ඡායාරූප මුද්‍රණය කර දිගු කාලයක් සුරක්ෂිතව තබා ගැනීම සඳහා සුදුසු ඇල්බමයක් තෝරා ගැනීම සහ රසායනික විනාශයන්ගෙන් ඒවා ආරක්ෂා කර ගැනීම පිළිබඳ විද්‍යාත්මක ක්‍රමවේද මෙහිදී සාකච්ඡා කෙරේ.
ඡායාරූප විනාශ වීමට බලපාන රසායනික සාධක
ඡායාරූප කාලයත් සමඟ මැකී යාම හෝ කහ පැහැයට හැරීම පිටුපස විද්‍යාත්මක හේතු කිහිපයක් පවතී. සාමාන්‍ය කඩදාසි සහ මැලියම්වල අඩංගු වන ලිග්නින් (lignin) සහ ඇසිඩ් (acid) ඡායාරූපවල ඇති රසායනික ද්‍රව්‍ය සමඟ ප්‍රතික්‍රියා කරයි. මෙහිදී ඇසිඩ්-නිදහස් (acid-free) සහ ලිග්නින්-නිදහස් (lignin-free) ද්‍රව්‍ය භාවිත කිරීම අත්‍යවශ්‍ය වේ. සාමාන්‍ය ප්ලාස්ටික් කවරවල අඩංගු PVC (polyvinyl chloride) රසායනිකය මඟින් කාලයත් සමඟ ක්ලෝරීන් වායුව පිට කරන අතර, එය ඡායාරූපයේ ඇති රිදී අංශු (silver halides) ඔක්සිකරණය කර රූපය විනාශ කරයි. එබැවින් ඡායාරූප ඇල්බම සඳහා පොලිප්‍රොපිලීන් (polypropylene) හෝ පොලියෙස්ටර් (polyester) වැනි ආරක්ෂිත ප්ලාස්ටික් වර්ග තෝරාගත යුතුය.
නිවැරදි ඇල්බම ද්‍රව්‍ය තෝරා ගැනීම
ඇල්බමයක ආවරණය සහ පිටු සෑදීමට භාවිත කර ඇති අමුද්‍රව්‍ය එහි කල්පැවැත්ම තීරණය කරයි. ලිනන් (linen) හෝ කපු වැනි ස්වාභාවික කෙඳි සහිත රෙදිවලින් බැඳි කවර වඩාත් සුදුසුය. මේවා වාතය සංසරණය වීමට ඉඩ සලසන අතර අභ්‍යන්තර ආර්ද්‍රතාවය පාලනය කරයි. ඇල්බමයේ පිටු සඳහා 100% කපු කෙඳිවලින් නිපදවූ හෝ ඇල්ෆා-සෙලියුලෝස් අඩංගු කඩදාසි භාවිත කළ යුතුය. මෙමඟින් කඩදාසියේ pH අගය 7.5 ත් 9.5 ත් අතර ක්ෂාරීය මට්ටමක පවතින බැවින් පාරිසරික අම්ලවලින් ඡායාරූප ආරක්ෂා වේ.
මැලියම් සහ සවිකිරීමේ ක්‍රමවේද
- කෝනර් මවුන්ට්ස් (Photo Corners): ඡායාරූපවලට සෘජුවම මැලියම් නොගා, ඒවායේ කොන් සවි කළ හැකි ඇසිඩ්-නිදහස් කඩදාසි හෝ ප්ලාස්ටික් කොන් භාවිත කිරීම වඩාත් සුදුසුය.
- ආරක්ෂිත මැලියම් (Archival Glue): පිෂ්ඨය පදනම් කරගත් (starch-based) හෝ මෙතිල් සෙලියුලෝස් (methyl cellulose) මැලියම් භාවිත කිරීමෙන් ඡායාරූපයේ පිටුපස රසායනික හානි සිදුවීම වළක්වයි.
