ස්වයං-ඇලවුම් (self-adhesive) ඡායාරූප ඇල්බම භාවිතය ඉතා පහසු වුවද, ඒවායේ අඩංගු රසායනික ද්‍රව්‍ය නිසා කාලයත් සමඟ ඡායාරූප විනාශ වීමේ අවදානමක් පවතී. මෙම ලිපියෙන් භෞතික විද්‍යාත්මක සහ රසායනික මූලධර්ම භාවිත කරමින්, ඔබේ වටිනා ඡායාරූපවලට හානියක් නොවන පරිදි ඒවා මෙවැනි ඇල්බමවල සුරක්ෂිතව තැන්පත් කරන්නේ කෙසේද යන්න පැහැදිලි කෙරේ.
රසායනික ප්‍රතික්‍රියා සහ ඡායාරූප විනාශ වීම
සාමාන්‍ය ස්වයං-ඇලවුම් ඇල්බම පිටුවල ඇති මතුපිට මැලියම් සහ ප්ලාස්ටික් ආවරණ (බොහෝ විට PVC හෙවත් පොලිවයිනයිල් ක්ලෝරයිඩ්) කාලයත් සමඟ වියෝජනය වේ. මෙහිදී සිදුවන රසායනික ක්‍රියාවලිය මඟින් ආම්ලික වායූන් සහ ප්ලාස්ටිසයිසර් (plasticizers) මුදා හැරේ. මෙම අම්ල ඡායාරූප කඩදාසිවල ඇති සෙලියුලෝස් තන්තු සහ රිදී හේලයිඩ (silver halides) සමඟ ප්‍රතික්‍රියා කර, ඡායාරූප කහ පැහැ වීමටත්, ඒවායේ පැහැය මැකී යාමටත් හේතු වේ. එසේම, මෙම මැලියම් ස්ථරය ඡායාරූපයේ පිටුපස ස්ථිරවම ඇලී පවතින බැවින් පසුව ඒවා ගැලවීමට උත්සාහ කිරීමේදී ඡායාරූප ඉරී යා හැක.
ආරක්ෂිතව ඡායාරූප ඇලවීමේ පියවර
ඔබ ස්වයං-ඇලවුම් ඇල්බමයක් භාවිතා කරන්නේ නම්, ඡායාරූප සෘජුවම මැලියම් මත ඇලවීම වෙනුවට පහත සඳහන් ආරක්ෂිත ක්‍රමවේද අනුගමනය කළ යුතුය.
- ආරක්ෂිත බාධක භාවිතය: ඡායාරූපය ඇල්බමයේ ඇලවීමට පෙර, අම්ල-රහිත (acid-free) සහ ලිග්නින්-රහිත (lignin-free) තුනී කඩදාසි හෝ පොලියෙස්ටර් (Mylar) කොපු තුළට ඡායාරූප ඇතුළත් කරන්න. ඉන්පසු එම කොපුව ඇල්බමයේ පිටුව මත තබන්න. මෙයින් ඡායාරූපයේ රසායනික ස්ථරය සහ ඇල්බමයේ මැලියම් අතර සෘජු ස්පර්ශය වැළකේ.
- මවුන්ටින් කෝනර්ස් (Mounting Corners) භාවිතය: ඡායාරූපයේ කොන් හතරට අම්ල-රහිත මවුන්ටින් කෝනර්ස් සවි කර, ඒවා පමණක් ඇල්බමයේ මතුපිට ඇලවීම සිදු කරන්න. මෙමඟින් ඡායාරූපයේ කිසිදු කොටසක් මැලියම් සමඟ සෘජුව නොඇලෙන අතර, අවශ්‍ය ඕනෑම අවස්ථාවක ඡායාරූපය ආරක්ෂිතව ඉවත් කළ හැක.
භෞතික ක්‍රියාවලිය සහ වායු බුබුළු ඉවත් කිරීම
ඇල්බමයේ ප්ලාස්ටික් ආවරණය නැවත වැසීමේදී වායු බුබුළු ඉතිරි නොවන සේ ප්‍රවේශමෙන් සිදු කිරීම අත්‍යවශ්‍ය වේ. වායු බුබුළු තුළ සිරවන වාතයේ අඩංගු තෙතමනය (humidity) සහ ඔක්සිජන් මඟින් ඔක්සිකරණ ක්‍රියාවලිය වේගවත් වේ. මෙය ඡායාරූපවල දිලීර වර්ධනය වීමට (fungus growth) ප්‍රධාන හේතුවකි. ප්ලාස්ටික් ස්ථරය වසා දැමීමේදී මෘදු මයික්‍රෝෆයිබර් රෙදි කැබැල්ලක් හෝ මෘදු රබර් රෝලරයක් භාවිතයෙන්, මැද සිට දෙපසට මෘදුව තෙරපන්න. මෙමඟින් ඇතුළත ඇති වාතය සම්පූර්ණයෙන්ම පිටතට තල්ලු වී යන අතර, රික්තයක් වැනි ආරක්ෂිත පරිසරයක් නිර්මාණය වේ.
