වතුර ඩිස්පෙන්සරයක් සහිත ශීතකරණයක් නිසි පරිදි නඩත්තු කිරීම මගින් පිරිසිදු හා සෞඛ්‍යාරක්ෂිත පානීය ජලය ලබාගත හැකි අතර, එමගින් උපාංගයේ ආයු කාලයද දීර්ඝ වේ. දිනපතා සහ සතිපතා සිදුකරන සරල පිරිසිදු කිරීම් මගින් බැක්ටීරියා වර්ධනය වීම සහ ඛනිජ ලවණ තැන්පත් වීම සම්පූර්ණයෙන්ම වළක්වා ගත හැකිය. මෙම ලිපියෙන් අප සාකච්ඡා කරන්නේ විද්‍යාත්මක සහ ප්‍රායෝගික ක්‍රමවේද ඔස්සේ ඔබේ ශීතකරණයේ වතුර ඩිස්පෙන්සරය උපරිම සෞඛ්‍යාරක්ෂිත මට්ටමකින් පවත්වා ගන්නා ආකාරයයි.
ජෛව පටල (Biofilm) සහ ක්ෂුද්‍ර ජීවී වර්ධනය පාලනය කිරීම
වතුර ඩිස්පෙන්සරයක ನල සහ තුණ්ඩය (nozzle) නිරන්තරයෙන් තෙතමනය සහිතව පවතින බැවින්, එහි ජෛව පටල (biofilm) තැන්පත් වීමේ ඉහළ අවදානමක් පවතී. ජෛව පටල යනු ක්ෂුද්‍ර ජීවීන් සහ බැක්ටීරියා එකතු වී සාදන තුනී, ලිහිසි ස්ථරයකි. මෙය ශරීරයට අහිතකර විය හැකි අතර ජලයේ රසය හා ගන්ධය වෙනස් කිරීමටද හේතු වේ. විශේෂයෙන්ම තුණ්ඩයේ කෙළවර වාතය සමඟ නිරන්තරයෙන් ස්පර්ශ වන බැවින්, වාතයේ ඇති දිලීර බීජාණු එහි පහසුවෙන් වර්ධනය විය හැක.
මෙය පාලනය කිරීම සඳහා රසායනික ද්‍රව්‍ය භාවිතයෙන් තොරව ස්වභාවික විෂබීජ නාශකයක් ලෙස සිට්‍රික් ඇසිඩ් (citric acid) හෝ සුදු විනාකිරි (white vinegar) භාවිත කළ හැකිය. සුදු විනාකිරි සහ උණුසුම් ජලය සමාන ප්‍රමාණවලින් මිශ්‍ර කර, මෘදු ක්ෂුද්‍ර තන්තු (microfiber) රෙදි කැබැල්ලක් ආධාරයෙන් ඩිස්පෙන්සර් තුණ්ඩය දිනපතා පිසදැමීම සිදු කළ යුතුය. විනාකිරි වල ඇති ඇසිටික් අම්ලය මගින් ක්ෂුද්‍ර ජීවී සෛල බිත්ති විනාශ කරමින් ඒවායේ වර්ධනය අඩපණ කරයි. මෙමගින් කිසිදු රසායනික අවශේෂයක් ඉතිරි නොකර සනීපාරක්ෂාව තහවුරු කරයි.
ඛනිජ තැන්පතු (Limescale) ඉවත් කිරීමේ රසායනික ක්‍රියාවලිය
පානීය ජලයේ අඩංගု කැල්සියම් සහ මැග්නීසියම් වැනි ඛනිජ ලවණ කාලයත් සමඟ ඩිස්පෙන්සර් සිදුර වටා තැන්පත් වේ. මෙය සුදු පැහැති තද ස්ථරයක් ලෙස දැකිය හැකි අතර, එමගින් ජල ගැලීම අවහිර වීමටද පුළුවන. කැල්සියම් කාබනේට් (Calcium Carbonate) ජලයේ නොදියවන ස්වභාවයක් ගන්නා නිසා එය සාමාන්‍ය ජලයෙන් පමණක් සෝදා හැරිය නොහැක. මෙම ඛනිජ තැන්පතු ඉවත් කිරීම සඳහා මෘදු කාබනික අම්ලයක් භාවිත කිරීම වඩාත් විද්‍යාත්මක ක්‍රමයයි.
අම්ලයක් සමඟ ප්‍රතික්‍රියා කළ විට කැල්සියම් කාබනේට් ද්‍රාව්‍ය ලවණ සහ කාබන් ඩයොක්සයිඩ් වායුව බවට පත්වී පහසුවෙන් දියවී යයි. පිරිසිදු කිරීම සඳහා තුණ්ඩය මත විනාකිරි හෝ සිට්‍රික් ඇසිඩ් ද්‍රාවණය ස්වල්පයක් ආලේප කර විනාඩි 10-15ක් පමණ රැඳෙන්නට හරින්න. ඉන්පසු මෘදු බුරුසුවකින් (උදාහරණයක් ලෙස පිරිසිදු දත් බුරුසුවක්) මෘදුව අතුල්ලා ජලයෙන් සෝදා හරින්න. සීරීම් ඇතිවීම වැළැක්වීම සඳහා කිසිවිටෙකත් කම්බි හෝ රළු ස්පොන්ජ් භාවිත නොකළ යුතුය. මෙම සීරීම් තුල බැක්ටීරියා තවදුරටත් රැඳී සිටීමට ඉඩ ඇති බැවින් මතුපිට සීරීමෙන් තොරව තබා ගැනීම වැදගත්ය.
