කුස්සියේ පිසීම් කටයුතු සිදු කිරීමේදී වාතයට මුදාහැරෙන තෙල් වාෂ්ප සහ දුමාරය උරාගැනීම සඳහා දුම් කවුළුව (range hood) අත්‍යවශ්‍ය මෙවලමකි. කෙසේ වෙතත්, කාලයත් සමඟ මෙම තෙල් ෆිල්ටරය මත තැන්පත් වී ඝන වීම නිසා වාතය ගලායාම අවහිර වන අතර, මෙය උපකරණයේ කාර්යක්ෂමතාව අඩු කිරීමට මෙන්ම ගිනි අනතුරු ඇතිවීමේ අවදානම වැඩි කිරීමටද හේතු වේ.
තෙල් තැන්පත් වීමේ රසායනික හා භෞතික විද්‍යාව
පිසීමේ ක්‍රියාවලියේදී උණුසුම් වන තෙල් අංශු වාෂ්ප බවට පත්වී වාතයට මුදාහැරේ. මෙම වාෂ්ප තත්ත්වයේ ඇති ලිපිඩ (lipids) දුම් කවුළුවේ ලෝහමය ෆිල්ටරය වැනි සිසිල් මතුපිටක වැදීමේදී නැවත ඝනීභවනය (condensation) වේ. කාලයත් සමඟ වාතයේ ඇති ඔක්සිජන් සමඟ ප්‍රතික්‍රියා කිරීමෙන් මෙම තෙල් බහුඅවයවීකරණය (polymerization) වන අතර, එය සේදීමට අපහසු, ඇලෙන සුළු ඝන තට්ටුවක් බවට පත්වේ. මෙම ඇලෙන සුළු තට්ටුව මඟින් දූවිලි අංශුද තදින් රඳවා ගන්නා බැවින් ෆිල්ටරයේ කුඩා සිදුරු සම්පූර්ණයෙන්ම වැසී යයි. මෙලෙස සිදුරු අවහිර වූ විට මෝටරයට වැඩි පීඩනයක් යෙදීමට සිදුවන අතර එමඟින් උපකරණයේ ආයු කාලය කෙටි වේ.
ලෝහමය දැල් ෆිල්ටර (Metal Mesh Filters) පිරිසිදු කිරීමේ ක්‍රමවේදය
ලෝහමය ෆිල්ටර පිරිසිදු කිරීමේදී රසායන විද්‍යාත්මක මූලධර්ම සහ නිවැරදි උෂ්ණත්වය භාවිත කිරීම අත්‍යවශ්‍ය වේ. තෙල් ජලයේ දිය නොවන හයිඩ්‍රොෆෝබික් (hydrophobic) ද්‍රව්‍යයක් බැවින් සාමාන්‍ය ජලයෙන් පමණක් එය ඉවත් කළ නොහැක. ඒ සඳහා පහත පියවර අනුගමනය කරන්න:
- තාපය භාවිත කිරීම: තෙල්වල දුස්ස්රාවිතතාව (viscosity) අඩු කිරීම සඳහා සෙල්සියස් අංශක 60කට වඩා වැඩි උණුසුම් ජලය භාවිත කරන්න. උණුසුම් ජලය මඟින් ඝන වී ඇති තෙල් තට්ටු දියකර හැරීම පහසු කරයි.
- සුදුසු රසායනික ද්‍රව්‍ය තෝරාගැනීම: මතුපිට ආතතිය අඩු කරන (surfactants) පිඟන් සෝදන දියර හෝ සෝඩියම් කාබනේට් (washing soda) වැනි ක්ෂාරීය ද්‍රව්‍යයක් උණුසුම් ජලයට එකතු කරන්න. ක්ෂාරීය මාධ්‍යයක් මඟින් තෙල් අණු සබන්කරණය (saponification) ක්‍රියාවලියට භාජනය කර පහසුවෙන් ඉවත් කළ හැකි තත්ත්වයට පත් කරයි. ඇලුමිනියම් ෆිල්ටර සඳහා අධික ක්ෂාරීය ද්‍රව්‍ය (උදාහරණ ලෙස සෝඩියම් හයිඩ්‍රොක්සයිඩ්) භාවිත කිරීමෙන් වළකින්න, මන්ද එයින් ඇලුමිනියම් මතුපිට විඛාදනයට (corrosion) ලක්විය හැක.
