සම් යනු ස්වභාවික, සිදුරු සහිත ද්‍රව්‍යයක් වන අතර එය පාරිසරික තත්ත්වයන්ට නිරන්තරයෙන් ප්‍රතිචාර දක්වයි. ඡායාරූප ඇල්බම සඳහා භාවිත කරන සම් ආවරණ කාලයත් සමඟ වියළී යාම, ඉරිතැලීම හෝ හැඩය වෙනස් වීම වැළැක්වීම සඳහා විශේෂිත භෞතික සහ රසායනික නඩත්තු ක්‍රමවේද අනුගමනය කළ යුතුය.
සම්වල ව්‍යුහය සහ පාරිසරික බලපෑම
සම් සෑදී ඇත්තේ එකිනෙකට බැඳී ඇති කොලජන් තන්තු (collagen fibers) වලිනි. නිෂ්පාදන ක්‍රියාවලියේදී මෙම තන්තු නම්‍යශීලීව තබා ගැනීම සඳහා ස්වභාවික තෙල් වර්ග (lipid) ඇතුළත් කරනු ලැබේ. කෙසේ වෙතත්, කාලයත් සමඟ සහ අවට වාතයේ ඇති වියළි බව නිසා මෙම තෙල් වාෂ්ප වී යයි. සාපේක්ෂ ආර්ද්‍රතාවය (relative humidity) 45% ත් 55% ත් අතර මට්ටමක පවත්වා ගැනීම සම් ඇල්බම සඳහා වඩාත් සුදුසු වේ. ආර්ද්‍රතාවය ඉතා අඩු වුවහොත් කොලජන් තන්තු හැකිලී සම් ආවරණය ඉරිතැලීමට ලක්වන අතර, ආර්ද්‍රතාවය වැඩි වුවහොත් දිලීර හා බැක්ටීරියා වර්ධනය වී සම්වල ව්‍යුහය සම්පූර්ණයෙන්ම විනාශ විය හැකිය. එබැවින් ඇල්බම ගබඩා කරන ස්ථානයේ වායු සමීකරණය හෝ ආර්ද්‍රතාකාරක භාවිතයෙන් මෙම සමතුලිතතාවය රැකගත යුතුය.
පිරිසිදු කිරීමේ රසායන විද්‍යාව: නිවැරදි පියවර
සම් ඇල්බමයක මතුපිට පිරිසිදු කිරීමේදී පළමුව ක්ෂුද්‍ර තන්තු (microfiber) රෙදි කඩකින් මෘදුව දූවිලි ඉවත් කළ යුතුය. දූවිලි අංශු මතුපිට තිබියදී තෙත් රෙදි කඩකින් පිසදැමීමෙන් එම අංශු සීරීම් ඇති කිරීමට සමත් වේ. පිරිසිදු කිරීමේදී පහත සඳහන් උපදෙස් අනුගමනය කරන්න:
- pH අගය සමතුලිත පිරිසිදුකාරක භාවිතය: සම්වල ස්වභාවික pH අගය 4.5 ත් 5.5 ත් අතර අම්ල පරාසයක පවතී. එම නිසා ක්ෂාරීය සබන් (alkaline soaps) භාවිතයෙන් සම්වල ඇති ආරක්ෂිත තට්ටුව සේදී යන අතර එය වියළීමට මඟ පාදයි. නියමිත pH අගය සහිත මෘදු පිරිසිදුකාරකයක් ඉතා සුළු ප්‍රමාණයක් භාවිත කරන්න.
- අවම ජල ප්‍රමාණය: සම් ජලය උරාගන්නා සුළු බැවින් කිසිවිටකත් ජලය සෘජුවම ආලේප නොකළ යුතුය. රෙදි කඩක් ඉතා සුළු වශයෙන් තෙත් කර පිසදැමීම ප්‍රමාණවත් වේ.
- ස්වභාවිකව වියළීම: පිරිසිදු කිරීමෙන් පසු කිසිදු තාප ප්‍රභවයක් (උදාහරණ ලෙස හෙයාර් ඩ්‍රයර් හෝ අව්ව) භාවිත නොකර කාමර උෂ්ණත්වයේ ස්වභාවිකව වියළීමට ඉඩ හරින්න. සෘජු තාපය මඟින් කොලජන් තන්තු දැඩි ලෙස හැකිලීමට ලක් කරයි.
