නිවසේ ආරක්ෂාව තහවුරු කිරීමේදී දුම් සහ කාබන් මොනොක්සයිඩ් අනාවරකවලට හිමිවන්නේ සුවිශේෂී ස්ථානයකි. මෙම ජීවිතාරක්ෂක උපාංග සැමවිටම ක්‍රියාකාරී මට්ටමේ පවත්වා ගැනීම සඳහා නිවැරදිව පරීක්ෂා කරන්නේ කෙසේද යන්න පිළිබඳව විද්‍යාත්මක හා ප්‍රායෝගික පැහැදිලි කිරීමක් මෙහි දැක්වේ.
සංවේදක ක්‍රියාකාරීත්වයේ විද්‍යාත්මක පදනම
දුම් සහ කාබන් මොනොක්සයිඩ් අනාවරක ක්‍රියා කරන්නේ භෞතික විද්‍යාත්මක සහ රසායනික මූලධර්ම මත පදනම්වය. මේවායේ ක්‍රියාකාරීත්වය නිසි පරිදි වටහා ගැනීම පරීක්ෂණ ක්‍රියාවලිය වඩාත් අර්ථවත් කරයි.
දුම් සංවේදක ක්‍රියා කරන ආකාරය
ප්‍රකාශ විද්‍යුත් (Photoelectric) අනාවරකවල අභ්‍යන්තරයේ ආලෝක ප්‍රභවයක් (LED) සහ ප්‍රකාශ සංවේදකයක් (Photocell) පිහිටා ඇත. සාමාන්‍ය තත්ත්ව යටතේ ආලෝක කදම්භය කෙලින්ම ගමන් කරන අතර සංවේදකය වෙත ළඟා නොවේ. නමුත් දුම් අංශු කාමරයට ඇතුළු වූ විට, ඒවා මඟින් ආලෝකය විසිරී යාමකට (Light scattering) ලක්වන අතර, එම විසිරුණු ආලෝකය සංවේදකය මත පතිත වේ. මෙය හඳුනාගත් වහාම පද්ධතිය මඟින් අනතුරු ඇඟවීමේ ශබ්දය නිකුත් කරයි. අනෙක් අතට, අයනීකරණ (Ionization) අනාවරක මඟින් වාතය අයනීකරණය කර කුඩා විද්‍යුත් ධාරාවක් පවත්වාගෙන යයි. දුම් අංශු මෙම කුටීරයට ඇතුළු වූ විට විද්‍යුත් ධාරාව අඩාල වන අතර එය අනතුරු ඇඟවීමක් ලෙස හඳුනා ගනී.
කාබන් මොනොක්සයිඩ් (CO) සංවේදකවල රසායන විද්‍යාව
කාබන් මොනොක්සයිඩ් යනු රසයක්, ගන්ධයක් හෝ පැහැයක් නොමැති මාරාන්තික වායුවකි. මෙවැනි අනාවරකවල බොහෝ විට අඩංගු වන්නේ විද්‍යුත් රසායනික (Electrochemical) සෛලයන්ය. මෙම සෛලය තුළ ඇති රසායනික ද්‍රව්‍ය වාතයේ ඇති කාබන් මොනොක්සයිඩ් සමඟ ප්‍රතික්‍රියා කර විද්‍යුත් ආරෝපණයක් ජනිත කරයි. කාබන් මොනොක්සයිඩ් සාන්ද්‍රණය වැඩි වන විට මෙම විද්‍යුත් ධාරාවේ අගයද වැඩි වන අතර, යම් නිශ්චිත සීමාවක් පසු කළ විට අනතුරු ඇඟවීමේ සීනුව ක්‍රියාත්මක වේ. මෙම රසායනික සංවේදක කාලයත් සමඟ වියළී යාම හෝ ක්ෂය වීම සිදුවන බැවින් ඒවායේ ආයු කාලය සීමිතය.
නිවැරදිව පරීක්ෂා කිරීමේ පියවරෙන් පියවර ක්‍රමවේදය
අනාවරක පරීක්ෂා කිරීමේදී ප්‍රධාන පියවර දෙකක් අනුගමනය කළ යුතුය: විද්‍යුත් පරිපථ පරීක්ෂණය සහ සැබෑ සංවේදක පරීක්ෂණය.
පියවර 1: විද්‍යුත් පරිපථ සහ බැටරි පරීක්ෂාව (පරීක්ෂණ බොත්තම)
උපාංගයේ මතුපිට ඇති Test බොත්තම තත්පර 3 සිට 5 දක්වා තද කරගෙන සිටින්න. මෙහිදී ඔබට තියුණු, ඉහළ සංඛ්‍යාතයකින් යුත් ශබ්දයක් ඇසෙනු ඇත. මෙමඟින් පරීක්ෂා කරනු ලබන්නේ බැටරියේ බලය සහ අභ්‍යන්තර විද්‍යුත් පරිපථවල ක්‍රියාකාරීත්වය පමණක් බව මතක තබා ගන්න. ශබ්දය දුර්වල නම් හෝ ශබ්දයක් නොඇසෙන්නේ නම්, බැටරිය ප්‍රතිස්ථාපනය කළ යුතුය. සාමාන්‍ය ක්ෂාරීය (Alkaline) බැටරි වසරකට වරක් මාරු කළ යුතු අතර, ලිතියම් (Lithium) බැටරි සහිත උපාංග වසර 10ක් දක්වා ක්‍රියා කළ හැකිය.
