එළිමහනේ රෙදි වියළීම ස්වාභාවික, ලාභදායී සහ පරිසර හිතකාමී ක්‍රමයක් වුවද, සූර්යාලෝකය මඟින් රෙදිපිළිවල තන්තු විනාශ වීමේ සහ වර්ණ අවපැහැ ගැන්වීමේ දැඩි අවදානමක් පවතී. නිසි ක්‍රමවේදයකින් තොරව රෙදි වියළීමට තැබීමෙන් ඇඳුම්වල ආයු කාලය වේගයෙන් අඩු වේ. මෙම ලිපියෙන් සූර්ය රශ්මියෙන් රෙදිපිළි ආරක්ෂා කරගනිමින්, භෞතික හා රසායනික ක්‍රමවේදයන්ට අනුව එළිමහනේ නිවැරදිව රෙදි වියළා ගන්නා ආකාරය විද්‍යාත්මකව පැහැදිලි කෙරේ.
පාරජම්බුල කිරණ (UV) සහ රෙදිපිළිවල රසායනික ප්‍රතික්‍රියාව
සූර්යාලෝකයේ අඩංගු පාරජම්බුල කිරණ (UV Radiation) රෙදිපිළිවල ඇති වර්ණක (dye) අණු සමඟ රසායනිකව ප්‍රතික්‍රියා කරයි. මෙහිදී සිදුවන ප්‍රකාශ-ඔක්සිකරණ (photo-oxidation) ක්‍රියාවලිය හේතුවෙන් වර්ණකවල රසායනික බන්ධන බිඳවැටී රෙදිපිළි ඉක්මනින් අවපැහැ ගැන්වීමට ලක්වේ. මීට අමතරව, කපු (cotton) සහ ලිනන් (linen) වැනි ස්වාභාවික සෙලියුලෝස් තන්තු සෘජු හිරු එළියට දිගු වේලාවක් නිරාවරණය වීමෙන් ඒවායේ පොලිමර් දාමයන් දුර්වල වේ. මෙහි ප්‍රතිඵලයක් ලෙස රෙදිවල ශක්තිමත්භාවය අඩු වී, තන්තු රළු සහ පහසුවෙන් බිඳෙනසුලු තත්ත්වයට පත්වේ. කෘතිම තන්තු (synthetic fibers) වන පොලියෙස්ටර් සහ නයිලෝන් අධික තාපය සහ UV කිරණ හේතුවෙන් ඇදවීමට, හැඩය වෙනස් වීමට හෝ හැකිලීමට ලක්විය හැක.
රෙදිපිළි ආරක්ෂා කරගැනීම සඳහා නිවැරදිව රෙදි එල්ලීමේ තාක්ෂණය
රෙදි වියළීමේදී අනුගමනය කළ යුතු ප්‍රධානම සහ සරලම රීතියක් වන්නේ ඇඳුම් කඩුප්පු (inside out) කර, එනම් ඇතුල් පැත්ත පිටතට හරවා එල්ලීමයි. මෙමඟින් සෘජු හිරු එළිය සහ පාරජම්බුල කිරණ වැදෙන්නේ ඇඳුමේ ඇතුල් පැත්තට පමණක් වන බැවින්, පිටතින් පෙනෙන ප්‍රධාන වර්ණය සහ මෝස්තර ආරක්ෂා වේ. රෙදි වියළන රාක්කය මත ඇඳුම් එල්ලීමේදී පහත පියවර සහ නීති අනුගමනය කිරීම වැදගත් වේ:
- ඇතුල් පැත්ත පිටතට හැරවීම: සියලුම වර්ණවත්, කළු සහ තද පැහැති ඇඳුම් වියළීමට පෙර ඇතුල් පැත්ත පිටතට හරවා එල්ලීමට වගබලා ගන්න.
- සෙවන සහිත ස්ථාන භාවිතය: වර්ණවත් රෙදිපිළි සෘජු හිරු එළිය නොවැටෙන, නමුත් හොඳින් වාතාශ්‍රය ලැබෙන සෙවන සහිත ස්ථානයක වියළා ගැනීම වඩාත්ම ආරක්ෂිත ක්‍රමයයි.
- සුදු පැහැති රෙදි සඳහා හිරු එළිය: සුදු පැහැති කපු සහ ලිනන් රෙදි සෘජු හිරු එළියේ වියළීම සුදුසුය. මන්දයත් හිරු එළිය ස්වාභාවික විරංජකයක් (natural bleaching agent) ලෙස ක්‍රියා කරමින් රෙදිවල ඇති කහ පැහැය ඉවත් කර ඒවා වඩාත් සුදු පැහැයට පත් කරයි.
