වැඩ කරන ස්ථානවලින් එකතු වන දූවිලි, රසායනික ද්‍රව්‍ය සහ ක්ෂුද්‍ර ජීවීන් නිවසේ පිරිසිදු ඇඳුම් සමඟ මිශ්‍ර වීම වැළැක්වීම සඳහා ක්‍රමානුකූලව ඇඳුම් වෙන්කර තැබීම අත්‍යවශ්‍ය වේ. නිසි ලෙස ඇඳුම් වෙන් කර තැබීමෙන් පවුලේ සාමාජිකයන්ගේ සෞඛ්‍යය ආරක්ෂා වන අතර ඇඳුම්වල කල්පැවැත්ම ද තහවුරු වේ.
හරස් දූෂණය (Cross-Contamination) පිටුපස ඇති විද්‍යාව
අපිරිසිදු ඇඳුම් සහ පිරිසිදු ඇඳුම් එකට තැබූ විට සෘජු ස්පර්ශය මඟින් අංශු සහ ක්ෂුද්‍ර ජීවීන් හුවමාරු වේ. මෙයට ප්‍රධාන වශයෙන් හේතු වන්නේ ස්ථිති විද්‍යුත් ආරෝපණ (electrostatic charges) සහ භෞතික ඇලවුම් බලවේගයන්ය (adhesion forces). කාර්මික හෝ එළිමහන් වැඩ ඇඳුම්වල අඩංගු විය හැකි බැර ලෝහ අංශු, තෙල්, සහ පරාග වැනි දෑ පිරිසිදු ඇඳුම්වල තන්තුවලට පහසුවෙන් කාන්දු විය හැක. මෙලෙස දූෂණය වූ ඇඳුම් ඇඳීමෙන් සමේ අසාත්මිකතා සහ ශ්වසන අපහසුතා ඇති විය හැක. එම නිසා, මේවා භෞතිකව වෙන් කිරීම අත්‍යවශ්‍ය කරුණකි. තන්තු අතර ඇති වන මෙම ආකර්ෂණ බලවේග බිඳ දැමිය හැක්කේ නිසි භෞතික බාධක භාවිතයෙන් පමණි.
වැඩ ඇඳුම් කැබිනට්ටුවක් තුළ කලාපකරණය (Zoning) කිරීමේ ක්‍රමවේදය
නිසි ලෙස ඇඳුම් වෙන් කිරීම සඳහා කැබිනට්ටුවක් තුළ ස්වාධීන කලාප දෙකක් නිර්මාණය කළ යුතුය. මෙහිදී පහත සඳහන් මූලධර්ම අනුගමනය කිරීම වැදගත් වේ:
- භෞතික බාධක (Physical Barriers): සන්නායක නොවන ලී, ප්ලාස්ටික් හෝ ඝන රෙදිවලින් සාදන ලද බෙදුම් කඩතොලු (dividers) මඟින් කැබිනට්ටුව දෙකට බෙදන්න. එමඟින් වාතයේ පාවෙන දූවිලි අංශු පිරිසිදු ඇඳුම් වෙත ගමන් කිරීම වළක්වයි. ලී මතුපිට වඩාත් යෝග්‍ය වන්නේ ඒවා ස්වාභාවිකවම තෙතමනය පාලනය කරන බැවිනි.
- සිරස් වෙන් කිරීම (Vertical Separation): අපිරිසිදු සහ සේවා ඇඳුම් සැමවිටම පහළ කොටස්වල හෝ වෙනම සංවෘත ලාච්චුවල තැබිය යුතුය. ගුරුත්වාකර්ෂණය හේතුවෙන් අපිරිසිදු අංශු පහළට වැටෙන බැවින් පිරිසිදු ඇඳුම් ඉහළ රාක්කවල තැබීම වඩාත් සුදුසුය.
- වාතාශ්‍රය (Ventilation): අපිරිසිදු ඇඳුම්වල තෙතමනය පැවතියහොත් දිලීර සහ බැක්ටීරියා වර්ධනය වේ. මේ නිසා කැබිනට්ටුවේ අපිරිසිදු ඇඳුම් තබන කොටසට ප්‍රමාණවත් වාතාශ්‍රයක් ලැබෙන පරිදි කුඩා සිදුරු හෝ දැල් සහිත දොරවල් යෙදීම වැදගත් වේ. මෙය වායු සංසරණය ක්‍රමවත් කර ගන්ධය පාලනය කරයි.
