පොලියෙස්ටර් යනු කෘතිම රෙදි වර්ගයක් වන අතර, එය නිසි ලෙස සේදීමට හා නඩත්තු කිරීමට එහි රසායනික සහ භෞතික ගුණාංග පිළිබඳව අවබෝධයක් තිබීම අත්‍යවශ්‍ය වේ. මෙම ලිපියෙන් පොලියෙස්ටර් රෙදිපිළි රැලි වැටීමෙන් සහ ස්ථිති විද්‍යුතයෙන් තොරව පිරිසිදු කරගැනීමේ විද්‍යාත්මක ක්‍රමවේදයන් පැහැදිලි කෙරේ.
පොලියෙස්ටර් කෙඳිවල තාප සංවේදීතාව සහ රැලි වැටීමේ විද්‍යාව
පොලියෙස්ටර් යනු තාප ප්ලාස්ටික් (thermoplastic) බහුඅවයවකයකි. මෙහි අර්ථය වන්නේ තාපයට නිරාවරණය වූ විට එහි කෙඳි මෘදු වන අතර සිසිල් වන විට එම හැඩයම රඳවා ගන්නා බවයි. සේදුම් යන්ත්‍රය තුළ අධික උණුසුම් ජලය භාවිත කිරීමෙන් කෙඳිවල අණුක ව්‍යුහය ලිහිල් වන අතර, සේදීමේ ක්‍රියාවලියේදී ඇතිවන තෙරපීම නිසා රෙදි රැලි වැටේ. මෙම රැලි වැටුණු තත්ත්වයෙන්ම රෙදි සිසිල් වුවහොත්, එම රැලි ස්ථිරවම රෙද්ද මත රැඳී පවතී.
මෙය වැළැක්වීම සඳහා සැමවිටම සේදුම් උෂ්ණත්වය සෙල්සියස් අංශක 30 ත් 40 ත් අතර මට්ටමක පවත්වා ගත යුතුය. මෙමගින් කෙඳි අනවශ්‍ය ලෙස මෘදු වීම වළක්වන අතර, රෙදිවල මුල් හැඩය ආරක්ෂා වේ. සේදුම් යන්ත්‍රයේ 'Easy Care' හෝ 'Synthetics' වැනි මෘදු ක්‍රියාවලීන් තෝරා ගැනීමෙන් රෙදි සේදීමේදී ඇතිවන යාන්ත්‍රික බලපෑම අවම කරගත හැකිය.
ස්ථිති විද්‍යුතය ජනනය වීම සහ එහි රසායනික පසුබිම
පොලියෙස්ටර් යනු හයිඩ්‍රොෆෝබික් (hydrophobic) හෙවත් ජලයට ප්‍රතිරෝධයක් දක්වන කෙඳි වර්ගයකි. ස්වභාවික කෙඳි මෙන් නොව, පොලියෙස්ටර් වාතයේ ඇති තෙතමනය අවශෝෂණය නොකරයි. වියළි පරිසරයකදී රෙදි එකිනෙක ගැටීමේදී ඝර්ෂණය හේතුවෙන් ඉලෙක්ට්‍රෝන හුවමාරුවක් සිදුවන අතර, එමගින් ස්ථිති විද්‍යුතය (static electricity) ජනනය වේ. මෙය ඇඳුම් ඇඟේ ඇලීමට සහ කුඩා ධූලි අංශු ආකර්ෂණය කර ගැනීමට හේතු වේ.
පොලියෙස්ටර් කෙඳිවල රසායනික ව්‍යුහය සලකා බැලීමේදී, එහි ඇති එස්ටර කාණ්ඩ (ester groups) නිසා ජල අණු සමඟ හයිඩ්‍රජන් බන්ධන ඇති කිරීමට නොහැකි වේ. සේදීමේදී සහ වියළීමේදී ඇතිවන ඝර්ෂණය නිසා ඍණ ආරෝපණ රෙදි මතුපිට එකතු වේ. මෙම ආරෝපණ ස්වභාවිකව පරිසරයට මුදා හැරීමට ජල අණු නොමැති නිසා, ඇඳුම් ශරීරයේ ඇලීම සහ කුඩා කෙඳි එකිනෙකා ආකර්ෂණය කර ගැනීම සිදු වේ. සේදුම් මෘදුකාරක (fabric softeners) මගින් රෙදි කෙඳි මත ඉතා තුනී තෙල් සහිත පටලයක් තැන්පත් කරන අතර, එමගින් ජල අංශු රඳවා ගැනීමට කුඩා ඉඩක් ලබා දේ. මෙමගින් ස්ථිති විද්‍යුතය පහසුවෙන් විසර්ජනය වේ. ස්වභාවික විකල්පයක් ලෙස අවසාන සේදුම් ජලයට සුදු විනාකිරි ස්වල්පයක් එක් කිරීමෙන්ද කෙඳි මෘදු කර ස්ථිති විද්‍යුතය අවම කරගත හැකිය.