බිංදු තැටිය (Drip Tray) සහ ජලය එකතු වන ස්ථානය නඩත්තු කිරීම
ඩිස්පෙන්සරයෙන් පිටතට වැගිරෙන ජලය එකතු වන බිංදු තැටිය (drip tray) නිරන්තරයෙන් අවධානය යොමු කළ යුතු ස්ථානයකි. මෙහි රැඳෙන ස්ථිතික ජලය දිලීර සහ බැක්ටීරියා බෝවන ප්‍රධාන තෝතැන්නකි. එමෙන්ම ජලය ස්වභාවිකව වාෂ්ප වූ පසු ඉතිරි වන ඛනිජ ලවණ නිසා තැටියේ නොමැකෙන පැල්ලම් සහ සලකුණු ඇතිවේ.
දිනපතා අවසානයේ මෙම තැටිය ඉවත් කර, එහි ඇති ජලය ඉවත් කර වියළා ගත යුතුය. සතිපතා මෘදු පිඟන් සෝදන දියරයක් සහ උණුසුම් ජලය යොදා එය හොඳින් සෝදා පිරිසිදු කරන්න. තැටිය නැවත සවිකිරීමට පෙර එය සම්පූර්ණයෙන්ම වියළි බව තහවුරු කරගත යුතුය. තෙතමනය ඉතිරි වුවහොත් එය නැවත ක්ෂුද්‍ර ජීවී වර්ධනයට මග පාදයි. තැටියේ ඇතිවිය හැකි දුර්ගන්ධය නැති කිරීමට සෝඩියම් බයිකාබනේට් (baking soda) ස්වල්පයක් ජලය සමඟ මිශ්‍ර කර පිරිසිදු කිරීමද කළ හැකිය.
ජල පෙරහන (Water Filter) මාරු කිරීම සහ පද්ධතියේ පීඩනය ක්‍රමවත් කිරීම
ශීතකරණයේ ඇති ජල පෙරහන (filter) සාමාන්‍යයෙන් සක්‍රීය කාබන් (active carbon) තාක්ෂණය මත ක්‍රියාත්මක වේ. සක්‍රීය කාබන් මගින් රසායනික අධිශෝෂණ (adsorption) ක්‍රියාවලිය හරහා ජලයේ ඇති ක්ලෝරින්, කාබනික අපද්‍රව්‍ය සහ අහිතකර රසයන් උරා ගනු ලබයි. කෙසේ වෙතත්, මෙම කාබන් ස්ථරයට සීමිත ධාරිතාවක් පවතින අතර, කාලයත් සමඟ එහි ක්‍රියාකාරිත්වය අඩුවේ.
පද්ධතියේ ක්‍රියාකාරිත්වය උපරිම මට්ටමක තබා ගැනීමට සාමාන්‍යයෙන් මාස හයකට වරක් ජල පෙරහන මාරු කිරීම අත්‍යවශ්‍ය වේ. පැරණි පෙරහනක් භාවිත කිරීමෙන් ජලය පෙරීමේ හැකියාව දුර්වල වනවා පමණක් නොව, පෙරහන තුලම බැක්ටීරියා ගහනය ඉහළ යා හැක. නව පෙරහනක් සවිකළ පසු, පද්ධතිය තුල රැඳී ඇති වායු බුබුළු සහ ලිහිල් කාබන් අංශු (carbon fines) ඉවත් කිරීම සඳහා ජලය ලීටර් 5ක් පමණ පිටතට ගලා යාමට හැරිය යුතුය. මෙමගින් පද්ධතියේ ජල පීඩනය ක්‍රමවත් වන අතර පිරිසිදු, පැහැදිලි ජලය ලැබීම සහතික කෙරේ.
බාහිර මතුපිට සහ මල නොබැඳෙන වානේ (Stainless Steel) ආරක්ෂා කිරීම
නවීන ශීතකරණ බොහොමයක බාහිර මතුපිට මල නොබැඳෙන වානේ (stainless steel) වලින් නිමවා ඇත. මල නොබැඳෙන වානේ මතුපිට ක්‍රෝමියම් ඔක්සයිඩ් (chromium oxide) නමැති ඉතා තුනී අදෘශ්‍යමාන ආරක්ෂිත ස්ථරයකින් සමන්විත වේ. මෙම ස්ථරය මගින් වානේ වායුගෝලීය ඔක්සිජන් සමඟ ප්‍රතික්‍රියා කර මලකඩ කෑම වැළැක්වීම සිදු කරයි.
පිටත මතුපිට පිරිසිදු කිරීමේදී සැමවිටම වානේවල ඇති රටාව (grain) දිශාවට පිසදැමීම සිදුකළ යුතුය. හරස් අතට පිසදැමීමෙන් මතුපිට සියුම් සීරීම් ඇතිවිය හැක. පිරිසිදු කිරීම සඳහා මෘදු ක්ෂුද්‍ර තන්තු (microfiber) රෙදි කැබැල්ලක් සහ ජලය ස්වල්පයක් පමණක් භාවිත කරන්න. ජල පැල්ලම් අධික නම්, මෘදු සබන් මිශ්‍රණයක් භාවිත කළ හැකිය. කිසිවිටෙකත් ක්ලෝරීන් අඩංගු බ්ලීචිං ද්‍රව්‍ය හෝ රළු අම්ල වර්ග භාවිත නොකරන්න, මන්ද ඒවායින් ක්‍රෝමියම් ඔක්සයිඩ් ආරක්ෂිත ස්ථරය විනාශ වී මලකඩ කෑමට ලක්විය හැක.