ද්‍රව්‍ය විද්‍යාව: විවිධ තන්තු සඳහා වියළීමේ ක්‍රමවේද
විවිධ රෙදි වර්ග සතු ජල අවශෝෂණ ධාරිතාවය සහ තාප සංවේදීතාවය එකිනෙකට වෙනස් වේ. එම නිසා, සියලුම රෙදි වර්ග එකම ආකාරයකට වියළීම නොකළ යුතුය. උදාහරණයක් ලෙස, සිල්ක් (silk) සහ ලොම් (wool) වැනි ප්‍රෝටීනමය තන්තු අධික හිරු රශ්මියට නිරාවරණය කළහොත් ඒවායේ ප්‍රත්‍යාස්ථතාව සහ මෘදු බව සම්පූර්ණයෙන්ම විනාශ වේ. මෙවැනි සංවේදී රෙදි වර්ග තිරස් අතට (flat drying) සෙවන සහිත ස්ථානයක තබා වියළා ගත යුතුය. එල්ලීමෙන් සිදුවන ගුරුත්වාකර්ෂණ බලපෑම නිසා මෙම රෙදිවල හැඩය වෙනස් විය හැක.
වියළීමේ ක්‍රියාවලිය වේගවත් කිරීම සඳහා වාතයේ සාපේක්ෂ ආර්ද්‍රතාවය (relative humidity) සහ වායු ප්‍රවාහය (airflow) මනාව කළමනාකරණය කළ යුතුය. රෙදි වියළන රාක්කය මත ඇඳුම් එකිනෙකට සමීපව නොතබා, වාතය පහසුවෙන් ගලායාමට හැකි වන පරිදි ප්‍රමාණවත් ඉඩක් තබා එල්ලීමෙන් තන්තු මත ජල වාෂ්ප රැඳී තිබීම වැළැක්විය හැක. මෙය රෙදිවලින් අමිහිරි තෙත ගඳක් හැමීම වැළැක්වීමටද හේතු වේ.
භෞතික විද්‍යාව සහ වායු ප්‍රවාහය: වියළීම කාර්යක්ෂම කිරීම
බාහිර පරිසරයේ රෙදි වියළීමේදී වැදගත්ම සාධකය වන්නේ අධික උෂ්ණත්වයට වඩා හොඳ වායු ප්‍රවාහයයි. සුළඟ මඟින් තන්තු වටා ඇති තෙතමනය සහිත වාතය ඉවත් කර වියළි වාතය ආදේශ කරයි. එමඟින් ජල අණු වාෂ්පීකරණය (evaporation) වීම වේගවත් වේ. එබැවින්, දවල් කාලයේ පවතින දැඩි හිරු රශ්මිය වෙනුවට, උදෑසන කාලයේ පවතින මෘදු හිරු එළිය සහ සුළඟ ඇඳුම් වියළා ගැනීමට වඩාත් සුදුසු වේ. මෙමඟින් ඇඳුම්වල ආයු කාලය දිගු වන අතර, රෙදිපිළිවල මෘදු බවද රැකේ.
රෙදි වියළන රාක්ක නඩත්තු කිරීම සහ ඇඳුම් කටු භාවිතය
එළිමහන් රෙදි වියළන රාක්කයක් තෝරා ගැනීමේදී එහි ද්‍රව්‍යමය ගුණාත්මකභාවය පිළිබඳව සැලකිලිමත් විය යුතුය. ලෝහමය රාක්ක වැසි සහ පිනිබෑම නිසා මලකඩ කෑමට ලක්විය හැකි අතර, එමඟින් රෙදිපිළි මත ස්ථිර පැල්ලම් ඇති විය හැක. එබැවින් උසස් තත්ත්වයේ ඇලුමිනියම් හෝ විශේෂිත ප්ලාස්ටික් ආලේපිත රාක්ක භාවිත කිරීම වඩාත් යෝග්‍ය වේ. එසේම, රාක්කය භාවිතයට පෙර නිතර පිරිසිදු කර තැබීමෙන් පරාග, දූවිලි සහ අනෙකුත් බාහිර අපද්‍රව්‍ය ඇඳුම්වල තැන්පත් වීම වළක්වා ගත හැක.
රෙදි වියළීමේදී ඇඳුම් කටු (pegs) භාවිත කරන්නේ නම්, ඒවායේ තද බව නිසා තන්තු වලට හානි නොවන පරිදි මෘදු සිලිකන් හෝ ප්ලාස්ටික් ආවරණ සහිත ඇඳුම් කටු තෝරා ගන්න. ඇඳුම් හොඳින් වියළී ගිය වහාම රාක්කයෙන් ඉවත් කිරීමට වගබලා ගන්න. අනවශ්‍ය ලෙස diliගු වේලාවක් වියළි ඇඳුම් හිරු එළියේ තැබීමෙන් තන්තු තවදුරටත් වියළී ගොස් ඒවායේ නම්‍යශීලී බව සම්පූර්ණයෙන්ම නැති වී යයි.