නිවැරදිව සේදීමේ පියවර සහ යාන්ත්‍රික පාලනය
සේදුම් යන්ත්‍රයට රෙදි ඇතුළු කිරීමට පෙර ඇඳුම්වල ඇතුළු පැත්ත පිටතට හැරවීම අත්‍යවශ්‍ය වේ. මෙමගින් ඇඳුම්වල පිටත මතුපිට වෙනත් රෙදි සමඟ ගැටීමෙන් සිදුවන සීරීම් සහ කෙඳි මතුපිට ගැටිති ඇතිවීම (pilling) වළක්වයි. එසේම, සේදුම් යන්ත්‍රය අධික ලෙස ඇඳුම්වලින් පිරවීමෙන් වැළකිය යුතුය. යන්ත්‍රය තුළ ප්‍රමාණවත් ඉඩක් නොමැති වූ විට රෙදි අධික ලෙස තෙරපීමට ලක්වන අතර, එය ස්ථිර රැලි ඇතිවීමට මූලික හේතුවක් වේ.
- භ්‍රමණ වේගය සීමා කිරීම: සේදුම් යන්ත්‍රයේ මිරිකීමේ වේගය (spin speed) විනාඩියකට වට 400 ත් 800 ත් අතර මට්ටමක තබා ගන්න. අධික වේගයෙන් මිරිකීමේදී ඇතිවන කේන්ද්‍රාපසාරී බලය නිසා රෙදි තදින් රැලි වැටේ.
- සුදුසු සේදුම්කාරක භාවිතය: දියර සේදුම්කාරක (liquid detergents) භාවිත කිරීම වඩාත් සුදුසුය. කුඩු සේදුම්කාරක සම්පූර්ණයෙන්ම දිය නොවීම නිසා කෙඳි අතර රැඳී ස්ථිති විද්‍යුතය වැඩි කළ හැකිය.
- වර්ගීකරණය: පොලියෙස්ටර් රෙදි, කපු හෝ ලොම් වැනි බර ඇඳුම් සමඟ මිශ්‍ර කර සේදීමෙන් වළකින්න. බර ඇඳුම්වල ඝර්ෂණය නිසා සැහැල්ලු පොලියෙස්ටර් කෙඳිවලට හානි සිදුවිය හැකිය.
වියළා ගැනීමේ ක්‍රමවේදය සහ රැලි මඟහැරීම
සේදීම අවසන් වූ වහාම ඇඳුම් යන්ත්‍රයෙන් ඉවතට ගෙන හොඳින් ගසා දැමිය යුතුය. තෙතමනය සහිතව තිබියදීම රෙදි සකස් කර එල්ලීමෙන් ගුරුත්වාකර්ෂණය නිසා රැලි ස්වභාවිකවම හැරේ. වියළන යන්ත්‍ර (tumble dryers) භාවිත කරන්නේ නම්, ඉතා අඩු උෂ්ණත්වයක් සහ කෙටි කාලයක් පමණක් තෝරාගත යුතුය. වියළන යන්ත්‍රය තුළ අධික ලෙස වියළීමෙන් (over-drying) කෙඳිවල ඇති ස්වභාවික තෙතමනය සම්පූර්ණයෙන්ම ඉවත්වන අතර, එය ස්ථිති විද්‍යුතය තීව්‍ර වීමට ප්‍රධානතම හේතුවකි.
ඇඳුම් එල්ලීම සඳහා ප්ලාස්ටික් හෝ ලී හැන්ගර් භාවිත කිරීම වඩාත් යෝග්‍ය වේ. ලෝහමය හැන්ගර් මගින් රෙදිවල හැඩය වෙනස් වීමට ඉඩ ඇත. ස්වභාවික වාතාශ්‍රය ඇති ස්ථානයක සෙවනේ වියළා ගැනීමෙන් පොලියෙස්ටර් රෙදිවල වර්ණය සහ මෘදු බව දිගුකාලීනව පවත්වා ගත හැකිය.