තෙතමනය සහ ක්ෂුද්‍ර ජීවී වර්ධනය පාලනය කිරීමේ භෞතික විද්‍යාව
වැඩ ඇඳුම් බොහෝ විට දහඩිය හෝ එළිමහන් තෙතමනය සහිත වේ. තෙතමනය සහිත පරිසරයක් යනු බැක්ටීරියා සහ දිලීර වේගයෙන් වර්ධනය වන ස්ථානයකි. ඇඳුම් කැබිනට්ටුව තුළ සාපේක්ෂ ආර්ද්‍රතාවය (relative humidity) 60% ට වඩා අඩු මට්ටමක පවත්වා ගත යුතුය. මේ සඳහා ස්වාභාවික තෙතමනය උරා ගන්නා ද්‍රව්‍ය වන සිලිකා ජෙල් (silica gel) හෝ සක්‍රීය අඟුරු (activated charcoal) බෑග් කැබිනට්ටුවේ අපිරිසිදු ඇඳුම් තබන කොටසේ එල්ලා තැබිය හැක. සක්‍රීය අඟුරු මඟින් තෙතමනය පමණක් නොව, ඇඳුම්වල ඇති වන දුර්ගන්ධය ද උරා ගනු ලබයි.
රසායනික සහ භෞතික විද්‍යාත්මකව ඇඳුම් පිරිසිදු කිරීමේ ක්‍රමවේදය
වැඩ ඇඳුම් සේදීමේදී සාමාන්‍ය ඇඳුම් සේදීමට වඩා වෙනස් උෂ්ණත්වයන් සහ ක්‍රමවේදයන් භාවිතා කළ යුතුය. තෙල් සහ දැඩි කුණු ඉවත් කිරීම සඳහා ජලයේ උෂ්ණත්වය සෙල්සියස් අංශක 60 ක් හෝ ඊට වැඩි විය යුතුය. මෙමඟින් ඇඳුම්වල ඇති ලිපිඩ (lipids) සහ මේද ද්‍රව්‍ය දිය වී යයි. ඉහළ උෂ්ණත්වය මඟින් ඇඳුම්වල ඇති ක්ෂුද්‍ර ජීවීන්ගේ සෛල බිත්ති විනාශ කර ඒවා සම්පූර්ණයෙන්ම වඳ කරයි.
ස්වාභාවික රසායනික ද්‍රව්‍ය වන සෝඩියම් කාබනේට් (washing soda) සේදීමේ චක්‍රයට එකතු කිරීමෙන් ජලයේ දෘඪතාව අඩු කර පිරිසිදු කිරීමේ කාර්යක්ෂමතාව වැඩි කළ හැක. එසේම, දිලීර සහ බැක්ටීරියා විනාශ කිරීම සඳහා ඔක්සිජන් බ්ලීච් (oxygen bleach) භාවිතා කිරීම වඩාත් ආරක්ෂිත සහ පරිසර හිතකාමී ක්‍රමයකි. ක්ලෝරීන් අඩංගු රසායනික ද්‍රව්‍ය භාවිතයෙන් ඇඳුම්වල තන්තු දුර්වල විය හැකි බැවින්, පොලියෙස්ටර් හෝ කපු මිශ්‍ර වැඩ ඇඳුම් සඳහා ඔක්සිජන් බ්ලීච් වඩාත් සුදුසු වේ. මෙය රෙදිවල වර්ණය ආරක්ෂා කරමින් බැක්ටීරියා විනාශ කරයි.
දෛනික භාවිතය සඳහා ප්‍රායෝගික පියවර සහ පිරිසිදු කිරීමේ පිළිවෙත
වැඩ නිම වී නිවසට පැමිණි වහාම අනුගමනය කළ යුතු ක්‍රියාවලියක් තිබීම වැදගත්ය. වැඩ ඇඳුම් ගලවා සෘජුවම වාතාශ්‍රය සහිත, වසා තැබිය හැකි රෙදි කූඩයකට හෝ කැබිනට්ටුවේ වෙන් කරන ලද කොටසට දැමිය යුතුය. කිසිවිටෙකත් මෙම ඇඳුම් ඇඳ මත හෝ සාලයේ පුටු මත නොතැබිය යුතුය. සේදීමට පෙර මෙම ඇඳුම් දූවිලි ඉවත් කිරීම සඳහා එළිමහනේ ගසා දැමීම සිදු කළ හැක, නමුත් එහිදී මුඛ ආවරණයක් පැළඳීම සෞඛ්‍යාරක්ෂිත වේ. සේදීමේදී පිරිසිදු ඇඳුම් සහ වැඩ ඇඳුම් එකම සේදුම් වාරයකට (wash cycle) නොදැමීමට වගබලා ගන්න.
අවසාන වශයෙන්, පිරිසිදු සහ අපිරිසිදු ඇඳුම් වෙන් කිරීම හුදෙක් පිළිවෙලකට තැබීමක් පමණක් නොව, එය නිවසේ සෞඛ්‍යාරක්ෂිත බව තහවුරු කරන විද්‍යාත්මක ක්‍රියාවලියකි. නිවැරදි කලාපකරණය සහ පිරිසිදු කිරීමේ ශිල්පීය ක්‍රම මඟින් ඔබේ පවුලේ නිරෝගීභාවය උපරිමයෙන් ආරක්ෂා කරගත හැක.
