවම විනාශ කරයි. ඒ වෙනුවට, කිසිදු මැලියමකින් තොරව ඡායාරූපය රඳවා තබන ඇතුල් කිරීමේ සාක්කු (slip-in pockets) සහිත ඇල්බම පමණක් භාවිත කරන්න.
ආර්ද්රතාවය සහ ආලෝකය පාලනය කිරීමේ වැදගත්කම
ඇල්බමය සකස් කිරීමෙන් පසු එය තබන ස්ථානය තීරණය කිරීම ඡායාරූපවල පැවැත්ම කෙරෙහි දැඩිව බලපායි. ආලෝකය මඟින් සිදුවන ඡායාරූප විනාශය (photodegradation) ආපසු හැරවිය නොහැකි ක්රියාවලියකි. සෘජු සූර්යාලෝකයේ ඇති පාරජම්බුල කිරණ (UV rays) ඡායාරූපවල ඇති රසායනික වර්ණක බිඳ හෙලයි. එම නිසා ඇල්බමය නිරන්තරයෙන් අඳුරු, වියළි සහ වාතාශ්රය ලැබෙන ස්ථානයක ගබඩා කළ යුතුය.
ගබඩා කරන ස්ථානයේ සාපේක්ෂ ආර්ද්රතාවය (relative humidity) 30% ත් 40% ත් අතර මට්ටමක පවත්වා ගැනීම ඉතා සුදුසුය. අධික ආර්ද්රතාවය නිසා දිලීර (mold) වර්ධනය විය හැකි අතර, අධික වියළි බව නිසා ඡායාරූප නැමී යාම සහ බිඳෙනසුලු වීම සිදු වේ. එමෙන්ම, උෂ්ණත්වය සෙල්සියස් අංශක 15-20 අතර ස්ථාවර මට්ටමක පැවතීම රසායනික ප්රතික්රියා සිදුවීමේ වේගය අවම කරයි.
දිගුකාලීන නඩත්තුව සඳහා ප්රායෝගික පිරික්සුම් ලැයිස්තුව
- සෑම විටම ඡායාරූප ඇල්ලීමට පෙර දෑත් හොඳින් පිරිසිදු කර වියළා ගන්න.
- PVC රහිත සහ ඇසිඩ් රහිත ද්රව්යවලින් පමණක් නිමවූ ඇල්බම තෝරා ගන්න.
- ඡායාරූප ඇලවීම සඳහා කිසිදු රසායනික මැලියම් වර්ගයක් භාවිත නොකරන්න.
- ඇල්බමය සිරස් අතට (vertically) ගබඩා කරන්න; තිරස් අතට ගොඩගැසීමෙන් ඇතිවන පීඩනය නිසා ඡායාරූප එකිනෙකට ඇලීමේ අවදානමක් පවතී.
- සෘජු සූර්යාලෝකය, උණුසුම සහ අධික තෙතමනය සහිත ස්ථානවලින් ඇල්බමය ඈත් කර තබන්න.