පරිසර උෂ්ණත්වය සහ ආර්ද්‍රතාව පාලනය
ඡායාරූප ඇල්බම ගබඩා කර තබන ස්ථානය ඒවායේ දිගුකාලීන පැවැත්ම කෙරෙහි සෘජුවම බලපායි. උෂ්ණත්වය සහ සාපේක්ෂ ආර්ද්‍රතාවය ඉහළ යාම රසායනික ප්‍රතික්‍රියා සිදුවන වේගය (reaction rate) වැඩි කරයි. විශේෂයෙන්ම, 60% ට වඩා වැඩි ආර්ද්‍රතාවයක් පවතින විට මැලියම් දිය වී ඡායාරූපය සමඟ දැඩිව බැඳේ. එම නිසා, ඡායාරූප ඇල්බම කිසිවිටකත් තෙතමනය සහිත බිම් මහල්වල (basements) හෝ උණුසුම් අට්ටාලවල (attics) ගබඩා නොකරන්න. සෙල්සියස් අංශක 18-22 අතර උෂ්ණත්වයක් සහ 30%-40% අතර ආර්ද්‍රතාවයක් සහිත, සෘජු සූර්යාලෝකය නොලැබෙන අඳුරු සහ වියළි ස්ථානයක් ගබඩා කිරීම සඳහා තෝරා ගන්න.
පැරණි ඇල්බමවලින් ඡායාරූප ආරක්ෂිතව ඉවත් කිරීම
ඔබ සතුව දැනටමත් පැරණි ස්වයං-ඇලවුම් ඇල්බමයක් තිබේ නම් සහ එහි ඇති ඡායාරූපවලට හානි වෙමින් පවතී නම්, ඒවා ආරක්ෂිතව ඉවත් කරන්නේ කෙසේද යන්න පිළිබඳව දැනුවත් වීම වැදගත්ය. කිසිවිටකත් ඡායාරූපය එකවර ඇද නොගන්න. මැලියම් ලිහිල් කිරීම සඳහා වියළි තාපය (dry heat) භාවිතා කළ හැකිය. කෙස් වියළන යන්ත්‍රයක් (hairdryer) අවම තාප මට්ටමකට සකසා, ඇල්බම පිටුවේ පිටුපස පැත්තට මෘදුව තාපය ලබා දෙන්න. මෙමඟින් මැලියම් ස්ථරය මෘදු වන අතර, ඉතා සිහින් නයිලෝන් නූලක් (dental floss) හෝ තුනී ප්ලාස්ටික් පටියක් ඡායාරූපය සහ පිටුව අතරින් යවමින් ඡායාරූපය සෙමින් ගලවා ගත හැකිය. මෙම ක්‍රියාවලියේදී රසායනික ද්‍රාවක හෝ ජලය භාවිත කිරීමෙන් සම්පූර්ණයෙන්ම වැළකී සිටිය යුතුය, මන්ද ඒවායින් ඡායාරූපයේ ඇති වර්ණක සහ කඩදාසි සදහටම විනාශ විය හැකි බැවිනි.
වැළකී සිටිය යුතු පොදු වැරදි
- හිස් දෑතින් ඡායාරූප ඇල්ලීම: අපගේ ඇඟිලිවල ඇති ස්වභාවික තෙල් සහ දහඩිය (sebum) ඡායාරූප පෘෂ්ඨය මත තැන්පත් වී ඒවා සදහටම සලකුණු කරයි. මේ සඳහා කපු අත්වැසුම් (cotton gloves) පැළඳීම වඩාත් සුදුසුය.
- ප්ලාස්ටික් ආවරණය වේගයෙන් ඇදීම: ස්වයං-ඇලවුම් පිටුවේ ප්ලාස්ටික් ස්ථරය ඉවත් කිරීමේදී එය අංශක 45 ක කෝණයකින් ඉතා සෙමින් සිදු කරන්න. වේගයෙන් ඇදීම මඟින් ස්ථිතික විද්‍යුත් ආරෝපණ (static electricity) ජනනය වන අතර, එමඟින් වාතයේ ඇති දූවිලි අංශු ආකර්ෂණය වී මැලියම් ස්ථරය අපිරිසිදු විය හැක.