පරිසරය පාලනය කිරීම: උෂ්ණත්වය සහ ආර්ද්‍රතාවය
ඡායාරූප තබා ගන්නා ස්ථානයේ උෂ්ණත්වය සහ සාපේක්ෂ ආර්ද්‍රතාවය (relative humidity) නියත මට්ටමක පවත්වා ගැනීම අත්‍යවශ්‍ය වේ. ඉහළ ආර්ද්‍රතාවය (60% ට වැඩි) නිසා දිලීර (mold) වර්ධනය විය හැකි අතර, එමඟින් ඡායාරූපයේ ඇති ජෙලටින් ස්ථරය (gelatin emulsion) දියවී යා හැක. ඉතා අඩු ආර්ද්‍රතාවය කඩදාසි බිඳෙනසුලු කරයි. ඡායාරූප සුරැකීමට වඩාත් සුදුසු පරිසරය වන්නේ සෙල්සියස් අංශක 18-22 අතර උෂ්ණත්වය සහ 30%-40% අතර ආර්ද්‍රතාවයයි. එබැවින් ඇල්බම බිම් මහල්වල හෝ වහලයට යටින් ඇති කාමරවල තැබීමෙන් වැළකී සිටිය යුතුය.
ඡායාරූප පරිහරණය කිරීමේ නිවැරදි තාක්ෂණය
ඡායාරූප ඇල්බමයක ඇසිරීමේදී හෝ ඒවා පිරික්සීමේදී දෑත්වල ඇති ස්වාභාවික තෙල්, දහඩිය සහ අම්ල ඡායාරූප මත තැන්පත් වේ. මේවා කාලයත් සමඟ ස්ථිර පැල්ලම් බවට පත්වේ. එබැවින් ඡායාරූප ඇල්ලීමේදී කපු අත්වැසුම් (cotton gloves) පැළඳීම අත්‍යවශ්‍ය වේ. එසේම, ඡායාරූප සෘජු සූර්යාලෝකයට (ultraviolet rays) නිරාවරණය නොවන සෙවන සහිත ස්ථානයක ඇල්බම ගබඩා කළ යුතුය. පාරජම්බුල කිරණ මඟින් ඡායාරූපවල වර්ණකවල රසායනික බන්ධන බිඳ දමන බැවින් වර්ණ වේගයෙන් මැකී යයි.
ඡායාරූප මුද්‍රණයේ භෞතික විද්‍යාව සහ රසායනික ප්‍රතික්‍රියා
පැරණි සහ නවීන ඡායාරූප මුද්‍රණවල රසායනික ව්‍යුහය එකිනෙකට වෙනස් වේ. රිදී ජෙලටින් මුද්‍රණ (silver gelatin prints) වල පවතින රිදී අංශු පරිසරයේ ඇති සල්ෆර් සංයෝග සමඟ ප්‍රතික්‍රියා කළ විට රිදී සල්ෆයිඩ් සාදයි. මෙය ඡායාරූප දුර්වර්ණ වීමට ප්‍රධාන හේතුවයි. නවීන ඉන්ක්ජෙට් (inkjet) මුද්‍රණවල ඇති වර්ණක (dyes) ආලෝකය සහ ඔක්සිජන් හමුවේ ඉතා සංවේදී වේ. මෙම ක්‍රියාවලිය ඡායාරූප වියැකී යාමට මඟ පාදයි. මේ නිසා, ඇල්බමයක සෑම පිටුවක් අතරටම ඇසිඩ් නොමැති තුනී කඩදාසි (interleaving tissue) යෙදීමෙන් පිටු එකිනෙක ගැටීම සහ රසායනික ද්‍රව්‍ය සංක්‍රමණය වීම (acid migration) වළක්වා ගත හැකිය.
නිවසේ ඡායාරූප ලේඛනාගාරය ස්ථාපිත කිරීම සහ ස්ථානගත කිරීම
ඇල්බම ගබඩා කර තබන ස්ථානය තේරීමේදී භෞතික විද්‍යාත්මක සාධක සලකා බැලිය යුතුය. පොත් රාක්කයක් මත ඇල්බම සිරස් අතට තැබීමෙන් ඒවායේ බර පිටුවලට ඒකාකාරව බෙදී යන අතර, තිරස් අතට එක මත එක ගොඩගැසීමෙන් ඡායාරූප එකිනෙකට ඇලී යාමේ අවදානම වැඩි වේ. ලීවලින් සාදන ලද කැබිනට්වලින් පිටවන ෆෝමල්ඩිහයිඩ් (formaldehyde) සහ වෙනත් වාෂ්පශීලී කාබනික සංයෝග (VOCs) කඩදාසි සහ ඡායාරූප කහ පැහැ ගැන්වීමට හේතු විය හැක. මේ නිසා, ඇල්බම ගබඩා කිරීමට ලෝහමය රාක්ක හෝ විශේෂයෙන් සකසන ලද ආරක්ෂිත පෙට්ටි (archival storage boxes) භාවිත කිරීම වඩාත් සුදුසුය.