පියවර 2: දුම් සංවේදනය සැබෑවටම පරීක්ෂා කිරීම
දුම් අනාවරකය සැබෑ දුමට සංවේදීද යන්න පරීක්ෂා කිරීම සඳහා ආරක්ෂිත ක්‍රමයක් අනුගමනය කළ යුතුය. කෘතිම දුම් ජනක ස්ප්‍රේ (Aerosol smoke tester) එකක් භාවිත කිරීම වඩාත්ම සුදුසු සහ ආරක්ෂිත ක්‍රමයයි. මෙය උපාංගය වෙත කෙලින්ම ඉසීමෙන් තත්පර කිහිපයක් ඇතුළත අනතුරු ඇඟවීම ක්‍රියාත්මක විය යුතුය. ඔබට ස්ප්‍රේ එකක් නොමැති නම්, දැල්වූ කපු නූලක් හෝ හඳුන්කූරක් නිවා දැමූ පසු නිකුත් වන දුම අනාවරකය අසලට අල්ලා ගත හැකිය. වැදගත්: කිසිවිටකත් විවෘත ගින්නක් (තරඟ කූරු හෝ ලයිටර) අනාවරකය අසලට නොගන්න, මන්ද අධික උෂ්ණත්වය නිසා ප්ලාස්ටික් ආවරණය දියවී යාමට හෝ සංවේදකය ස්ථිරවම අක්‍රිය වීමට ඉඩ ඇත.
පියවර 3: කාබන් මොනොක්සයිඩ් සංවේදකය පරීක්ෂා කිරීම
කාබන් මොනොක්සයිඩ් අනාවරක පරීක්ෂා කිරීම සඳහා ද්‍රවීකරණය කරන ලද පරීක්ෂණ වායු කෑන් (CO test gas) භාවිත කළ හැකිය. කිසිවිටකත් වාහන දුම වැනි අනතුරුදායක ක්‍රම මඟින් මෙය පරීක්ෂා කිරීමට උත්සාහ නොකරන්න. පරීක්ෂණ වායුව ස්වල්පයක් අනාවරකයේ සිදුරු වෙත යොමු කිරීමෙන් පසුව එය ක්‍රියාත්මක වේදැයි නිරීක්ෂණය කරන්න. පරීක්ෂණයෙන් පසුව අනාවරකය සාමාන්‍ය වාතයට නිරාවරණය වූ විට ශබ්දය ස්වයංක්‍රීයව නතර විය යුතුය.
නිවැරදි නඩත්තුව සහ දෝෂ නිරාකරණය
පරීක්ෂා කිරීමට අමතරව, මෙම උපාංගවල උපරිම කාර්යක්ෂමතාව ලබා ගැනීම සඳහා නිසි නඩත්තුවක් අවශ්‍ය වේ.
- දූවිලි ඉවත් කිරීම: සංවේදක කුටීරය තුළ දූවිලි, මකුළු දැල් හෝ කුඩා කෘමීන් රැඳී තිබීම නිසා ව්‍යාජ අනතුරු ඇඟවීම් (False alarms) සිදුවිය හැකිය. එබැවින් මසකට වරක් වැකියුම් ක්ලීනර් එකක් ආධාරයෙන් උපාංගයේ බාහිර සිදුරු පිරිසිදු කරන්න.
- ස්ථානගත කිරීම: මුළුතැන්ගෙයෙහි හෝ නාන කාමරය අසල දුම් අනාවරක සවි කිරීමෙන් වළකින්න. ඉවුම් පිහුම් වලදී නිකුත් වන වාෂ්ප හෝ නාන කාමරයේ ජල වාෂ්ප මඟින් ආලෝකය විසිරී යාම නිසා අනාවරකය අනවශ්‍ය ලෙස ක්‍රියාත්මක විය හැකිය. ඒවා නිතරම සිවිලිම මත හෝ බිත්තියේ ඉහළ කොටසේ සවි කළ යුතුය.
- ආයු කාලය පිළිබඳ සටහන: සෑම උපාංගයකම පිටුපස එහි නිෂ්පාදිත දිනය හෝ කල් ඉකුත්වන දිනය සටහන් කර ඇත. දුම් අනාවරක වසර 10කට පසුව සහ කාබන් මොනොක්සයිඩ් අනාවරක වසර 5ත් 7ත් අතර කාලයකදී අනිවාර්යයෙන්ම අලුත් ඒකක මඟින් ප්‍රතිස්ථාපනය කළ යුතුය.