- පෙඟවීමේ කාලය: ෆිල්ටරය සකස් කරගත් උණුසුම් ද්‍රාවණයේ විනාඩි 15-20ක් පමණ ගිල්වා තබන්න. මෙයින් රසායනික ද්‍රව්‍යවලට තෙල් ස්ථරය අතරට කාන්දු වීමට ප්‍රමාණවත් කාලයක් ලැබේ.
- යාන්ත්‍රික පිරිසිදු කිරීම: මෘදු බුරුසුවක් භාවිතයෙන් මෘදු ලෙස අතුල්ලන්න. ලෝහමය දැලට හානි විය හැකි බැවින් කම්බි බුරුසු හෝ රළු ද්‍රව්‍ය භාවිත නොකරන්න.
- සේදීම සහ වියළීම: පිරිසිදු ඇල්මැරුණු ජලයෙන් හොඳින් සෝදා හැර, සම්පූර්ණයෙන්ම වියළීමට ඉඩ හරින්න. තෙතමනය සහිතව නැවත සවි කිරීමෙන් දූවිලි ඉක්මනින් ආකර්ෂණය විය හැක.
සක්‍රීය කාබන් ෆිල්ටර (Active Carbon Filters) නඩත්තුව
ප්‍රතිචක්‍රීකරණ ක්‍රමයට (recirculation mode) ක්‍රියා කරන දුම් කවුළුවල සක්‍රීය කාබන් ෆිල්ටර අඩංගු වේ. ලෝහ ෆිල්ටර මෙන් නොව, මේවා පිරිසිදු කර නැවත භාවිත කළ නොහැක. සක්‍රීය කාබන් ක්‍රියා කරන්නේ අධිශෝෂණය (adsorption) මූලධර්මය මඟිනි. කාබන් අංශුවල ඇති අතිශය කුඩා සිදුරු මඟින් ගන්ධයන් සහ කුඩා තෙල් අංශු රඳවා ගනී. කාලයත් සමඟ මෙම සිදුරු සම්පූර්ණයෙන්ම පිරී යන අතර, ඉන්පසු එහි ක්‍රියාකාරිත්වය අඩාල වේ. සාමාන්‍යයෙන් මාස 3ත් 6ත් අතර කාලයකදී මෙම ෆිල්ටර අලුතින් ප්‍රතිස්ථාපනය කළ යුතුය. සක්‍රීය කාබන් ෆිල්ටරයක් සේදීමට උත්සාහ කිරීමෙන් එහි සිදුරු ව්‍යුහය සම්පූර්ණයෙන්ම විනාශ වී යයි.
නිරන්තර නඩත්තුව සහ වැළැක්වීමේ ක්‍රමවේද
දුම් කවුළුවේ කාර්යක්ෂමතාව උපරිම මට්ටමක තබා ගැනීමට සහ නිතර පිරිසිදු කිරීමේ අපහසුතාව මඟහරවා ගැනීමට පහත උපදෙස් පිළිපදින්න:
- පූර්ව ක්‍රියාත්මක කිරීම: පිසීම ආරම්භ කිරීමට විනාඩි 5කට පෙර දුම් කවුළුව ක්‍රියාත්මක කරන්න. මෙයින් කුස්සිය තුළ ක්‍රමවත් වායු ප්‍රවාහයක් (air draft) ඇති වන අතර, තෙල් වාෂ්ප කෙලින්ම ෆිල්ටරය දෙසට ගමන් කරයි.
- පසු ක්‍රියාත්මක කිරීම: පිසීම අවසන් වූ පසුවත් විනාඩි 5-10ක් පමණ උපකරණය ක්‍රියාත්මක කර තබන්න. මෙයින් ඉතිරි වී ඇති වාෂ්පශීලී ද්‍රව්‍ය සම්පූර්ණයෙන්ම ඉවත් කෙරේ.
- පිරිසිදු කිරීමේ වාර ගණන: ඔබ නිතරම ගැඹුරු තෙලේ බදින ආහාර පිළියෙළ කරන්නේ නම්, අවම වශයෙන් මසකට වරක්වත් ලෝහ ෆිල්ටර පිරිසිදු කරන්න. සාමාන්‍ය පිසීම් සඳහා මාස දෙකකට වරක් පිරිසිදු කිරීම ප්‍රමාණවත් වේ.