සම් තන්තු පෝෂණය කිරීම සහ සංරක්ෂණය
පිරිසිදු කිරීමෙන් පසු සම්වල නම්‍යශීලීභාවය රැකගැනීම සඳහා විශේෂිත සම් කන්ඩිෂනර් (leather conditioner) වර්ගයක් ආලේප කිරීම අත්‍යවශ්‍ය වේ. ස්වභාවික මී ඉටි (beeswax) හෝ ලැනොලින් (lanolin) අඩංගු නිෂ්පාදන මේ සඳහා වඩාත් සුදුසුය. මේවා මඟින් සම් මතුපිට ජලභීතික (hydrophobic) ආරක්ෂිත ස්ථරයක් සාදන අතර වාතයේ ඇති තෙතමනය උරාගැනීම පාලනය කරයි. කන්ඩිෂනර් ආලේප කිරීමේදී මෘදු රවුම් චලිත (circular motions) භාවිත කරමින් ඉතා තුනී ස්ථරයක් ලෙස යෙදිය යුතුය. අතිරික්ත කන්ඩිෂනර් ප්‍රමාණයක් යෙදීමෙන් ඒවා ඇල්බමයේ පිටු තුළට කාන්දු වී ඡායාරූපවලට හානි විය හැකිය. එබැවින් ආලේප කිරීමෙන් විනාඩි 15 කට පසු පිරිසිදු වියළි රෙදි කඩකින් ඉතිරි වී ඇති අතිරික්ත තෙල් පිසදා දැමිය යුතුය.
භෞතික ආතතිය සහ කොන්දේ ව්‍යුහය රැකගැනීම
ඇල්බමයක කොන්දේ (spine) ව්‍යුහය සම්බන්ධයෙන් සලකා බැලීමේදී, සම්වල නම්‍යශීලීභාවය සහ එහි ආතන්ය ශක්තිය (tensile strength) ඉතා වැදගත් වේ. ඡායාරූප ඇල්බමයක පිටු පෙරළීමේදී සම් ආවරණය මත ඇතිවන යාන්ත්‍රික ආතතිය (mechanical stress) දරා ගැනීමට නම්, සම් තන්තු නිරන්තරයෙන් සජලනය වී පැවතිය යුතුය. වියළි සම් ආවරණයක් සහිත ඇල්බමයක් නිතර විවෘත කිරීමේදී සහ වැසීමේදී එහි නැමෙන සන්ධිස්ථානවල ක්ෂුද්‍ර ඉරිතැලීම් (micro-fissures) ඇතිවේ. මෙම ක්ෂුද්‍ර ඉරිතැලීම් කාලයත් සමඟ විශාල වී සම් ආවරණය සම්පූර්ණයෙන්ම ගැලවී යාමට හේතු විය හැක. මෙය වළක්වා ගැනීමට නම්, ඇල්බමය විවෘත කිරීමේදී අංශක 180 ට වඩා වැඩි කෝණයකින් එය දිග හැරීම නොකළ යුතුය.
භෞතික හැඩය රැකගැනීම සඳහා ගබඩා කිරීමේ ක්‍රමවේද
සම් ඇල්බමයක බර සහ ව්‍යුහය හේතුවෙන් එය වැරදි ලෙස ගබඩා කිරීමෙන් එහි හැඩය මුළුමනින්ම වෙනස් විය හැකිය. ගුරුත්වාකර්ෂණ බලය නිසා ඇල්බමයේ කොන්ද ප්‍රදේශයට සිදුවන පීඩනය අවම කිරීම සඳහා පහත උපදෙස් පිළිපදින්න:
- සිරස්ව හෝ තිරස්ව තැබීම: විශාල සහ බර ඇල්බම සෑමවිටම තිරස්ව (flat) තැබීම වඩාත් සුදුසුය. සිරස්ව තබන්නේ නම්, ඒවා දෙපසින් හොඳින් ආධාරක (bookends) තබා තදින් තැබිය යුතුය. නැතහොත් පිටු බිමට එල්ලා වැටීමෙන් පිටුපස සම් ආවරණය ඇදීමට ලක්වේ.
- සෘජු හිරු එළියෙන් ආරක්ෂා කිරීම: හිරු එළියේ ඇති පාරජම්බුල කිරණ (UV rays) මඟින් සම්වල ඇති ලිපිඩ ඔක්සිකරණය (lipid oxidation) වන අතර, එමඟින් සම්වල වර්ණය වියැකී ගොස් ඉක්මනින් දිරාපත් වේ.
- වායු සංසරණය: සංවෘත ප්ලාස්ටික් පෙට්ටිවල සම් ඇල්බම ගබඩා නොකරන්න. සම්වලට "හුස්ම ගැනීමට" අවශ්‍ය බැවින් ප්‍රමාණවත් වායු සංසරණයක් ඇති ලී හෝ කාඩ්බෝඩ් පෙට්ටි ඒ සඳහා තෝරාගන්න.
